Kozy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy najludniejszej wsi w Polsce. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Kozy
Herb
Herb Kóz
Kozy
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat bielski
Gmina Kozy
Wysokość 375 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 12 194[1]
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-340
Tablice rejestracyjne SBI
SIMC 0058028
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kozy
Kozy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kozy
Kozy
Ziemia 49°50′42″N 19°08′30″E/49,845000 19,141667Na mapach: 49°50′42″N 19°08′30″E/49,845000 19,141667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Kozy (wil.: Zajwyśdiüf[2], niem. Kozy, 1941-45 Kosy[3]) – duża wieś w woj. śląskim w powiecie bielskim, stanowiąca gminę o tej samej nazwie o powierzchni 26,9 km².

Kozy są największą pod względem ludności wsią Polski – liczą 12 194 mieszkańców (31 grudnia 2010)[potrzebne źródło], co daje gęstość zaludnienia równą 443,1 os./km². Dla porównania, Wyśmierzyce – najmniejsze pod względem ludności miasto Polski – ma 858 mieszkańców (31 grudnia 2008)[4].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest nad rzekami Czerwonką, Kozówką, Pisarzówką i Leśniówką, na północnych stokach Beskidu Małego, przy drodze z Bielska-Białej do Krakowa. Na zachodzie sąsiaduje z Bielskiem-Białą, na północy z Pisarzowicami, na północnym wschodzie z Kętami, na wschodzie z Bujakowem, na południu z Międzybrodziem Bialskim i Wilkowicami.

Kozy posiadają połączenie komunikacyjne z Bielskiem-Białą (autobusy PKS, kolej). We wsi znajduje się stacja kolejowa Kozy oraz przystanek Kozy Zagroda na linii kolejowej nr 117. Miejscowość nie jest obsługiwana przez autobusy bielskiego MZK, jednak do granicy Bielska z Kozami kursuje linia nr 6 (przystanek Lipnik Granica). Przez wieś przebiega droga krajowa nr 52.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod dwiema nazwami Duabuscapris seu [lub] Siffridivilla[5]. W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej przez Jana IV oświęcimskiego wystawionym 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Dwe Kozy[6]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Dwye Kozy wymienia w latach 1470-1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[7], a jako jej (Dwyekozy) właściciela podaje kasztelana oświęcimskiego Mikołaja Dambowicza Słopa herbu Kornicz[8]. O ile nazwa uległa z czasem uproszczeniu, to dwie kozy zobrazowane są do dziś w obecnym herbie miejscowości.

Podczas XVI wieku wieś należała do Domu Saszowskich herbu Saszor[9].

W 1559 roku miejscowy kościół zamieniono na zbór kalwiński i miejscowość stała się centrum kalwinizmu. w 1658 roku kościół katolicki odzyskał kościół, ale większość mieszkańców pozostała wierna kalwinizmowi. W 1668 roku sejm skazał kilku chłopów na karę śmierci za zatarg z plebanem katolickim. Początkowo chronili ich dziedzice Russoccy, ale po ich konwersji na katolicyzm koło 1700 roku posługę duszpasterską pełnili dla nich pastorzy z Wiatowic w Małopolsce. Około 1760 nowi właściciele wsi rozpoczęli silne prześladowania miejscowych ewangelików. W odpowiedzi w 1770 ponad 300 ewangelików mieszkańców wsi Kozy uciekło do Prus i tam założyło miejscowość Hołdunów. Tym samym dobiegła końca 200 letnia historia ewangelików w Kozach.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 411 budynkach na obszarze 2103 ha (gmina i „Gutsgebiete”) mieszkały 3853 osoby, co dawało gęstość zaludnienia równą 183,2 os./km². z tego 3801 (98,7%) mieszkańców było katolikami, 40 (1%) Żydami a 12 osób było innej religii lub wyznania. 3837 (99,6%) było polsko- a 10 niemieckojęzycznymi, 1 osoba posługiwała się jeszcze innym językiem[10].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Nad Kozami góruje 35 metrowy krzyż milenijny, stojący na szczycie Hrobaczej Łąki (828 m n.p.m.), poświęcony przez ks. bpa Tadeusza Rakoczego w 2001 roku.

Potwierdzeniem rozwoju gospodarczego gminy jest fakt, iż na 11200 mieszkańców (2634 domów mieszkalnych) zarejestrowanych jest 1200 małych i średnich podmiotów gospodarczych.

Centrum działań kulturalnych w gminie Kozy jest dom kultury, dysponujący salą widowiskową, salami wykładowymi i galerią sztuki. Dom kultury skupia uzdolnioną artystycznie młodzież w kilku kołach zainteresowań. Ponadto jest on siedzibą licznych organizacji i stowarzyszeń.

Tradycje Młodzieżowej Orkiestry Dętej sięgają siedemdziesięciu lat wstecz, jednak obecny kształt uzyskała ona w 1992 roku. Ponad pięćdziesięciu młodych muzyków, prowadzonych przez czterech instruktorów, wykonuje każdy rodzaj muzyki: od muzyki poważnej, poprzez klasyczną. Orkiestra poza krajem występowała już między innymi w Niemczech, Czechach, Słowacji oraz Węgrzech.

W 1998 roku gmina Kozy wzbogaciła się o wielofunkcyjny obiekt sportowy – Centrum Sportowo-Widowiskowe, wyposażone w halę z boiskiem do gier, sale gimnastyczne, siłownię, gabinet rehabilitacyjny oraz kawiarnię. W kwietniu 2001 roku został oddany do użytku basen kryty.

W gminie istnieje przedszkole i dwie szkoły podstawowe. W 1993 roku utworzono w Kozach liceum ogólnokształcące, które ma swoją siedzibę w dobudowanym skrzydle szkoły podstawowej. Liceum prowadzi profile nauczania: matematyczno-informatyczny, społeczno-menedżerski (od 2010 r.) i biologiczno-chemiczny. Od września 1999 rozpoczęło działalność gimnazjum. W sierpniu 2002 roku oddano do użytku obiekt gimnazjum, który ma swoją siedzibę w dobudowanej części Szkoły Podstawowej nr 2 przy ul. Szkolnej 20.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez teren Kóz przebiegają 3 górskie szlaki turystyczne.

Ponadto istnieje tzw. Szlak Papieski z kościoła Św. Ap. Szymona i Judy Tadeusza do kościoła w Bielsku-Białej – Straconce biegnący trasą jednej z wypraw Ks. Karola Wojtyły – 5,20 h[11].

Partnerska gmina[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność Polski 2008 GUS. Ludność podana dla całej gminy, jednak w jej skład wchodzi tylko jedna wieś.
  2. Słownik języka wilamowskiego.
  3. Andrzej Marcinkiewicz, Słownik niemieckich nazw miejscowości Drugiej Rzeczypospolitej pod kontrolą III Rzeszy (1939-1945), Oficyna naukowa, Warszawa 2003.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009.
  5. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  6. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-2.
  7. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 291.
  8. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przedziecki, Tom VII, Kraków 1864, s. 84.
  9. Dokumenty pergaminowe Oddziału I Archiwum Państwowego w Krakowie do 1600 r.; Data: 1536.4.25, Miejsce: Oświęcim, Sygnatura: W 024. [1].
  10. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  11. „Szlak papieski” w Kozach. W: kozy.vot.pl [on-line]. 2008-07-28. [dostęp 2011-05-02].