Parczew

Parczew
Herb Parczewa
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	parczewski
Gmina	Parczew gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1401
Burmistrz	Paweł Kędracki
Powierzchnia	8,05 km²
Wysokość	147 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość	10 214 1269 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 83
Kod pocztowy	21-200
Tablice rejestracyjne	LPA
Położenie na mapie województwa lubelskiego Parczew
Położenie na mapie Polski Parczew
51°38′26.64″N 22°52′1.15″E
TERC (TERYT)	3060713044
SIMC	0922254
Urząd miejski ul. Warszawska 24 21-200 Parczew
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Bazylika Mniejsza w Parczewie

Parczew – miasto w woj. lubelskim, w powiecie parczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Parczew. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Historycznie położony jest na skraju Małopolski, należało do ziemi lubelskiej.

Środowisko naturalne

Miasto położone jest w północnej części województwa lubelskiego przy ujściu Konotopy i Kłodzianki do Piwonii, 62 km na północny wschód od Lublina, a 70 km na południowy zachód od Białej Podlaskiej.

Historia

Parczew należy do najstarszych miast Lubelszczyzny, osada o tej nazwie istniała już w XII wieku^{[potrzebne źródło]}. Prawa miejskie otrzymał Parczew w 1401 z rąk Władysława Jagiełły i wkrótce zaczął się szybko rozwijać. Rozkwit miasta nastąpił głównie dzięki położeniu na pograniczu ziem Polski i Litwy, oraz na szlaku komunikacyjnym łączącym Wilno z Krakowem^{[potrzebne źródło]}. W 1413 na zjeździe w Horodle, Parczew został wyznaczony na miejsce zjazdów polsko-litewskich sejmów. Stał się odtąd ważnym ośrodkiem życia politycznego kraju. Tu gościli kolejno wszyscy królowie z dynastii Jagiellonów i tu zapadło dla obu krajów wiele ważnych ustaleń. Ostatni sejm parczewski odbył się w 1564 za Zygmunta Augusta.

Neogotycka Bazylika Mniejsza

Parczew był siedzibą starostwa niegrodowego. Jako miasto warowne posiadał trzy bramy: Lubelską, Chełmską i Łomaską^{[potrzebne źródło]}. Tuż obok miasta wznosiła się królewska rezydencja zwana Zamkiem. Na rynku stał Ratusz, miasto posiadało dwie łaźnie, cztery młyny i kilka browarów. Miało też prawo składu na sól. W XVI wieku znajdowały tu się trzy kościoły, cerkiew i synagoga, a także szkoła i szpital^{[potrzebne źródło]}. Wraz z wygaśnięciem dynastii Jagiellonów następuje zanik świetności Parczewa. W czasach panowania ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego, miasto zaczęło dźwigać się z upadku. Wzrosła liczba mieszkańców, nastąpiło ożywienie rzemiosła i handlu^{[potrzebne źródło]}. W Parczewie miało odbyć się zawarcie unii polsko-litewskiej, jednak z powodu pożaru zamku parczewskiego, unia została przeniesiona do Lublina^{[potrzebne źródło]}.

Rozbiory Polski zahamowały rozwój miasta^{[potrzebne źródło]}. Pewien wpływ na ożywienie miasta pod koniec XIX wiek, miało przeprowadzenie linii kolejowej z Lublina do Łukowa w 1898. W latach międzywojennych Parczew rozwijał się powoli i przekroczył nieco 10 tysięcy mieszkańców. W latach okupacji Parczew był silnym ośrodkiem konspiracyjnym. Położone w pobliżu Lasy Parczewskie stanowiły bazę dla wielu ugrupowań partyzanckich AL, GL, AK, jak i partyzantki radzieckiej (oddział pod dowództwem płk. Iwana Banowa "Czornego"). W ramach AL walczył również oddział składający się z Żydów, dowodzony przez Chyla Grynszpana i liczący kilkudziesięciu żolnierzy. 22 lipca 1944 Parczew został wyzwolony przez oddziały 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej i współpracujący z nim miejscowy oddział AK. 5 lutego 1946 do miasta wkroczyły oddziały WiN Leona "Jastrzębia" Taraszkiewicza i Piotra Kwiatkowskiego "Dąbka". Rozpoczęły one konfiskaty w sklepach żydowskich. W trakcie walk zginął funkcjonariusz MO. Oddział Taraszkiewicza dokonał wówczas mordu na ludności żydowskiej - zabito 3 Żydów, a jednego raniono, dokonując ponadto rabunku i zniszczenia znacznej ilości mienia, należącego do kilkuset parczewskich Żydów. Partyzanci WiN ukradli także dwa samochody, należące do spółdzielni Społem.

Na ożywienie gospodarki i aktywność mieszkańców wpłynęło utworzenie powiatu parczewskiego w 1955. Wybudowano siedzibę dla urzędu powiatowego i miejskiego, przychodnię lekarską, szpital, liceum i szkoły podstawowe. W szybkim tempie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w 1975, Parczew przestał być miastem powiatowym.

W 1978, w 33 rocznicę zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, Rada Państwa PRL odznaczyła gminę i miasto Parczew Krzyżem Grunwaldu II klasy.

