Parczew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie lubelskim. Zobacz też: Parczew – wieś w woj. wielkopolskim.
Parczew
Rondo przy ul. Warszawskiej
Rondo przy ul. Warszawskiej
Herb
Herb Parczewa
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat parczewski
Gmina Parczew
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1401
Burmistrz Paweł Kędracki
Powierzchnia 8,05 km²
Wysokość 147 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

10 951
1360 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 83
Kod pocztowy 21-200
Tablice rejestracyjne LPA
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Parczew
Parczew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parczew
Parczew
Ziemia 51°38′26,64″N 22°52′01,14″E/51,640733 22,866983
TERC
(TERYT)
3060713044
SIMC 0922254
Urząd miejski
ul. Warszawska 24
21-200 Parczew
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Bazylika Mniejsza w Parczewie

Parczewmiasto położone na obszarze Równiny Parczewskiej, w woj. lubelskim, w powiecie parczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Parczew. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Historycznie położony jest na skraju Małopolski, należało do ziemi lubelskiej.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w północnej części województwa lubelskiego przy ujściu Konotopy i Kłodzianki do Piwonii, 62 km na północny wschód od Lublina, a 70 km na południowy zachód od Białej Podlaskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parczew należy do najstarszych miast Lubelszczyzny, osada o tej nazwie istniała już w XII wieku[potrzebne źródło]. Prawa miejskie otrzymał Parczew w 1401 z rąk Władysława Jagiełły i wkrótce zaczął się szybko rozwijać. Rozkwit miasta nastąpił głównie dzięki położeniu na pograniczu ziem Polski i Litwy, oraz na szlaku komunikacyjnym łączącym Wilno z Krakowem[potrzebne źródło]. W 1413 na zjeździe w Horodle, Parczew został wyznaczony na miejsce zjazdów polsko-litewskich sejmów. Stał się odtąd ważnym ośrodkiem życia politycznego kraju. Tu gościli kolejno wszyscy królowie z dynastii Jagiellonów i tu zapadło dla obu krajów wiele ważnych ustaleń. Ostatni sejm parczewski odbył się w 1564 za Zygmunta Augusta.

Neogotycka Bazylika Mniejsza

Parczew był siedzibą starostwa niegrodowego. Jako miasto warowne posiadał trzy bramy: Lubelską, Chełmską i Łomaską[potrzebne źródło]. Tuż obok miasta wznosiła się królewska rezydencja zwana Zamkiem. Na rynku stał Ratusz, miasto posiadało dwie łaźnie, cztery młyny i kilka browarów. Miało też prawo składu na sól. W XVI wieku znajdowały tu się trzy kościoły, cerkiew i synagoga, a także szkoła i szpital[potrzebne źródło]. Wraz z wygaśnięciem dynastii Jagiellonów następuje zanik świetności Parczewa. W czasach panowania ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego, miasto zaczęło dźwigać się z upadku. Wzrosła liczba mieszkańców, nastąpiło ożywienie rzemiosła i handlu[potrzebne źródło]. W Parczewie miało odbyć się zawarcie unii polsko-litewskiej, jednak z powodu pożaru zamku parczewskiego, unia została przeniesiona do Lublina[potrzebne źródło].

Rozbiory Polski zahamowały rozwój miasta[potrzebne źródło]. Pewien wpływ na ożywienie miasta pod koniec XIX wiek, miało przeprowadzenie linii kolejowej z Lublina do Łukowa w 1898. W latach międzywojennych Parczew rozwijał się powoli i przekroczył nieco 10 tysięcy mieszkańców.

W dniach 29-30 września 1939 miała miejsce bitwa pod Parczewem pomiędzy maszerującymi w kierunku Kocka oddziałami Grupy Operacyjnej Polesie a wkraczającymi oddziałami radzieckimi, zakończona zwycięstwem Polaków.

W latach okupacji Parczew był silnym ośrodkiem konspiracyjnym. Położone w pobliżu Lasy Parczewskie stanowiły bazę dla wielu ugrupowań partyzanckich AL, GL, AK, jak i partyzantki radzieckiej (oddział pod dowództwem płk. Iwana Banowa „Czornego”)[1]. W ramach AL walczył również oddział składający się z Żydów, dowodzony przez Chyla Grynszpana i liczący kilkudziesięciu żolnierzy[1]. 22 lipca 1944 Parczew został zajęty przez oddziały 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej[1][2] i współpracujący z nim miejscowy oddział AK[2]. 5 lutego 1946 do miasta wkroczyły oddziały WiN Leona „Jastrzębia” Taraszkiewicza i Piotra Kwiatkowskiego „Dąbka”. Rozpoczęły one konfiskaty w sklepach żydowskich oraz zajęły dwa samochody należące do spółdzielni „Społem”[3]. W trakcie walk zginął funkcjonariusz MO oraz trzech Żydów z podległej MO tzw. ochronie miasta. Celem akcji było rozbicie lokalnych struktur kolaborujących z PPR oraz aprowizacja oddziału[4]. Propaganda skrzętnie wykorzystała fakt, że w trakcie akcji zginęli Żydzi oskarżając oddział Taraszkiewicza o pogrom. W wyniku tych działań z Parczewa nastąpił exodus Żydów[4][5].

