Koran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Information icon.svg Zobacz też: Koran (miasto).

Islam
Meczet

Wiara

AllahMonoteizm
MahometPieczęć Proroków
Prorocy IslamuZmartwychwstanie

Praktyka i Duchowość
5 filarów islamu

Wyznanie wiaryModlitwa
PostDobroczynność
PielgrzymkiSufizmZikr

Historia i przywódcy

Ahl al-BajtSahaba
Kalifowie prawowierniImam w sunnizmieImam w szyizmie

Teksty i prawo

KoranSunnaHadis
FikhSzariatKalam
Mazhab

Kierunki religijne

SunnizmSzyizmCharydżyzm

Kultura i społeczeństwo

SztukaFilozofia
KalendarzKobieta

Portal Portal Islam
Okładka Koranu z 1866 roku – obiekt ze zbioru Muzeum w Darłowie

Koran (arab. القُرْآن Al-Qur’ān) – święta księga islamu. Według tradycji muzułmańskiej powstawał w latach 610-632, objawiany fragmentami prorokowi islamu, Mahometowi (zm. 632) przez Archanioła Dżibrila (identyfikowanego w islamie z biblijnym archaniołem Gabrielem). Słowo „Koran” pochodzi od arabskiego słowa al-kur’ān, które oznacza „recytację”, ponieważ pierwotnie Koran przekazywano ustnie. Według islamu i samego Koranu jego twórcą jest Allah.

Koran składa się ze 114 sur (rozdziałów), które z kolei dzielą się na aje (wersety). Rozróżnia się 90 sur mekkańskich i 24 sury medyńskie, ze względu na miejsce ich objawienia. Sury są w Koranie ułożone przeważnie według długości, od najdłuższej do najkrótszej.

Za „kanoniczną” uznano za panowania kalifa Usmana (644-656) redakcję Koranu autorstwa Zajda ibn Sabita, osobistego sekretarza Mahometa. Koran został spisany w klasycznym języku arabskim, przez niektórych utożsamianym z dialektem Kurajszytów, w formie prozy rytmicznej i rytmizowanej (arab. sadż). Zdaniem muzułmanów literacka forma Koranu ma być niemożliwa do naśladowania, co wiąże się z dogmatem religijnym o „cudowności Koranu” (idżaz al-kuran).

Recytacja Koranu jest w świecie islamu uznawana zarówno za praktykę religijną, jak i za jedną ze sztuk pięknych. Istnieje wiele odmian recytacji Koranu, uważanych za „kanoniczne” i różniących się głównie w zakresie fonetyki. Wyjątkowo, ze względów historycznych, dopuszczona jest recytacja Koranu w języku tureckim.

Ponieważ tekst Koranu jest pełen zwrotów poetyckich, archaicznych, niejasnych dla przeciętnego odbiorcy, powstała nauka o egzegezie tekstu koranicznego (arab. tafsir). Poszczególne interpretacje Koranu zależą, m.in. od przynależności ich autorów do poszczególnych odłamów islamu, oraz ugrupowań politycznych. Za jeden z najbardziej autorytatywnych uchodzi sunnicki komentarz At-Tabariego z X w. Koran wpływał na rozwój kultury wielu narodów azjatyckich i afrykańskich.

W wielu państwach o tradycji muzułmańskiej Koran uważany jest za jedno ze źródeł prawa, przede wszystkim w zakresie prawa cywilnego. Koran inspiruje od wieków muzułmańskich myślicieli i autorów. Wśród proroków wymienia postacie z Biblii Starego i Nowego Testamentu, wśród nich Jezusa, oraz przytacza wydarzenia opisane w Biblii. Formułuje przepisy nie tylko dotyczące praktyk religijnych, ale i stricte natury prawnej, oraz nawet powszednich przejawów życia, jak higiena, savoir-vivre.

Według tradycji islamu po raz pierwszy Koran został przetłumaczony na język obcy, mianowicie perski, przez Salmana al-Farsiego. Pierwszego przekładu Koranu na język europejski, mianowicie na łacinę, dokonał Robert z Ketton w 1134. Najbardziej znanymi autorami polskich przekładów Koranu są Jan Murza Tarak Buczacki, Tatar polski (wyd. 1858), oraz Józef Bielawski (wyd. 1986).

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

W języku arabskim słowo Qur’ān, pochodzące od rdzenia قرأ qara’a "czytać", oznacza recytację. Możliwe jest, że termin ten jest zapożyczeniem z aramejskiego ܩܪܝܢܐ qeryānā, dostosowanym do arabskiego sposobu formowania rzeczowników[1]. Mówiąc o księdze, muzułmanie używają zazwyczaj epitetu القرآن الكريم al-Qur’ān al-Karīm "Szlachetny Koran".

