Złoczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Złoczów
Золочів
Herb
Herb Złoczowa
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Prawa miejskie 1523
Burmistrz Ihor Hrynkiw
Powierzchnia 11,64 km²
Populacja (2006)
• liczba ludności
• gęstość

23 900
2053 os./km²
Kod pocztowy 80700
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Złoczów
Złoczów
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Złoczów
Złoczów
Ziemia 49°48′29″N 24°53′52″E/49,808056 24,897778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Zamek
Pałac na dziedzińcu zamku
Pałac na dziedzińcu zamku
Kościół, cerkwie, ulica, mapa, herb
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP

Złoczów (ukr. Золочів, ros. Золочев, jidysz זלאָטשעװ, Złoczew) – miasto w obwodzie lwowskim Ukrainy, stolica rejonu złoczowskiego. Położony nad rzeką Złoczówka [dopływem Bugu) w paśmie wzgórz Woroniaków i Gołogór; ważna stacja kolejowa na linii LwówTarnopol. 22,4 tys. mieszkańców (szacunek na 2006).

Przynależność państwowa i administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Od 1523 do 1772 w województwie ruskim Rzeczypospolitej. Po pierwszym rozbiorze (1772) w granicach imperium Habsburgów, od 1804 Cesarstwo Austrii, w latach 1866-1918 kraj koronny Galicja w składzie Austro-Węgier.

Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, od maja 1919 do 15 marca 1923 pod tymczasową administracją Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 26 czerwca 1919. Suwerenność Polski nad terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923.

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim w II Rzeczypospolitej. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 pod okupacją Armii Czerwonej, anektowany przez ZSRR.

Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do lipca 1944 pod okupacją Wehrmachtu, wcielony do Generalnego Gubernatorstwa w składzie Dystryktu Galicja. Od lipca 1944 do 16 sierpnia 1945 ponownie okupowany przez Armię Czerwoną.

Po konferencji jałtańskiej (4–11 lutego 1945), wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy Złoczów i województwo tarnopolskie włączono do ZSRR w skład terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, w której pozostawał do 1991.

