Josef František

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Josef František
17 zwycięstw
Josef František
sierżant pilot sierżant pilot
Data i miejsce urodzenia 7 października 1914
Otaslavice, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 8 października 1940
Ewell, Wielka Brytania
Przebieg służby
Siły zbrojne Czech roundel.svg Československé letectvo
Roundel of Poland (until 1993).svg Polskie Lotnictwo Wojskowe
Roundel of the French Air Force before 1945.svg Armée de l’Air
RAF roundel.svg Royal Air Force
Jednostki 2. Pułk Lotniczy; Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 w Dęblinie; Dywizjon 303
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Czechosłowacki Krzyż Walecznych 1939 (pośm.) Czechosłowacki Medal za Męstwo w Obliczu Wroga (pośm.) Czechosłowacki Medal Wojskowy „Za Zasługi” II Stopnia (pośm.) Czechosłowacki Wojskowy Medal Pamiątkowy z okuciami „F” i „VB” (pośm.) Medal Pamiątkowy 20. Rocznicy Wyzwolenia CSRS (pośm.) Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (Polska) Krzyż Walecznych (czterokrotnie, Polska) Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (pośm., Polska) Distinguished Flying Medal (dwukrotnie, Wielka Brytania) 1939-1945 Star z klamrą „Battle of Britain” (pośm., Wielka Brytania) Croix de Guerre 1939-1945 (Francja)

Josef František (ur. 7 października 1914[1], zm. 8 października 1940) – czeski i polski lotnik wojskowy, as myśliwski lotnictwa polskiego okresu II wojny światowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Otaslavicach koło Prostějova na Morawach jako syn stolarza, Josefa Františka i jego małżonki Alžběty. Wykształcił się na ślusarza. Zafascynowany lotnictwem, wstąpił na ochotnika do służby w czechosłowackim lotnictwie wojskowym. W latach 1934-1936 uczęszczał do Szkoły Młodszych Specjalistów Lotnictwa przy VLU (Wojskowej Szkole Lotniczej) Prostějov. Po ukończeniu szkoły, został 17 sierpnia 1936 przydzielony do 2. Pułku Lotniczego w Ołomuńcu, gdzie początkowo latał jako pilot samolotów obserwacyjnych Letov Š-328 i Aero A-11. Ponieważ okazało się, że jest bardzo dobrym pilotem, skierowano go na kurs pilotów myśliwskich, który odbył między 14 lutego a 30 czerwca 1938 w 4. Pułku Lotniczym i od czerwca 1938 służył w 40. eskadrze myśliwskiej w Pradze w stopniu plutonowego. Latał na dwupłatowych myśliwcach Avia B-534. Wyniki sprawdzianów Josefa Františka były doskonałe: 100% trafień w cele naziemne, 80% bomb w celu i 30% trafień do rękawa. Po ogłoszeniu mobilizacji 23 września 1938 eskadra została przeniesiona na lotnisko Horní Měcholupy pod Pragą, skąd strzegła przestrzeni nad stolicą. 27 września doszło do pierwszego bojowego lotu i kontaktu Františka z nieprzyjacielem. Po ogłoszeniu alarmu poleciał wraz z dwoma innymi samolotami na przechwycenie fotografującego rozpoznawczego Dorniera Do-17P, lecz przestarzałe czeskie samoloty nie zdołały doścignąć Dorniera, który zwiększył prędkość i zaczął się szybko wznosić.

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Po zajęciu Czechosłowacji przez Niemcy (15 marca 1939), razem z kilkoma kolegami przedostał się 13 czerwca przez granicę w okolicach Szumbarku na Zaolziu (obecnie Havířov) do Polski (wbrew popularnej wersji, nie uciekł samolotem). Zgłosił się do czechosłowackiego konsulatu w Krakowie i w czerwcu-lipcu 1939 przebywał w Bronowicach Małych, gdzie znajdował się punkt zborny skupiający czechosłowackich wojskowych uciekinierów. Z początku polskie władze nie były nimi zbyt zainteresowane, dlatego czechosłowackie władze emigracyjne zdecydowały o przemieszczeniu ich do Francji. Ponieważ Francja w czasie pokoju nie mogła przyjąć cudzoziemców do regularnej armii, Czechosłowacy podpisali pięcioletnie kontrakty do Legii Cudzoziemskiej z ustnym przyrzeczeniem, że w razie wybuchu wojny kontrakty te zostaną anulowane i trafią do regularnej armii francuskiej. 26 lipca 1939 František przygotował się do odjazdu parowcem „Kastelholm” z portu w Gdyni do Francji, lecz przed odjazdem statku pojawił się pułkownik Svoboda z grupą polskich oficerów zachęcający Czechów do wstąpienia do polskiego wojska. František razem z kilkoma kolegami postanowił przyjąć ofertę wstąpienia do polskiego lotnictwa (na podstawie rzutu monetą[potrzebne źródło]). Został przyjęty do polskiego wojska i w lipcu František został przydzielony jako instruktor lotnictwa do Eskadry Szkolnej Obserwatorów w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 w Dęblinie.