Powstawanie[edytuj | edytuj kod]

Według samego Koranu jego twórcą jest Allah:

Ten Koran nie mógł być wymyślony [przez nikogo] poza Bogiem! On jest potwierdzeniem prawdziwości tego, co było przed nim, i wyjaśnieniem Księgi – co do której nie ma żadnej wątpliwości – pochodzącej od Pana światów. Oni, być może, powiedzą: "Wymyślił go!" Powiedz: "Przynieście więc surę podobną do niego i wzywajcie, kogo możecie, poza Bogiem, jeśli jesteście prawdomówni! (10:37-38).

Muzułmanie wierzą, że pierwszy fragment Koranu został objawiony prorokowi Mahometowi przez archanioła Dżibrila (identyfikowanego z biblijnym Gabrielem) w jaskini na wzgórzu Al-Hira, w Noc Przeznaczenia (Laylat al-Qadr), czyli w 27 noc ramadanu.

Istnieje hipoteza, że Mahomet był niepiśmienny i dlatego Koran miał mu być objawiany w formie ustnej. Różne fragmenty były objawiane w różnym czasie, przez dwadzieścia dwa lata począwszy od czterdziestego roku życia Proroka[2]. Według muzułmańskiej tradycji kompilacja Koranu miała miejsce za panowania Abu Bakra, a dokonał jej osobisty skryba Mahometa Zajd ibn Sabit. Pierwsze wydanie Koranu jako pojedynczej księgi nastąpiło za panowania Uthmana ibn Affana. Część niemuzułmańskich naukowców postuluje późniejszą datę redakcji Koranu[3]. Według nich, egzemplarze Koranu znalezione w meczecie w mieście Sana'a w Jemenie w 1971 r.[4] wskazują, że w VII wieku Koran wciąż jeszcze nie istniał w obecnej formie[5].

Język[edytuj | edytuj kod]

Koran został napisany w klasycznym języku arabskim, skomponowany w formie prozy rytmicznej i rytmizowanej (arab. sadż). Według muzułmanów literacka forma Koranu ma być niemożliwa do naśladowania[6]. Wiąże się to z dogmatem religijnym o "cudowności Koranu" (idżaz al-kuran), według którego Koran jest wzorem poprawnej arabszczyzny.

Niektórzy badacze[7] uważają język Koranu za identyczny z dialektem Kurajszytów (plemienia do którego należał Mahomet), opierając się na poniższym fragmencie:

I My uczyniliśmy go łatwym, w twoim języku, abyś głosił radosną wieść bogobojnym i ostrzegał przezeń ludzi opornych. (19:97)

Możliwe jest także, że podczas redakcji księgi dostosowano tekst w dialekcie kurajszyckim do norm językowych ukształtowanych już wcześniej przez uznanych w całej Arabii poetów takich jak Imru al-Kajs. Próby jak najdokładniejszego zrozumienia treści Koranu doprowadziły do rozwoju nauk filologicznych w świecie arabskim.

Recytacja[edytuj | edytuj kod]

Współczesne zdjęcie otwartego egzemplarza Koranu
 Osobny artykuł: tadżwid.

Podczas modlitwy (salat), muzułmanin ma obowiązek recytować Koran. Najczęściej recytowanymi surami są: Sura 1 "Otwierająca" (ar. al-Fatiha), Sura 112 "Szczerość wiary" (ar. al-ichlas), zwana również "Monoteizm" (ar. at-tauhid), Sura 114 "Ludzie" (ar. an-nas), oraz 255 werset Sury 2 "Krowa" (ar. al-bakara), tzw. "werset tronu" (ajat al-kursi). Recytacja księgi jest w kulturze Bliskiego Wschodu uznawana za sztukę.

Recytację Koranu zaczyna się formułą: "Uciekam się do Boga o pomoc przed przeklętym szatanem" (A'uzu bi-allahi min asz-szajtan ar-radżim), a kończy się formułą "oto prawdziwe słowa Boga Wszechmogącego" (sadaka allahu al-azim).