Od 1991 w składzie niepodległej Ukrainy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki
  • 1180 pod nazwą Radzicze – pod koniec XIII w. stała tam drewniana warownia, spalona w XIV i XV w. podczas najazdu Tatarów krymskich.
  • 1442 już jako Złoczów, własność Jana z Sienna.
Kalendarium
  • 15 września 1523 – prawa miejskie (król Zygmunt I Stary).
  • własność m.in. rodzin Sienieńskich z Sienna, Górków, Sobieskich; od 1552 należał do Marka Sobieskiego, dziadka króla Jana, Radziwiłłów od 1740 r., Komarnickich w XIX w.
  • Ormianie, którzy w XVI w. osiedlali się w Złoczowie i w regionie, przyczynili się do rozwoju handlu.
  • w latach 1634-1636, Jakub Sobieski (ojciec przyszłego króla Jana) ufortyfikował Złoczów, a na miejscu dawnej warowni wybudował zamek, który wzmocnił czterema bastionami, które zdobiły herby: Janina, Gozdawa, Rawicz i Herburt.
  • Jakub Sobieski (syn Jana III Sobieskiego) założył w Złoczowie kolegium pijarskie, w którym po 1760 r. wykładał m.in. Onufry Kopczyński, autor pierwszej gramatyki j. polskiego); uczęszczał Ignacy Zaborowski, autor pierwszych polskich tablic logarytmicznych.
  • 27 maja 1809 r. – w ramach wojny polsko-austriackiej i marszu spod Zamościa oraz po wejściu do Galicji, płk Piotr Strzyżewski ze swoim oddziałem ruszył na południe na Złoczów, zdobywając miasto bez walki. Prezesem polskiego rządu złoczowskiego mianował Tomasza Dąbskiego, a wiceprezesem Kownackiego.
  • w latach 1772-1918 Złoczów wraz z miejscowościami: Zarzecze, Zazule, Folwarki i Woroniaki zamieszkiwało 9473 osób, wg spisu ludności z 1857. Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka loco.
  • w 1797 r. miasto strawił pożar. Nowi właściciele, Komarniccy od 1801r., odrestaurowali zamek na swoją rezydencję, którą w 1834 r. wydzierżawili na koszary. W roku 1872 rząd austriacki nabył zamek od sukcesorów Komarnickich i przeznaczył go na budynek dla sądu i więzienie.
  • miasto wróciło do dawnej świetności w drugiej połowie XIX w.
  • pożar w 1903 r. ponownie zniszczył miasto.
  • podczas I wojny światowej, w rejonie miasta, toczyły się walki rosyjsko-austriackie w latach 1914 i 1915 i rosyjsko-niemieckie w 1917 r., w wyniku których m.in. zniszczono zamek Sobieskich.
  • w okresie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w nocy z 26 na 27 marca 1919 r. Ukraińcy aresztowali kilkunastu polskich kolejarzy, pod rzekomym zarzutem spiskowania wobec nowej władzy ukraińskiej. Podczas dwugodzinnych tortur próbowano wymusić na nich przyznanie się do winy, po czy wydano wyrok śmierci. W ten sposób zamordowano w Złoczowie 28 Polaków[1].
  • sierpień 1920 r. walki pod Złoczowem w ramach wojny polsko-bolszewickiej.
  • w okresie międzywojennym Złoczów był garnizonem 52 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych i 12 Pułku Artylerii Lekkiej.
  • 13 marca 1928 r. Szczepan Grzeszczyk polski pilot sportowy wykonał pierwszy w Polsce lot żaglowy na Łysej Górze koło Złoczowa, na szybowcu CW-I konstrukcji Wacława Czerwińskiego.
  • w latach 1939-1941 miasto okupowali Sowieci. Licznych polskich mieszkańców deportowano w głąb ZSRR. Na zamku Sobieskich znajdowało się wiezienie NKWD, w którym po ataku III Rzeszy na ZSRR w czerwcu 1941 NKWD dokonało masowych egzekucji na polskich, ukraińskich i żydowskich więźniach[2][3]. Trwają starania o umieszczenie na zamku tablicy upamiętniającej Polaków zamordowanych tam w latach 1939-1941[4].
  • z więzienia w Złoczowie wyprowadzono tuż po 22 czerwca kolumnę około stu więźniów, którym naczelnik więzienia oświadczył, że zostaną doprowadzeni do najbliższej stacji kolejowej i wywiezieni w głąb Związku Sowieckiego. Po dojściu do wsi Folwarki, konwojenci rozpoczęli z broni maszynowej egzekucję prowadzonych. Ocaleć miało tylko trzech więźniów, którzy zdecydowali się na ucieczkę, wykorzystując zamieszanie spowodowane niemieckim nalotem. Tych, którzy pozostali w więzieniu, również zamordowano. Według relacji ukraińskiej zginęło sześciuset czterdziestu dziewięciu więźniów, z czego rozpoznać miano czterdziestu siedmiu – Ukraińców. Uciekając, enkawudziści pozostawili dokumentacje więzienną, która dostała się w ręce okolicznej ludności. Według ustaleń Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi, po wkroczeniu Niemców, zwłoki ofiar znaleziono w masowych okrytych darnią grobach w ogrodzie więziennym i na dziedzińcu zamku. Zwłoki były częściowo okaleczone[5].
  • w latach 1941-1944 miasto znajdowało się pod okupacja niemiecką. W zamku Sobieskich Gestapo urządziło miejsce kaźni.
  • 4 lipca 1941 miał miejsce tzw. Pogrom w Złoczowie. Nacjonaliści ukraińscy, wspólnie z Niemcami, wymordowali ok. 500 zamieszkujących Złoczów Żydów[6]. Pozostałych, z miasta i okolic, hitlerowcy zamknęli w getcie, skąd 5,2 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu w sierpniu-listopadzie 1942 r., a ok. 5 tys. wymordowano podczas likwidacji Getta w 1943 r.[7]
  • w latach 1945-1991 miasto w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.
  • od 1991 r. Złoczów znajduje się w granicach niepodległej Ukrainy. Słynie z przemysłu lekkiego, spożywczego, materiałów budowlanych oraz z zakładów sprzętu radiowego.