Od 2 września po ciężkim nalocie na dęblińskie lotnisko ewakuował nadające się do lotu szkolne samoloty Centrum, o znikomej wartości bojowej, w głąb kraju. 5 września 1939 zabrał do swego Poteza XXV z zagrożonego zajęciem przez Niemców polowego lotniska Góra Puławska plut. Zdeňka Škarvadę, który przymusowo lądował po wyczerpaniu się paliwa, czym uchronił go od niewoli. Dwa dni później na lotnisku Sosnowice Wielkie k. Parczewa został przydzielony do Plutonu Rozpoznawczego Eskadry Ćwiczebnej Obserwatorów SPL Dęblin.

Od 16 września, w składzie plutonu lotniczego, wykonywał loty rozpoznawcze na nieuzbrojonych samolotach szkolnych (m.in. RWD-8) na rzecz dowództwa obrony Łucka. 19 i 20 września razem z dwoma innymi czeskimi lotnikami Josefem Balejką i Matějem Pavlovičem obrzucał granatami niemieckie wojska w rejonie Kamionki Strumiłowej. Za ten czyn został odznaczony Krzyżem Walecznych. 20 września podczas wykonywania podobnego zadania w rejonie Złoczowa uszkodzono jego samolot ogniem z ziemi i musiał awaryjnie lądować, lecz został uratowany wraz ze swoim obserwatorem przez polską załogę st. sierż. Zwierzyńskiego i sierż. Kosarza, która pod niemieckim ogniem wylądowała obok i zabrała ich. 22 września, na rozkaz dowództwa, František wraz z pozostałymi lotnikami plutonu i 6 ocalałymi samolotami odleciał z lotniska w Kamionce Strumiłowej do Rumunii. Został tam internowany, lecz jak większość polskich lotników, uciekł z obozu internowania, dotarł do Bukaresztu i zaopatrzony w nowe dokumenty 3 października 1939 wyruszył z Constancy do Bejrutu, a 20 października 1939 przybył do Marsylii.

We Francji[edytuj | edytuj kod]

We Francji František postanowił zostać w polskim lotnictwie (prawdopodobną przyczyną, oprócz wcześniejszej wspólnej walki z Polakami, było według relacji Josefa Balejki, obraźliwe przyjęcie go przez przedstawicieli czeskiej misji wojskowej w Paryżu, którzy zarzucili mu maruderstwo, ponieważ przyjazd innych do Francji zakończył się w sierpniu. Podczas kłótni zagrożono Františkowi oskarżeniem o dezercję. František nie pozostał dłużny, co skończyło się groźbą aresztu, nieskuteczną wobec lotników legitymujących się polskimi dokumentami). Stacjonował w Lyon-Bron i Clermont-Ferrand i Aulnat, gdzie oblatywał samoloty. Nie jest wyjaśniona kwestia, czy we Francji František latał bojowo i odniósł tam jakiekolwiek zwycięstwa. W niektórych relacjach jest sugerowane, że miał zestrzelić we Francji kilka – aż do 10 samolotów, lecz brak jest potwierdzenia tego we francuskich dokumentach. Josef Balejka i Witold Łokuciewski twierdzili, że widzieli książkę pilota Františka z potwierdzonymi przez władze 9 lub 7 zwycięstwami, pośrednio potwierdzają to też Arkady Fiedler i Bohdan Arct, lecz kwestia ta nie jest jasna.

W Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Francji 18 czerwca 1940 František wypłynął razem z Polakami z Bordeaux i 21 czerwca dotarł do portu Falmouth w Anglii. 2 sierpnia 1940 w stopniu sierżanta został przydzielony do polskiego dywizjonu myśliwskiego 303, stacjonującego na lotnisku Northolt i latającego na myśliwcach Hawker Hurricane Mk I. Dywizjon ten wszedł do akcji pod koniec trzeciej fazy bitwy o Anglię. Podczas szkolenia na Hurricanach przeżył wypadek 8 sierpnia 1940, kiedy wylądował w Northolt ze schowanym podwoziem, zapominając je otworzyć (zdarzało się to pilotom latającym na samolotach ze stałym podwoziem). W wypadku tym František nie odniósł obrażeń, jego Hurricane V7245 (RF-M) został uszkodzony.

