Karabin Gew98

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gewehr 98
Mauser m98.jpg
Mauser Gewehr 98 z bagnetem i amunicją
Dane podstawowe
Państwo  Cesarstwo Niemieckie
Projektant Paul Mauser
Producent Arsenały Królewskie,

Mauser,

DWM

Rodzaj karabin powtarzalny
Historia
Prototypy 1895
Produkcja seryjna 1898-1918 (Niemcy)
1922-1924 (Polska)
Wyprodukowano >5 000 000 egz.
Dane techniczne
Kaliber 7,92 mm
Nabój 7,92 x 57 mm Mauser
Magazynek stały, 5 nab.[1]
Wymiary
Długość 1250 mm[1]
Długość lufy 740 mm[1]
Masa
broni 4,1 kg[1]
Inne
Prędkość pocz. pocisku 895 m/s[1]

Gewehr 98 (Gew98) – standardowy karabin niemiecki w czasie I wojny światowej. Produkowany od 1898 roku do teraz. Wykorzystywany do celów militarnych, łowieckich i sportowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza i przyjęcie karabinów do uzbrojenia[edytuj | edytuj kod]

Wprowadzony w roku 1886 na wyposażenie armii francuskiej, karabin Lebel Mle 1886 był pierwszą konstrukcją strzelającą amunicją na proch bezdymny. Niemiecką odpowiedzią na tą broń był karabin Gewehr 88. Była to jednak konstrukcja nieudana. Przy jej tworzeniu towarzyszył pośpiech. Błędnie zaprojektowano przewód lufy (m.in. wykonano ją ze złego rodzaju stali o mniejszej wytrzymałości), zaś konstrukcja wieloczęściowa osłabiała wytrzymałość mechaniczną zamka[2].

Pod koniec XIX wieku w firmie Waffenfabrik Mauser, grupa konstruktorów pod przewodnictwem dyrektora technicznego Paula Mausera opracowała nowy karabin. Został on przyjęty na uzbrojenie w roku 1898 pod nazwą Infanteriegewehr Modell 98 (lub krócej Gewehr 98)[3].

Karabin Gewehr 98 w przeciwieństwie do swojego poprzednika nie od razu trafił do produkcji wielkoseryjnej. Początkowo wyprodukowano 10 000 egzemplarzy, które przekazano wybranym jednostkom piechoty do testów. Pozytywne wyniki prób spowodowały, że zakupiono u Mausera licencję i rozpoczęto przygotowania do podjęcia produkcji karabinów Gewehr 98 w Arsenałach Królewskich w Prusach (w fabrykach w Erfurcie, Gdańsku i Spandau) oraz w bawarskim Arsenale Królewskim w Amberg[3].

Pierwsze duże dostawy nowych karabinów trafiły do Marynarki Cesarskiej w roku 1901. Później otrzymał je Niemiecki Wschodnio-Azjatycki Korpus Ekspedycyjny oraz trzy pruskie Korpusy Gwardii[3].

W roku 1904 doszło do pierwszego większego zamówienia karabinów Gewehr 98 w firmach prywatnych. Zamówiono 290 000 egzemplarzy w Waffenfabrik Mauser oraz 210 000 w Deutsche Waffen und Munitionsfabriken. Produkcja karabinów zarówno w zakładach państwowych, jak i prywatnych spowodowała, że już w roku 1907 przezbrojono w nową broń prawie wszystkie jednostki regularne. Do roku 1912 udało się uzbroić w karabiny Gewehr 98 większość oddziałów rezerwowych i czynnych jednostek Landwehry[4].

Pierwsza modernizacja[edytuj | edytuj kod]

W roku 1905 przyjęto na wyposażenie armii niemieckiej nowy nabój z pociskiem ostrołukowym IS. Mimo, że wywodził się on konstrukcyjnie od swojego poprzednika i teoretycznie miał ten sam kaliber, brak było wymienności obu nabojów. Nowy pocisk miał większą średnicę (8,23 mm) od poprzednika (8,09 mm). Przyjęcie nowej amunicji wymusiło przebudowę wyprodukowanych wcześniej karabinów Gewehr 98. Modyfikacja ta polegała na wymianie lufy na nową lub poprzez przekalibrowanie starej, a także na dostosowaniu celowników do balistyki nowych pocisków. Przerobione karabiny oznaczano literą „S” wybitą na lufie przed komorą zamkową[5].

Produkcja wojenna[edytuj | edytuj kod]

Gewehr 98 z garłaczem do miotania granatów.