W Złoczowie działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej im. ks. bpa Jana Cieńskiego[8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek Sobieskich, z XVI wieku, obecnie własność Lwowskiej Galerii Sztuki,
  • Figura św. Jana obok zamku, ustawiona w miejscu, w którym król Jan III nakazał stracić zbuntowanych osadników z Woroniak,
  • Cerkiew unicka pw. św. Mikołaja, najstarsza świątynia w mieście, konsekrowana w XVI w.
  • Dawny kościół parafialny oo. bernardynów, wzniesiony w latach 1624-1626; od XIX w. cerkiew unicka pw. Zmartwychwstania
  • Dawny kościół oo. pijarów pw. Wniebowzięcia NMP z 1730 r.
  • Synagoga wybudowana przez Jakuba Sobieskiego w 1724 r.
  • Kaplica Poległych Bohaterów (także zwana Kaplicą Orląt Złoczowskich) na miejscowym cmentarzu. W kaplicy spoczywają zwłoki 22 oficerów i żołnierzy polskich, torturowanych i zamordowanych przez Ukraińców w Złoczowie w czasie walk polsko-ukraińskich w latach 1918-1920. Kaplica została poświęcona 21 września 1921 po ekshumacji zwłok poległych, którzy zostali pochowani pierwotnie w zbiorowej mogile na miejscowym cmentarzu. Uroczystości poświęcenia kaplicy zgromadziły ok. 40.000 osób w tym senatorów USA i Wielkiej Brytanii. W okresie Ukraińskiej SRR w kaplicy znajdował się magazyn narzędzi i składowisko śmieci. W 1992 miejscowe Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Złoczowskiej przy późniejszym wsparciu Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie przystąpiło do odnowy obiektu, który był w ruinie: zawalony dach, drzewa rosnące na murach. Po renowacji na pierwszym piętrze znajduje się mauzoleum, a na drugim kaplica.
  • Pomnik Markijana Szaszkewycza.

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Florentyna Rzemieniuk, Unici Polscy 1596-1949, Siedlce 1998, s. 198.
  2. „Samuel Tennenbaum ze Złoczowa zapisał 22 czerwca 1941: „Ktoś rozpuścił pogłoskę, że NKWD aresztuje znaczniejszych obywateli miasta, przede wszystkim Ukraińców, ale także Polaków i Żydów – i zawozi ich na Zamek, to znaczy do tamtejszego więzienia. Następnego dnia zaś Tennenbaum notował: Ludzie mówią, że ta pogłoska jest prawdziwa. Od drzwi do drzwi chodzili, przeszukując każde mieszkanie. Wilek Hessel zajrzał po drodze, żeby mnie ostrzec, bym nie zostawał w domu, ani nie szedł pracować do fabryki. Piąta kolumna znów działa –powiedział. NKWD zabrało wszystkich znaczniejszych Ukraińców, którzy byli jeszcze w Złoczowie. (Większość i tak dawno uciekła do Niemców). Niewinni ludzie wpadli w sieci, między innymi dr Wanio, adwokat i były minister w ukraińskim rządzie, który działał krótko w 1939 roku.Bogdan Musiał, Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne!: brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa 2001, Wyd. Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, ISBN 83-88747-40-1, s. 123-124.
  3. Krzysztof Bzowski, Artur Grossman, Aleksander Strojny: Ukraina zachodnia. Tam szum Prutu, Czeremoszu... Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2005, s. 218. ISBN 83-921981-6-6.
  4. 20 lat polskiego towarzystwa w Złoczowie – rozmowa z Marią Niemirowską, [w:] Kurier Galicyjski, nr 23-24 (171-171), 14 grudnia 2012 – 14 stycznia 2013 s. 21. wersja elektroniczna.
  5. Bogdan Musiał, Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne!: brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa 2001, Wyd. Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, ISBN 83-88747-40-1, s. 116.
  6. Sceny pogromu były filmowane przez hitlerowskich żołnierzy i zachowały się do naszych czasów [1].
  7. Grzegorz Rąkowski: Ziemia lwowska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2007, s. 389. ISBN 9788389188663.
  8. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]