Robi się to zawsze w klasycznym języku arabskim. Istnieje dziesięć sposobów recytacji Koranu; według tradycji muzułmańskiej każdy z nich został osobiście zaakceptowany przez Mahometa i przypuszcza się że odzwierciedlają one różne dialekty istniejące we wczesnej wspólnocie muzułmańskiej. Recytacje te różnią się głównie fonetycznie, dopuszczalne są też różnice form gramatycznych czy długości samogłosek, a także wprowadzanie lub opuszczanie hamzy w niektórych wyrazach[8]. Oprócz arabskiego dopuszczalna jest recytacja Koranu w ramach praktyk religijnych w języku tureckim jako "kanonicznym".

Podział[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sura (Koran).

Koran składa się z 114 sur (rozdziałów), które z kolei dzielą się na aje (wersety). Sury dzielą się na 90 sur mekkańskich powstałych w tzw. okresie mekkańskim, i 24 sury medyńskie (okres medyński). Są one ułożone w przybliżeniu według długości (od najdłuższej do najkrótszej), a więc nie w porządku chronologicznym (wyjątek stanowi sura otwierająca – Al-Fatihah). Wszystkie sury rozpoczynają się formułą bismalli (bi-ismi Allahi ar-Rahmani ar-Rahimw imię Boga (Allaha) miłosiernego, litościwego), wyjątkiem od tej reguły jest tylko sura IX - "Skrucha" (ar. at-tawbah) ( z tego powodu część teologów muzułmańskich nie traktuje tego rozdziału jako osobnej sury, ale jako część poprzedzającej ją sury 8 - sury al-anfal). Większość muzułmanów jednak nie uważa bismalli jako osobnego wersetu każdej z sur, poza Sura I "Otwierającą" (ar. al-fatiha), w której basmalla ma stanowić integralną część sury. Odmiennego zdania są jednak szyici, zdaniem których basmalla stanowi nieodłączny fragment każdej (poza dziewiątą) sury Koranu.

Dawniej Koran dzielono również na siedem części zwanych sub lub manzal. Pozwalało to na wyrecytowanie całego tekstu w ciągu tygodnia. Jeszcze innym podziałem Koranu jest podział na 30 równych części zwanych dżuz. Każda z trzydziestu części dzieli się na dwie partie – hizb, zaś jeden hizb składa się z czterech ćwiartek – rub. Podział ten ułatwia recytację (np. w miesiącu ramadan można recytować 1 część każdego dnia). Ponadto, jest to ułatwienie przy uczeniu się Koranu na pamięć.

Interpretacje[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ Koran napisany jest w znacznej mierze poetyckim językiem, znaczenie wielu fragmentów jest często niejasne. Dlatego uczeni muzułmańscy stworzyli tafsir, czyli wyjaśnienie znaczenia księgi. Pierwszymi komentatorami byli Ṣaḥābah czyli towarzysze Proroka Mahometa, tacy jak Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn Umar i Ubaj ibn Kab. Interpretacja opiera się na porównaniu niejasnych fragmentów z innymi podobnymi miejscami Koranu, a także na hadisach przedstawiających sytuację (arab. اسباب النزول asbāb an-nuzūl) w jakiej dany fragment został objawiony. Za najbardziej autorytatywne uchodzą średniowieczne komentarze at-Tabariego i ibn Kathira. Istnieją też ezoteryczne komentarze do Koranu (zwane ﺑﺘﻦ batin), popularne zwłaszcza wśród szyitów i sufich. Uważa się, że ezoteryczne znaczenie nie stoi w sprzeczności z tafsirem, a jedynie go pogłębia i uzupełnia. Fundamentaliści sunniccy są przeciwni ezoteryce, powołując się na słowa Koranu mówiące, że tylko Allah zna to, co ukryte:

"My nie mamy żadnej wiedzy; Ty bowiem jedynie znasz najlepiej rzeczy ukryte!" (5:109)

Wpływ na historię i kulturę[edytuj | edytuj kod]

Koran – wersja z XII wieku z Andaluzji

Koran stanowi podstawę kultury muzułmańskiej i jest głównym źródłem tejże wiary.

Miał duży wpływ na rozwój historii i kultury narodów azjatyckich oraz afrykańskich. Od czasów Mahometa, po dzień dzisiejszy, w wielu państwach Koran jest głównym źródłem prawa (szariat). Prawodawcy muzułmańscy ustalają na podstawie Koranu i hadisów co jest, a co nie jest przestępstwem oraz jak należy karać poszczególne przestępstwa. Szariat obejmuje różnorodne dziedziny życia takie jak np. małżeństwo, przepisy żywnościowe, higiena. Zatem Koran wpływa na życie prywatne wyznawców islamu oraz społeczności muzułmańskich.

