Lotnictwo wojskowe II RP
Lotnictwo wojskowe Rzeczypospolitej Polskiej – historia polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1918-1939.
W latach 1918-1939 używano nazwy lotnictwo Wojska Polskiego, podobnie jak nazwy kawaleria Wojska Polskiego, czy też piechota WP. Propagowany przez niektórych "badaczy" termin Lotnictwo Wojskowe (oraz skrót LW) został wykreowany przez nich samych i nie ma odpowiednika w dokumentach.
 Szachownica lotnicza (1918-1921) |
.svg) Szachownica lotnicza (1921-1993) |
 Flaga wojskowych portów lotniczych (1930-1938) |
|
 Flaga wojskowych portów lotniczych (1938-1945) |
|
Historia [edytuj]
Zalążki lotnictwa polskiego zaczęły się tworzyć jeszcze przed uzyskaniem niepodległości przez Polskę podczas I wojny światowej. W czasie jej trwania nie istniały osobne polskie jednostki lotnicze jednak Polacy rozproszeni byli po różnych jednostkach lotniczych w armiach zaborczych. Kilku żołnierzy z Legionów Polskich zostało przeszkolonych oraz skierowanych do lotnictwa austro-węgierskiego. W większości Polacy pełnili w lotnictwie państw zaborczych funkcje personelu pomocniczego jednak było wśród nich również kilku pilotów.
Pierwsze polskie oddziały lotnicze utworzyły się we wstrząsanej rewolucją komunistyczną Rosji. Wykorzystując sprzęt zebrany na lotniskach w sierpniu 1917 roku utworzyły się spontanicznie oddziały na terenach Białorusi, południowej Ukrainy oraz na Kubaniu. Były to utworzony 19 lipca 1917 roku w Mińsku I Oddział awiacyjny I Korpusu,[1] I i II Oddziały awiacyjne II Korpusu, Eskadra lotnicza 4. Dywizji Strzelców oraz Samodzielny Polski Oddział Awiacyjny w Odessie.[2]
Dowódcy lotnictwa [edytuj]
- ppłk pil. Hipolit Łossowski (XI 1918 – IX 1919)
- gen. bryg. pil. Gustaw Macewicz (IX 1919 – I 1923)
- gen. bryg. François-Lèon Leveque (I 1923 – VIII 1924)
- gen. bryg. Włodzimierz Zagórski (17 VIII 1924 – 18 III 1926)
- płk pil. Jerzy Borejsza[3] (p.o. 18 III – 7 VI 1926)
- gen. bryg. pil. Włodzimierz Zagórski (V 1926)
- gen. bryg. pil. Ludomił Rayski (7 VI 1926[4] – 23 III 1939)
- gen. bryg. pil. Władysław Kalkus (23 III[5] – IX 1939)
Lotnictwo wojskowe w walce o niepodległość Polski (1918-1920) [edytuj]
Ukraińska ofensywa na Froncie Lwowskim 1918-1919 [edytuj]
- Lwowska Grupa Lotnicza dowódca kpt. pil. Stefan Bastyr (od wiosny 1919 III Grupa Lotnicza)
Lotnictwo Frontu Wielkopolskiego 1918-1919 [edytuj]
Podczas walk o Wielkopolskę utworzono również jednostki lotnictwa wojskowego. Były to:
- 1 Wielkopolska Eskadra Polna
- 2 Wielkopolska Eskadra Lotnicza
- 3 Wielkopolska Eskadra Lotnicza
- 4 Wielkopolska Eskadra Bojowa
Powstała również I Wielkopolska Grupa Lotnicza w Poznaniu
Lotnictwo wojskowe – 1918-1919 [edytuj]
Na mocy rozkazu z 20 grudnia 1918 r. organizacja Lotnictwa Wojskowego kształtowała się następująco:
- Dowództwo Wojsk Lotniczych
z siedzibą w Warszawie obejmowała Okręgi Generalne Warszawski, Lubelski, Kielecki i Łódzki
- II Grupa Lotnicza obejmowała Krakowski Okręg Generalny
Eskadry lotnicze po 6 płatowców formują się:
- 1 Eskadra Wywiadowcza w Warszawie
- 2 Eskadra Wywiadowcza w Lublinie
- 5 Eskadra Wywiadowcza w Krakowie
- 6 Eskadra Wywiadowcza w Przemyślu
- 7 Eskadra we Lwowie
1 stycznia 1919 r. II Grupa Lotnicza w Krakowie składała się z:
Tego samego dnia Lwów posiadał jednostki tworzące późniejszą III Grupę
Nadto istniały jednostki lotnicze przy:
Grupie gen. Śmigłego-Rydza
- 3 Eskadra
Grupie BUG
- Eskadra lotnicza – bez numeru
Rozkazem z 9 marca 1919 r. utworzono stanowisko Szefa Lotnictwa Polowego przy Naczelnym Dowództwie WP. Pierwszym szefem został kpt Julian Słoniewski.