Pierwsze potwierdzone zwycięstwo František uzyskał 2 września 1940, zestrzeliwując niemiecki myśliwiec Messerschmitt Bf 109E. W ciągu miesiąca zestrzelił aż 17 samolotów i 1 prawdopodobnie, stając się najskuteczniejszym pilotem alianckim bitwy o Anglię. Wielokrotnie przy tym ścierał się ze znacznie przeważającym liczebnie wrogiem. 9 września awaryjnie lądował na uszkodzonym samolocie, po zestrzeleniu dwóch samolotów niemieckich. Ostatnie zwycięstwo odniósł 30 września 1940.

Według beletryzowanych wspomnień Jana Zumbacha, Josef František opracował taktykę polegającą na odłączeniu się od formacji podczas pierwszego ataku (co było surowo zabronione, i za co też dostawał nagany od dowódców angielskich) i przyczajeniu się na trasie powrotnej niemieckich formacji, po czym atakował praktycznie bezbronne samoloty pozbawione amunicji i z ilością benzyny pozwalającej tylko na powrót na macierzyste lotnisko[2].

Dzięki swojej skuteczności w walce Josef František kilkakrotnie otrzymał propozycję przejścia z Dywizjonu 303 do jednego z czechosłowackich dywizjonów lotniczych działających na terenie Wielkiej Brytanii. František konsekwentnie odmawiał jednak, odpowiadając, że jest Polakiem[3].

Ostatni lot[edytuj | edytuj kod]

8 października 1940 podczas powrotu z lotu patrolowego Hurricane Mk. I R4175 (RF-R), jak nieraz się zdarzało, odłączył się od grupy. O godz. 9.40 Josef František podczas lotu na niskiej wysokości w Cuddington Way w Ewell w hrabstwie Surrey zawadził końcem skrzydła o ziemię, samolot natychmiast stanął w płomieniach. Podczas uderzenia pilota wyrzuciło z maszyny na pobliski żywopłot, na skutek czego poniósł śmierć. Przyczyny wypadku nie zostały ustalone, według niektórych wersji mogły być spowodowane wykonywaniem akrobacji lub fizycznym i psychicznym zmęczeniem. W chwili śmierci był największym asem myśliwskim lotnictwa polskiego i czechosłowackiego oraz 4. na liście asów alianckich. Dwa dni po śmierci został pochowany na polskim cmentarzu wojskowym w Northwood.

Po 1989 r. na cześć pilota nazwano jego imieniem prościejowski aeroklub (Prościejów – miasto na Morawach w Czechach) mieszczący się na wojskowym lotnisku, gdzie znajdowała się szkoła lotnictwa.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Krótko przed śmiercią nosił na mundurze tylko baretkę VM. Część z tych odznaczeń nadano mu pośmiertnie, podobnie jak awansowano go na stopnień podporucznika lotnictwa polskiego (1941) i porucznika (nadporučík) (1946), a następnie pułkownika lotnictwa czechosłowackiego (1990).

Zestrzelenia[edytuj | edytuj kod]

Na liście Bajana sklasyfikowany został na 3. pozycji z 17 pewnymi zestrzeleniami samolotów Luftwaffe i 1 prawdopodobnie.

Zestrzelenia pewne:

  • Me 109E-4 - 2 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr P3975)
  • He-113, w rzeczywistości Me 109E-4 - 3 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • Me 109 - 5 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • Ju 88, w rzeczywistości He 111 - 5 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • Me 109 - 6 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • He 111 - 9 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr P3975)
  • Me 109 - 9 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr P3975)
  • He 111 - 11 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr V7289)
  • Me 109 - 11 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr V7289)
  • Me 109 - 11 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr V7289)
  • Me 110 - 15 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr P3089)
  • Me 109 - 18 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr V7465)
  • He 111 - 26 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • He 111 - 26 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • He 111, w rzeczywistości Ju-88 - 27 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • Me 110 - 27 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr R4175)
  • Me 109 - 30 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr L2099)

Zestrzelenia prawdopodobne:

  • Me 109 - 30 września 1940 (pilotował Hurricane'a nr L2099)

Przypisy

  1. Rok urodzenia 1914 według [1] (kopia metryki [2]); w J. Rajlich... podany rok 1913.
  2. Jan Zumbach: Ostatnia walka, Warszawa 2007.
  3. Lynne Olson i Stanley Cloud: Sprawa Honoru – Dywizjon 303 Kościuszkowski – Zapomniani bohaterowie II wojny światowej' (oryg. „A Question of Honor – The Kosciuszko Squadron – Forgotten Heroes of World War II”)', Warszawa 2004.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jiří Rajlich: Josef František w: „Lotnictwo Wojskowe” nr 2/1999, s. 49.
  • Richard King: Dywizjon 303 walka i codzienność. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2012. ISBN 978-83-7243-979-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]