Święta księga islamu opisuje też szczegółowo praktyki jakie powinni wykonywać muzułmanie (np. salat, post). Praktykujący wyznawcy islamu stosują się do nich.

Inspiracja Koranem jest też bardzo wyraźna w literaturze arabskiej – wiele środków stylistycznych jest opartych właśnie na Koranie.

Koran miał również kluczowy wpływ na filozofię muzułmańską. Był źródłem inspiracji między innymi dla al-Kindiego, al-Ghazaliego, Awerroesa czy Muhammada Iqbala.

Na przełomie VIII i IX berberski władca Salih ibn Tarif skomponował własny Koran w języku berberskim, składający się z 80 sur. Księga ta nie została jednak uznana przez muzułmanów za objawienie i nie zachowała się do dnia dzisiejszego.

Koran a Biblia[edytuj | edytuj kod]

Historie[edytuj | edytuj kod]

Koran ma dużo wspólnego z Biblią. Tradycja muzułmańska uznaje, że Mahometa poprzedziło 24 proroków starotestamentowych (w tym Ibrahim – Abraham, MusaMojżesz), nowotestamentowych, m.in. Isa – Jezusa, oraz pozabiblijnych, jak Hud, Salih. Przedstawia i potwierdza również wiele historii biblijnych – między innymi historię o Adamie i Ewie, zwiastowanie Marii z Nazaretu, cuda Jezusa. Według Koranu Tora (arab. توراة Taurāt) była oryginalnym objawieniem Allaha skierowanym do Izraelitów, którzy je wypaczyli i zafałszowali nie zrozumiawszy go. Natomiast Księgi prorockie Biblii mówią o zafałszowaniu znawców Tory (Jr 8:8), a nie o tym że zafałszowane zostały jakieś fragmenty Pięcioksięgu czy innych części Biblii.

Wiele biblijnych proroctw odnoszonych jest przez wyznawców islamu do Mahometa, jednakoż chrześcijanie odnoszą pierwszy fragment ogólnie do proroków, a w szczególności do Jezusa Chrystusa, drugi zaś tyczy się Ducha Świętego obiecanego przez Jezusa, i zesłanego w Dniu Pięćdziesiątnicy (Dz 2:1n).

Pan, Bóg twój, wzbudzi ci proroka spośród braci twoich, podobnego do mnie. Jego będziesz słuchać (Pwt 18:15)

Jednakże mówię wam prawdę: Pożyteczne jest dla was moje odejście. Bo jeżeli nie odejdę, Pocieszyciel nie przyjdzie do was. A jeżeli odejdę, poślę Go do was. On zaś, gdy przyjdzie, przekona świat o grzechu, o sprawiedliwości i o sądzie. O grzechu – bo nie wierzą we Mnie; o sprawiedliwości zaś – bo idę do Ojca i już Mnie nie ujrzycie; wreszcie o sądzie – bo władca tego świata został osądzony. Jeszcze wiele mam wam do powiedzenia, ale teraz [jeszcze] znieść nie możecie. Gdy zaś przyjdzie On, Duch Prawdy, doprowadzi was do całej prawdy. Bo nie będzie mówił od siebie, ale powie wszystko, cokolwiek usłyszy, i oznajmi wam rzeczy przyszłe. On Mnie otoczy chwałą, ponieważ z mojego weźmie i wam objawi. Wszystko, co ma Ojciec, jest moje. Dlatego powiedziałem, że z mojego weźmie i wam objawi. (J 16:7-15)

Nakazy i zakazy[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak Biblia, Koran nakazuje płacenie jałmużny, pomoc biednym, czynienie dobra rodzicom, przebaczenie, wiarę w Boga oraz życie w prostocie. Koran (tak samo jak Biblia) zakazuje zabójstwa (z wyjątkiem przypadków kary), samobójstwa, kradzieży, kłamstwa, cudzołóstwa i oddawania czci bogom innym niż Bóg Jedyny. Koran twierdzi, że Bóg nagradza ludzi za powstrzymywanie się od złości, jednak w surze 9 wzywa do walki zbrojnej przeciwko wrogom religii.

Trzeba jednak wyraźnie podkreślić że Koran Biblią nie jest. Koran ma bowiem znaczenie sakralne. Oznacza to, iż dla muzułmanów jest nie tylko świętą księga ale samym objawieniem bożym, ukazaniem Allaha. Koran jest słowem Bożym dokładnie tak jak dla Chrześcijan - Chrystus[9].