Od 5 maja 1920 r. powołano szefów Lotnictwa Frontów, Armii i Grup Operacyjnych.
W maju 1919 r. przybyły pierwsze oddziały armii Hallera, wśród nich także lotnictwo:
- 39 Eskadra Breguetów
- 59 Eskadra Breguetów
- 66 Eskadra Breguetów
- 162 Eskadra Spadów
- 580 Eskadra Salmsonów
- 581 Eskadra Salmsonów
- 582 Eskadra Salmsonów
Wojska lotnicze – 20 września 1919 [edytuj]
Front Litewsko-Białoruski [edytuj]
szef lotnictwa frontu
- I Grupa Lotnicza Mińsk Litewski
Front Wołyński [edytuj]
szef lotnictwa frontu
Front Galicyjski [edytuj]
szef lotnictwa frontu
Front Mazowiecki [edytuj]
szef lotnictwa frontu
- IV Grupa Lotnicza Warszawa
Front Południowo-Zachodni [edytuj]
szef lotnictwa frontu
- Grupa Lotnicza przy dowództwie Frontu Południowo-Zachodniego Armii gen. Hallera Kraków
- Rezerwa Naczelnego Dowództwa
24 września 1919 r. połączono wszystkie polskie siły lotnicze: krajowe, wielkopolskie i hallerowskie. Następnego dnia inspektorem Lotnictwa Wojskowego został Gustaw Macewicz, dotychczasowy Inspektor lotnictwa wielkopolskiego.
Lotnictwo Wojskowe – 1 lutego 1920 [edytuj]
- I Grupa Lotnicza dowódca mjr pil. Waldemar Narkiewicz
- I Wielkopolska Grupa Lotnicza dowódca ppłk. pil. Marek Krzyczkowski
- II Grupa Lotnicza dowódca kpt pil. Camillo Perini
- III Grupa Lotnicza dowódca kpt pil. Stefan Bastyr
- IV Grupa Lotnicza dowódca rtm. pil. Antoni Buckiewicz
- V Grupa Lotnicza dowódca mjr pil. Jerzy Kossowski
Jesienią 1919 r. zmianie uległy etaty eskadr i grup lotniczych, co zostało ustalone wstępnie już 3 czerwca 1919 r., podczas zjazdu dowódców grup lotniczych w Warszawie. Etaty te zostały zatwierdzone rozkazem Sztabu Generalnego nr 169 z 6 września 1919 r. Przewidywały następujący skład eskadry lotniczej: dziesięciu pilotów, dziesięciu obserwatorów oraz dziesięć samolotów pierwszej linii i pięć rezerwowych. W skład personelu dowództwa grupy lotniczej mieli wejść: dowódca (major), adiutant, referent taktyczny, referent techniczny, referent fotograficzny i osiemnaście osób personelu pomocniczego. Dowódca grupy – tak jak poprzednio-otrzymywał prawa i kompetencje dowódcy pułku.
Zgodnie z rozkazem z 13 kwietnia 1920 r. eskadrom lotniczym nadano nowe numeracje i nazwy, Grupy Lotnicze zaś przeorganizowano w Dywizjony, które przejęły numery Grup. Eskadr było 20, 16 Wywiadowczych, 3 Myśliwskie (7, 13 i 19) i 1 Niszczycielska (21).
Lotnictwo Wojskowe (wiosna 1920) [edytuj]
Front gen. Szeptyckiego [edytuj]
7 Armia Sektor północny
1 lub 4 Armia Sektor południowy
Front Ukraiński [edytuj]
od 9 lipca 1920 Front Południowo-Wschodni
Grupa płk. Rybaka
3 Armia Sektor północny
2 Armia Sektor środkowy
6 Armia Sektor południowy
Lotnictwo Wojskowe w operacji warszawskiej (sierpień 1920) [edytuj]
Front Północny [edytuj]
(od granicy z Prusami Wschodnimi do przyczółka Dęblin)
5 Armia szef lotnictwa Armii rtm. pil. Antoni Buckiewicz
1 Armia szef lotnictwa Armii ppłk pil. Aleksander Serednicki
2 Armia szef lotnictwa Armii
Front Środkowy [edytuj]
(od Dęblina do miejscowości Brody)
4 Armia szef lotnictwa Armii mjr pil. Jerzy Kossowski
3 Armia szef lotnictwa Armii mjr pil. Waldemar Narkiewicz
tzw. Toruńska Eskadra Wywiadowcza
Front Południowy [edytuj]
(od Brodów do południowej granicy państwa)
dowódca lotnictwa Frontu mjr pil. Cedric Fauntleroy
6 Armia szef lotnictwa Armii Stefan Bastyr /do 6 sierpnia 1920/ mjr pil. Cedric Fauntleroy
III Dywizjon Lotniczy – dowódca mjr pil. Cedric Fauntleroy
Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Pawlenki (odcinek obronny nad Strypą w rejonie Buczacza, siły zbliżone do jednej dywizji
Samoloty polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1918-1921 [edytuj]
Polskie lotnictwo wojskowe w okresie jego tworzenia przypadającego na czas walki o niepodległość i kształt granic, było wyposażone w kilkadziesiąt typów samolotów. Były to samoloty