W czasie I wojny światowej Niemcy zaangażowane były zarówno w walkach na froncie zachodnim, jak i wschodnim. Walki te powodowały duże straty w ludziach, a także i w wydawanym im sprzęcie. Pojawił się problem z uzbrajaniem kolejnych fali mobilizacyjnych. Wobec tego w roku 1916 uruchomiono program, którego celem było znaczne przyspieszenie i zwiększenie produkcji karabinów dla armii niemieckiej. Zaangażowano kolejnych dostawców, a także obniżono trochę jakość karabinów – m.in. zaczęto stosowanie kolb z drewna bukowego zamiast orzechowego, a także rozpoczęto produkcję uproszczonych bagnetów[6].

Doświadczenia wynikające z działań pierwszowojennych spowodowały wprowadzenie wielu zmian i ulepszeń w konstrukcji karabinu Gewehr 98. Między innymi aby ograniczyć zanieczyszczenie komory zamkowej stosowano specjalne osłony. Stosowano także garłacze do miotania granatów, wzorowane na francuskich garłaczach VB. Czyniono także prace nad zwiększeniem szybkostrzelności karabinu. W tym celu opracowano duży magazynek stały o pojemności 25 nabojów, montowany w miejscu wieczka wcześniejszego magazynka[6].

Okres po I wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Karabiner 98b.

Na mocy traktatu wersalskiego kończącego I wojnę światową utworzono nowe siły zbrojne Niemiec – Reichswehrę. Jej wojska lądowe miały być ograniczone liczebnie do 100 000 żołnierzy. Adekwatna do tej liczby miała być też ilość broni[7].

Reichswehra uzbrojona była w pochodzące z wcześniejszej produkcji karabiny Gewehr 98. Zostały one wyremontowane i zmodernizowane do tzw. wariantu przejściowego. Wyróżniały się one między innymi nowymi celownikami, podobnymi to tych wykorzystanych w karabinkach Kar 98 AZ. Ponadto, podczas remontów komory zamkowe były oksydowane na czarno. Tak zmodyfikowane karabiny otrzymały oznaczenie Karabiner 98b[8].

W połowie lat 30. XX wieku do produkcji wprowadzono karabin krótki Karabiner 98k, który w armii niemieckiej zastąpił dotychczas stosowane karabiny Gewehr 98[9].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Zamek[edytuj | edytuj kod]

Czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy zamek w Gewehr 98 jest wykorzystywany przez wiele karabinów wojskowych, sportowych/łowieckich. Wadą tego systemu jest to, że nie może być tak łatwo masowo produkowany.

Zamek systemu Mauser M98

Bezpiecznik[edytuj | edytuj kod]

Trójpozycyjny bezpiecznik został zamontowany na końcu zamka, od prawej:

  • 1 pozycja (bezpiecznik ustawiony na prawo) – iglica zablokowana, zamek zablokowany
  • 2 pozycja (bezpiecznik ustawiony na środku) – iglica zablokowana, zamek ruchomy
  • 3 pozycja (bezpiecznik ustawiony na lewo) – iglica odblokowana, zamek ruchomy - karabin gotowy do strzelania

Bezpiecznik działa tylko wtedy, kiedy karabin jest załadowany, w przeciwnym razie, bezpiecznik się nie ruszy.

Rozmontowany zamek systemu Mauser M98

Ładowanie amunicji[edytuj | edytuj kod]

Amunicja 7.92x57mm IS z okresu I wojny światowej

Magazynek w Mauserze Gewehr 98 ma pojemność 5 naboi. Naboje można ładować pojedynczo, bądź za pomocą łódki nabojowej, która może pomieścić maksymalnie 5 naboi. Po załadowaniu za pomocą łódki, jest ona wyrzucana. Magazynek może zostać opróżniony za pomocą operowania zamkiem (bez względu na ustawienie bezpiecznika). Można też opróżnić go za pomocą ściągnięcia denka magazynka. Prostszym i szybszym sposobem ładowania i rozładowywania broni jest użycie magazynka szturmowego. Mieści on 25 naboi, po których zużyciu następuje wymiana magazynka.

Przyrządy celownicze[edytuj | edytuj kod]

Oryginalnie Gewehr 98 miał otwartego typu muszkę i łukową linię celownika z wcięciem typu V, znany jako Lange Visier. Celownik został zaprojektowany dla pocisku M/88 7,92 mm x 57 mm I, można było było ustawić od 200 m do 2000 m, w 100 m odstępach. Nabój M/88 7,92 mm x 57 mm I był wyposażony w tępołukowy pocisk.