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Egzemplarz Koranu w języku rosyjskim (po prawej) znajdujący się w meczecie w Kruszynianach

Koran, (według muzułmanów) jako dzieło objawione i spisane w języku arabskim, jest z założenia przeznaczone dla czytelników arabskojęzycznych. Oryginał arabski jest w większości szkół muzułmańskich jedyną dopuszczalną wersją. Według muzułmanów tłumaczenia nie są w stanie mu dorównać, ponadto przekład zawsze zawiera element interpretacji. Przekłady Koranu na inne języki nie są zatem, według muzułmanów, jak Koran arabski świętym tekstem, lecz jedynie interpretacjami jego znaczenia. Dlatego też tłumaczenia są przez muzułmanów nazywane „Przybliżone znaczenie Koranu w języku ...”, a słowo „Koran” odnosi się tylko do oryginału.

Księgi Koranu w języku karaczajsko-bałkarskim w meczecie w Karaczajewsku

Pierwszym tłumaczem Koranu był według tradycji muzułmańskiej Salman al-Farsi. Przełożył Koran na język perski.

Pierwszą osobą, która przetłumaczyła Koran na język europejski był Robert z Ketton – przełożył Koran na łacinę w 1134 roku. Dzieło swoje zatytułował Lex Mahumet pseudo-prophete (Prawo Mahometa pseudoproroka)[10]. Aleksander Ross, w 1624 roku, po raz pierwszy przetłumaczył Koran na język angielski. Jego tłumaczenie nosiło tytuł L'Alcoran de Mahomet. Na angielski Koran przełożyli również Richard Bell i George Sale (niemuzułmanie), odpowiednio w 1734 i 1937 roku. W XX wieku Koran został także przetłumaczony na angielski przez wielu muzułmanów. Do bardziej znanych muzułmańskich tłumaczy Koranu na angielski należą Marmeduke Pickthall, Muhammad Habib Shakir, Abdullah Yusuf Ali.

Polskie tłumaczenia Koranu[edytuj | edytuj kod]

Koran został po raz pierwszy przetłumaczony na język polski przez Jana Murzę Tarak Buczackiego, polskiego Tatara, w 1858 roku. Jest to przekład poetycki. Niedawne badania Z. J. Wójcika dowiodły, że podstawą tego tłumaczenia był filomacki przekład Koranu, przeznaczony dla Tatarów polskich, dokonany w latach 20. i 30. XIX w. przez ks. Ignacego Chlewińskiego i Ignacego Domeykę. Ostateczną wersję tego przekładu ustalił Joachim Lelewel. Wersję tę, która ukazała się w 1848 w Poznaniu, ale została skonfiskowana przez cenzurę, wykorzystał później Buczacki[11]. Filomacki przekład Koranu pod tytułem: Koran. Przekład filomatów został wznowiony w 2010 roku przez Wydawnictwo Armoryka.

Drugiego przekładu Koranu na język polski dokonał w 1986 Józef Bielawski, z oryginału arabskiego. Jest to tłumaczenie filologiczne, w odróżnieniu od przekładu literackiego Taraka Murzy Buczackiego. Kolejne tłumaczenie Koranu na polski ukazało się w 1990, firmowane przez grupę wyznaniową ahmadija, dokonane jednak nie z oryginału, lecz z przekładu angielskiego. Najnowszy przekład, (według tłumaczenia angielskiego Alego Ünala) został dokonany przez Jarosława Surdela i wydany w r. 2011 przez wydawnictwo Tughra Books.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nöldeke, Theodor (1860) Geschichte des Qorâns. Göttingen. Part I, page 33.
  2. Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths, Mary Pat Fisher, 1997, page 338, I.B. Tauris Publishers
  3. Abul Taher: Querying the Koran, "The Guardian", August 8, 2000
  4. Sana’a manuscripts: uncovering a treasure of words, "The UNESCO Courrier" 5/2007
  5. Sana'a manuscripts w Wikipedii anglojęzycznej
  6. Issa Boullata, Literary Structure of Qur'an, Encyklopedia Koranu, tom 3. str. 192, 204
  7. Janusz Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 2004.
  8. E. W. Lane, Arabic-English Lexicon
  9. Por. Seyyed Hossein Nasr, Idee i wartości Islamu, Warszawa 1988, s.45 i n.
  10. Islam: A Thousand Years of Faith and Power. New Haven: Yale University Press 2002, p. 42.
  11. Marek M. Dziekan, Pisarze muzułmańscy VII-XX w. Mały słownik, Warszawa 2003, s. 28-29. ISBN 83-7192-201-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]