produkcji austro-węgierskiej:
produkcji niemieckiej:
- Albatros D.III
- Albatros C.III
- Albatros C.X
- Albatros C.XII
- DFW C.V
- LVG C.V
- LVG C.VI
- Fokker D.VII
- Fokker E.V (D.VIII)
produkcji francuskiej:
produkcji angielskiej:
produkcji włoskiej:
produkcji węgierskiej:
Zobacz: Siły Powietrzne
Lotnictwo wojskowe okresu dwudziestolecia międzywojennego [edytuj]
W 1921 r. polskie lotnictwo wojskowe przyjęło nową strukturę. Powołano pułki lotnicze:
- 1 Pułk Lotniczy w Warszawie
- 2 Pułk Lotniczy w Krakowie
- 3 Pułk Lotniczy w Poznaniu
W późniejszym okresie rozbudowano lotnictwo tworząc kolejne jednostki:
- 4 Pułk Lotniczy w Toruniu
- 11 Pułk Myśliwski w Lidzie
- 5 Pułk Lotniczy w Lidzie
- 6 Pułk Lotniczy we Lwowie
Mundur lotniczy [edytuj]
W 1936 roku wprowadzono po raz pierwszy typowy mundur lotniczy[6]. Charakteryzował się szaroniebieską barwą i nowym krojem ubioru. Nakryciem stała się czapka okrągła z czarnym otokiem, z czarną podpinką i czarnym daszkiem bez okucia. Do prac na lotnisku używano munduru specjalnego z czarnym beretem. Oficerowie, chorążowie i starsi podoficerowie lotnictwa otrzymali kurtki z kołnierzami wykładanymi, noszone z koszulą i krawatem. Spodnie długie z wąskim czarnym lampasem, a na mankietach rękawów — czarna taśma. Używano też płaszcza dwurzędowego z kołnierzem wykładanym i pelerynę sukienną. Kurtka skórzana przysługiwała wyłącznie personelowi latającemu[6]. Obuwie stanowiły czarne trzewiki i półbuty, a do jazdy konnej i w czasie współpracy na ziemi z innymi rodzajami wojsk, buty długie i bryczesy. Do ubioru służbowego używano pasów czarnych, a do ubioru wieczorowego pasów z czarnej jedwabnej taśmy. Szeregowi mieli szaro-niebieskie czapki okrągłe,a mundur i płaszcz kroju ogólnowojskowego. Lotnictwa posiadało siedem typów ubiorów noszonych w różnych okolicznościach i w odpowiednich zestawach[6].
Razem z mundurem wprowadzono tez nowy typ orła lotniczego. Dotychczasowy ogólnowojskowy uzyskał obramowanie dwu skrzydeł husarskich. Orły haftowane dla kadry i metalowe dla szeregowców noszono na czapkach garnizonowych. Charakterystyczną ozdobą lotniczych mundurów były metalowe znaki specjalności noszone nad lewą górną kieszenią kurtki[6].
Przypisy
- ↑ Historia I Polskiego Oddziału Awiacyjnego.
- ↑ Andrzej Morgała, "Samoloty myśliwskie w lotnictwie polskim", Biblioteczka Skrzydlatej Polski, WKŁ, Warszawa 1979, ISBN 8320600251
- ↑ CAW, Rozkaz dzienny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 31 z 12 kwietnia 1926 r.
- ↑ Zarządzenie personalne Ministra Spraw Wojskowych L. 8481/G. 1926, „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych” 1926, 6 maja, nr 19. Obowiązki objął on jednak dopiero 7 czerwca 1926. Zob. CAW, Rozkaz dzienny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 45 z 7 czerwca 1926.
- ↑ Z dniem 23 marca 1939 na stanowisko p.o. dowódcy lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych został wyznaczony dotychczasowy dowódca 3 Grupy Lotniczej gen. bryg. Władysław Jan Kalkus. Zob. CAW, I.300.18.343, Zarządzenie personalne Ministra Spraw Wojskowych L. 700/tjn. IV-1 z 28 marca 1939.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Zdzisław Żygulski jun: Polski mundur wojskowy. s. 125.
Bibliografia [edytuj]
- Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa, praca zbiorowa pod redakcją mjr. dypl. pil. Mariana Romeyki, Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika Poległych Lotników, nakład Lucjana Złotnickiego, Warszawa 1933
- Krzysztof Tarkowski, "Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920", Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1991, ISBN 83-206-0985-2
- Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
|
|||||||