Później linia celownika została zmodyfikowana do naboju wzoru 1905 7,92 mm x 57 mm IS. Pocisk naboju 7.92 mm x 57 mm IS był lżejszy, szpiczasty i średnica wzrosła z 8,08 mm do 8,2 mm, dzięki temu wzrósł współczynnik balistyczny. Z wprowadzeniem zmodyfikowanej amunicji, nowy celownik mógł być ustawiony od 400 m do 2000 m, w 100 m odstępach.

Kolba[edytuj | edytuj kod]

Kolba tego karabinu została wyposażona w chwyt pistoletowy. Nakładka kolby przykrywa odcinek lufy od celownika do bączka. W celu redukcji odrzutu w kolbie została zastosowana śruba przechodząca pod komorą. Przy strzale redukuje odrzut przenosząc siłę strzału na kolbę. Przed wojną kolby były robione z drewna orzechowego, które średnio było sezonowane przez 3 lata, w celu dania czasu do "stabilizacji". W 1917 roku niedostatek drewna orzechowego, zastąpiono drewnem bukowym lub dębowym. Kolby z końcowego okresu wojny były mniej wytrzymałe i cięższe od wcześniejszych orzechowych kolb.

Dodatki[edytuj | edytuj kod]

Pruski bagnet systemu Mauser Seitengewehr 98/05

Karabiny były wydawane ze skórzanym pasem nośnym. W czasie I wojny światowej, z powodu niedostatków skóry, robione były z brezentu.

Na Gewehrze 98 można było zamontować garłacz.

Karabin miał możliwość osadzenia bagnetu[10]. Szyna na bagnet miała długość 4,5 cm, dzięki czemu bagnet nie musiał mieć pierścienia lufy. Uważano, że bagnet mocowany do lufy pierścieniem na jelcu, wprowadzał ją drgania i pogorszy celność. Karabin początkowo był wyposażony w bagnet Seitengewehr 98. Z końcem 1905 roku, bagnet ów został zastąpiony bagnetem Seitengewehr 98/05. Saperzy wyposażeni byli w bagnet z piłą na grzbiecie.

Do karabinu tego można było również zamontować wyżej wspomniany magazynek szturmowy, który mieści 25 naboi. Aby zamontować taki magazynek należało zdjąć denko standardowego magazynka oraz wyjąć jego pozostałe wewnętrzne elementy, a następnie wpiąć magazynek szturmowy. Magazynek ten stosowany był przez szturmowców, dzięki czemu nie było konieczności tak częstego ładownia broni oraz było to szybsze, bowiem wymiana magazynka jest dużo szybsza niż standardowe ładowanie, nawet przy użyciu łódki, a przy tym do dyspozycji jest 5 razy większa ilość amunicji.

Karabin wyborowy[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1915 roku zapadła decyzja o wyposażeniu 15 tys. karabinów w celowniki optyczne dla strzelców wyborowych. Aby zamontować je bezpośrednio nad karabinem, musiano zmienić trzony zamków, na te ze zgiętą rączką, przez co w łożu musiało zostać wykonane wyżłobienie. Celowniki optyczne o powiększeniu x3 i x2,5 były produkowane przez firmy takie jak: Görtz, Gérard, Oige, Zeiss, Hensoldt, Voigtländer. Stosowano też cywilne następujących wytwórców: Bock, Busch i Füss. W wypadku nisko zamontowanego celownika pojawiał się problem z korzystaniem z bezpiecznika. Problem usunięto przez zastosowanie wyższego montażu. W czasie I wojny światowej przerobiono na karabiny wyborowe 18 421 sztuk.[potrzebne źródło]

Służba[edytuj | edytuj kod]

Cesarstwo Niemieckie[edytuj | edytuj kod]

Karabiny Gewehr 98 weszły na wyposażenie jednostek Armii Cesarstwa Niemieckiego pod koniec XIX wieku. Przeszły one swój chrzest bojowy podczas powstania bokserów w Chinach – w karabiny Gewehr 98 wyposażony był Niemiecki Wschodnio-Azjatycki Korpus Ekspedycyjny. Później wykorzystywano je, podczas walk przeciwko plemionom Hererów w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej[11].

W chwili wybuchu I wojny światowej karabiny Gewehr 98 były podstawowym uzbrojeniem Armii Cesarstwa Niemieckiego. Miały one opinie broni nowoczesnej, charakteryzującej się wytrzymałością i niezawodnością działania. Ceniono tez dużą szybkostrzelność praktyczną, dobrą celność i niewielki odrzut. Do jej końca wyprodukowano ponad 5 milionów tych karabinów[12][11].