Na ożywienie gospodarki i aktywność mieszkańców wpłynęło utworzenie powiatu parczewskiego w 1955. Wybudowano siedzibę dla urzędu powiatowego i miejskiego, przychodnię lekarską, szpital, liceum i szkoły podstawowe. W szybkim tempie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w 1975, Parczew przestał być miastem powiatowym.

W 1978, w 33 rocznicę zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, Rada Państwa PRL odznaczyła gminę i miasto Parczew Krzyżem Grunwaldu II klasy[1].

Miasto stało się siedzibą powiatu ponownie w 1999.

Społeczność żydowska wywierała przez wieki duży wpływ na Parczew. Zygmunt August zezwolił w nim na zamieszkiwanie Żydów w 1564, chociaż gmina żydowska istniała tutaj już dużo wcześniej. Władysław IV w 1633 odnowił przywilej posiadania przez gminę synagogi i kirkutu. Natomiast samo miasto żydowskie istniało poza murami miasta, a jego mieszkańcy zajmowali się zazwyczaj handlem. Przed samą wojna społeczność żydowska stanowiła 50% mieszkańców. Większość z nich znalazła się w getcie utworzonym tutaj przez Niemców. W 1942 getto zostało zlikwidowane, a mieszkańcy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince.

W miasteczku pozostały dwa budynki po synagogach, przy ulicy Piwonia oraz przy ulicy Żabiej. Jest także rytualna mykwa, wzniesiona w XX wieku. W domu na ulicy Zjednoczenia 31 mieściła się świetlica żydowska. Po cmentarzu nie pozostał żaden ślad, dziś w tym miejscu znajduje się park. Parczew był jednym z niewielu miast w Polsce w którym podjęto po wojnie próbę odtworzenia żydowskiej społeczności sztetla.[6]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się huta szkła gospodarczego, fabryka kabli ELPAR Sp. z o.o., Wytwórnia octu i musztardy.

Po latach starań, 6 października 2012 roku przekazano do użytkowania zbudowaną kosztem ponad 13 milionów zł, krytą pływalnię w Kompleksie Sportowo-Rekreacyjnym „Jelonek”. W skład kompleksu zlokalizowanego przy Szkole Podstawowej Nr 2 przy ul. Polnej 34 wchodzą: basen sportowy o długości 25 m, basen rekreacyjny, jacuzzi, zjeżdżalnia rurowa o długości 50 m, sauna i siłownia.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Klub piłkarski MKS Victoria Parczew
  • Klub lekkoatletyczny Olimp Parczew
  • Klub Tenisa Stołowego Pantera Parczew
  • Klub koszykarski MKS Olimp Parczew
  • Szajka - Paintball Klub Parczew

Obiekty Sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Kryta pływalnia Jelonek
  • Stadion piłkarski Victoria Parczew

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W sąsiedztwie Parczewa znajduje się wiele urokliwych i wartych uwagi miejsc. Należą do nich:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Parczew posiada też dworzec kolejowy na linii nr 30 Łuków – Parczew – LubartówLublin. Od 1999 nie kursowały pociągi pasażerskie. 30 września 2013 wznowiony został ruch pociągów pasażerskich na tej trasie[7]. W komunikacji drogowej duże znaczenie mają przedsiębiorstwa PKS oraz prywatne busy, zapewniające połączenia z Lublinem, Warszawą, Białą Podlaską i Radzyniem Podlaskim.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Około 10 km na południowy wschód od miasta znajduje się prywatne lądowisko Dębowa Kłoda.

W 2014 przy ul. Kościelnej oddano do użytku sanitarne lądowisko Parczew-Szpital.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Parczewianie[edytuj | edytuj kod]

Lista osób urodzonych w Parczewie, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Osoby związane z Parczewem:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Bolesław Borysiuk: Lata Walki. PPR, GL i AL na północnej Lubelszczyźnie 1942-1944. Warszawa: Książka i Wiedza, 1981.
  2. 2,0 2,1 Parczew. Historia. parczew.com. [dostęp 2012-09-24].
  3. Z kroniki oddziału WIN obwodu włodawskiego, spisanej przez jego dowódcę „Żelaznego”, Arch. Woj. w Lublinie, AK-WIN, Okręg Lublin, inspektorat chełmski, oddział Włodawa, sygn. 101, vol.II, s. 19-23.
  4. 4,0 4,1 Mariusz Bechta: Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" w Parczewie 5 lutego 1946 r.. Zysk i spółka, 2014. ISBN 978-83-7785-281-1.
  5. Kazimierz Krajewski: „JASTRZĄB” i „ŻELAZNY” ostatni partyzanci Polesia Lubelskiego 1945 - 1951. [dostęp 2014-12-18].
  6. „Zajścia antyżydowskie na Lubelszczyźnie w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej”, Adam Kopciowski, w Zagłada Żydów. Studia i materiały, 3/2007, s. 178-207.
  7. http://www.parczew.com/index.php/7-wiadomosci/517-nowa-trasa-oficjalnie-otwarta.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  9. http://www.parczew.com/index.php/miasto/partnerzy/bressuire-francja.
  10. http://www.parczew.com/index.php/partnerzy/luboml-ukraina.
  11. http://www.parczew.com/index.php/partnerzy/preny-litwa.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]