Miasto stało się siedzibą powiatu ponownie w 1999.

Synagoga w Parczewie

Społeczność żydowska wywierała przez wieki duży wpływ na Parczew. Zygmunt August zezwolił w nim na zamieszkiwanie Żydów w 1564 chociaż gmina żydowska istniała tutaj już dużo wcześniej. Władysław IV w 1633 odnowił przywilej posiadania przez gminę synagogi i kirkutu. Natomiast samo miasto żydowskie istniało poza murami miasta, a jego mieszkańcy zajmowali się zazwyczaj handlem. Przed samą wojna społeczność żydowska stanowiła 50% mieszkańców. Większość z nich znalazła się w getcie utworzonym tutaj przez Niemców. W 1942 getto zostało zlikwidowane, a mieszkańcy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince.

W miasteczku pozostały dwa budynki po synagogach, przy ulicy Piwonia oraz przy ulicy Żabiej. Jest także rytualna mykwa, wzniesiona w XX wieku. W domu na ulicy Zjednoczenia 31 mieściła się świetlica żydowska. Po cmentarzu nie pozostał żaden ślad, dziś w tym miejscu znajduje się park. Parczew był jednym z niewielu miast w Polsce w którym podjęto po wojnie próbę odtworzenia żydowskiej społeczności sztetla. . Po pogromie pozostali Żydzi opuścili miasto.

Zabytki

• drewniana dzwonnica z 1675
• budynek dawnej synagogi z połowy XIX wieku
• budynek dawnej szkoły powszechnej z końca XIX wieku
• kościół neogotycki (Kolegiata) wybudowany w latach 1905–1913

Gospodarka

W mieście znajduje się huta szkła gospodarczego, fabryka kabli ELPAR Sp. z o.o., Wytwórnia octu i musztardy.

Po latach starań, 6 października 2012 roku przekazano do użytkowania zbudowaną kosztem ponad 13 milionów zł, krytą pływalnię w Kompleksie Sportowo-Rekreacyjnym Jelonek. W skład kompleksu zlokalizowanego przy Szkole Podstawowej Nr 2, przy ul. Polnej 34 wchodzą: basen sportowy o długości 25 m, basen rekreacyjny, jacuzzi, zjeżdżalnia rurowa o długości 50 m, sauna i siłownia.

Sport

Kluby sportowe

• Klub piłkarski MKS Victoria Parczew
• Klub lekkoatletyczny Olimp Parczew
• Klub Tenisa Stołowego Pantera Parczew
• Klub koszykarski MKS Olimp Parczew

Obiekty Sportowe

• Kryta pływalnia Jelonek
• Stadion piłkarski Victoria Parczew

Turystyka

W sąsiedztwie Parczewa znajduje się wiele urokliwych i wartych uwagi miejsc. Należą do nich:

• Lasy Parczewskie, które oferują kontakt z nieskazitelną naturą. W lesie znajdują się partyzanckie umocnienia z okresu II wojny światowej
• Rezerwat przyrody Jezioro Obradowskie
• Rezerwat przyrody Czarny Las
• Rezerwat przyrody Królowa Droga
• Doliny rzek Konotopy, Tyśmienicy i Piwonii, szczególnie Tyśmienica jest warta przepłynięcia kajakiem
• liczne jeziora Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego.

Transport

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

• 815 kierunek Lubartów – Parczew – Wisznice,
• 813 Łęczna - Ostrów Lubelski – Parczew – Międzyrzec Podlaski,
• 819 Parczew – Sosnowica - Dorohusk.

Parczew posiada też dworzec kolejowy na linii nr 30 Łuków – Parczew - Lubartów - Lublin (obecnie nie używany w ruchu pasażerskim). W komunikacji drogowej duże znaczenie mają przedsiębiorstwa PKS oraz prywatne busy, zapewniające połączenia z Lublinem, Warszawą, Białą Podlaską i Radzyniem Podlaskim.

Ok. 10 km na południowy wschód od miasta znajduje się prywatne lądowisko Dębowa Kłoda.

Wspólnoty wyznaniowe

• Kościół rzymskokatolicki:
  • Parafia Opatrzności Bożej w Parczewie
  • Parafia św. Jana Chrzciciela w Parczewie
• Protestantyzm:
  • Zbór Kościoła Zielonoświątkowego w Parczewie
• Inne:
  • Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy (Sala Królestwa).

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

• Bressuire Francja
• Luboml Ukraina
• Preny Litwa

Parczewianie

Lista osób urodzonych w Parczewie, które mają biogram na stronach Wikipedii:

• Tomasz Dudziński
• Sławomir Nazaruk
• Aron Sztarkman
• Tomasz Wilczyński

Osoby związane z Parczewem:

• Apolinary Nosalski

Zobacz też

• Sanktuarium Matki Bożej w Parczewie
• Synagoga w Parczewie (ul. Piwonia 1)
• Synagoga w Parczewie (ul. Piwonia 3)
• Cmentarz żydowski w Parczewie
• Bitwa pod Parczewem
• Parczew (stacja kolejowa)

Linki zewnętrzne

• Urząd Miejski w Parczewie
• Parczew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.