III Rzesza[edytuj | edytuj kod]

W 1935 roku wprowadzono nowy, standardowy karabin, który miał zastąpić wysłużonego Gewehr 98, mowa tu o Karabiner 98 kurz. Mimo to Gewehr 98 nie był rzadkością do końca II wojny światowej. Spowodowane to było niewystarczającą liczbą nowych karabinów. Oprócz regularnego wojska, były też używane przez Volkssturm.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej, Wojsko Polskie posiadało dużą liczbę zdobytych, kupionych i wymienionych Mauserów Gewehr 98. W Polsce oznaczono tę broń jako kb wz. 98 Dzięki otrzymaniu wyposażenia gdańskiej fabryki broni można było uruchomić produkcje w warszawskiej Fabryce Karabinów. Produkcja tego wzoru trwała do roku 1922. W sierpniu tego roku posiadano 178 000 sztuk tych karabinów. Kolejne egzemplarze uzyskano dzięki wymianie broni z zaprzyjaźnionymi państwami. W roku 1936 rozpoczęto produkcję nieznacznie zmodyfikowanego kb wz. 98a. W sierpniu 1939 roku WP miało 241 000 kb wz. 98 i około 70 000 kb wz. 98a.[13]

Imperium osmańskie[edytuj | edytuj kod]

Imperium osmańskie dostało sporo egzemplarzy w okresie I wojny światowej oraz w latach powojennych. Większość z nich została przerobiona do standardu M38, który był podstawowym karabinem Republiki Tureckiej, przed, po jak i w czasie II wojny światowej.

Hiszpańska wojna domowa[edytuj | edytuj kod]

W tym konflikcie używane były przez frankistowskich nacjonalistów i ochotniczy niemiecki Legión Cóndor. W latach 60. XX wieku większość z tych karabinów została sprzedana do USA jako tanie karabiny sportowe.

Chiny[edytuj | edytuj kod]

Używany przez chińską Armię Narodowo-Rewolucyjną w okresie od chińskiej wojny domowej aż do wojny w Korei.

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 47.
  2. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 11-12.
  3. 3,0 3,1 3,2 Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 19.
  4. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 19-20.
  5. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 20-22.
  6. 6,0 6,1 Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 25-26.
  7. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 28.
  8. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 28-29.
  9. Głębowicz, Matuszewski i Nowakowski 2000 ↓, s. 28.
  10. Karabin piechoty wz. 98: niemiecki Mauser 98 sprawdzony w czasie krwawych 4 koszmarnych lat I WŚ
  11. 11,0 11,1 Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 26-27.
  12. Hałaj i Rozdżestwieński 2010 ↓, s. 23.
  13. Andrzej Konstankiewicz, Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914 - 1939, Lublin 2003, s. 92 i 264.
  14. Max Popenker: Mauser model 98 (Germany) (ang.). W: Modern Firearms [on-line]. [dostęp 2013-12-06].
  15. http://books.google.com/books?id=KlReVu0HziIC&pg=PA188&lpg=PA188&dq=mauser+98+weimar&source=bl&ots=viOGHuG9q5&sig=lQjWEP-iX6asEmfGMBxdPH7TtU&hl=en&ei=y4XcSvzYKc2xlAf1oYGiAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CB8Q6AEwBw#v=onepage&q=mauser%209820weimar&f=false
  16. Matt Probert, Leela Probert: GEWEHR 98 (ang.). W: The Probert Encyclopaedia of Warfare [on-line]. The New Society For The Diffusion of Knowledge. [dostęp 2013-12-06].
  17. Turk Mauser - Gew. 98
  18. http://books.google.com/books?id=KlReVu0HziIC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chiang+kai+shek+rifle&source=bl&ots=viOFGsHcu3&sig=mj_ZNlf_zf0UjdknOs_17irVWvs&hl=en&ei=BXTLSqmGK8O2lAfj7eHZBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=11#v=onepage&q=chiang%20kai%20shek%20rifle&f=false

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski: Indywidualna Broń Strzelecka II Wojny Światowej. Warszawa: Wydawnictwo Lampart sc., 2000. ISBN 83-86776-55-2. (pol.)
  • Krzysztof Haładaj, Paweł Rozdżestwieński: Karabiny i karabinki Mauser 98 w Wojsku Polskim w latach 1918-1939. ZP Grupa Sp. z o.o., 2010. ISBN 978-83-61529-90-3. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]