Franciszek Macharski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Franciszek Macharski
Kardynał prezbiter
Franciszek Macharski
Herb Franciszek Macharski Jesu, in Te confido
Jezu, ufam Tobie
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1927
Kraków
Arcybiskup metropolita krakowski
Okres sprawowania 1979–2005
Wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski
Okres sprawowania 1979–1994
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 2 kwietnia 1950
Nominacja biskupia 29 grudnia 1978
Sakra biskupia 6 stycznia 1979
Kreacja kardynalska 30 czerwca 1979
Jan Paweł II
Kościół tytularny bazylika św. Jana w Łacińskiej Bramie
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Oficer Legii Honorowej (Francja) Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Order Uśmiechu Odznaka „Honoris Gratia”
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Franciszek Macharski w Wikicytatach
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 6 stycznia 1979
Miejscowość Watykan
Miejsce Bazylika św. Piotra
Konsekrator Jan Paweł II
Współkonsekratorzy Julian Groblicki
Stanisław Smoleński

Franciszek Antoni Macharski[1] (ur. 20 maja 1927 w Krakowie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej, rektor Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej w latach 1970–1978, arcybiskup metropolita krakowski w latach 1979–2005, kardynał prezbiter od 1979, wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1979–1994, od 2005 arcybiskup senior archidiecezji krakowskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 20 maja 1927 w Krakowie[2]. W 1939 został przyjęty do Państwowego Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie. W czasie okupacji pobierał nauki w Szkole Handlowej oraz na tajnych kompletach gimnazjalnych[3]. Ponadto od 1943 do 1945 pracował fizycznie w Generalnej Dyrekcji Monopoli[4]. Maturę zdał po zakończeniu II wojny światowej[3].

W latach 1945–1950 był klerykiem Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej[2][5]. Święceń prezbiteratu udzielił mu 2 kwietnia 1950 w bazylice św. Franciszka z Asyżu w Krakowie kardynał Adam Stefan Sapieha, arcybiskup metropolita krakowski[6]. Odbył studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1951 uzyskał magisterium[3].

W związku z odmową współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa na początku lat 50. nie wydano mu paszportu. Na dalsze studia do szwajcarskiego Fryburga wyjechał w 1956[7]. Ukończył je w 1961 ze stopniem doktora teologii pastoralnej na podstawie dysertacji Duszpasterstwo we współczesnym Kościele[7][3].

Prezbiter[edytuj | edytuj kod]

W latach 1950–1956 pracował jako wikariusz w parafii Świętych Szymona i Judy Tadeusza w Kozach koło Bielska-Białej[2][8].

Po powrocie ze studiów zagranicznych w latach 1961–1962 pełnił funkcję ojca duchownego w krakowskim seminarium duchownym[9]. Od 1962 do 1978 był wykładowcą teologii pastoralnej i homiletyki na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie oraz w seminariach krakowskim i częstochowskim, które miało swoją siedzibę w Krakowie[9][2]. W latach 1965–1970 zajmował stanowisko adiunkta teologii pastoralnej w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie[10]. W latach 1970–1978 sprawował urząd rektora krakowskiego seminarium[9]. Czynnie przeciwstawiał się komunistycznej władzy, organizując przemarsze kleryków w centrum miasta[1].

W archidiecezji krakowskiej w 1964 był członkiem Komisji ds. Prasy i Publikacji Katolickiej, następnie w latach 1965–1974 członkiem Komisji Liturgicznej, od 1971 do 1973 członkiem Rady Kapłańskiej, a w 1974 członkiem Komitetu Roku Świętego. W latach 1972–1979 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Synodu Archidiecezji Krakowskiej ds. Pastoralno-Socjologicznych[10].

W Episkopacie Polski w latach 1966–1978 był sekretarzem Komisji ds. Apostolstwa Świeckich. Ponadto w latach 1970–1978 należał do Komisji ds. Seminariów Duchownych, a w latach 1976–1978 Komisji Iustitia et Pax. W 1975 został członkiem Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego. W 1971 był audytorem na Synodzie Biskupów w Rzymie[10].

W latach 1963–1965 pełnił funkcję sekretarza generalnego Polskiego Towarzystwa Teologicznego z siedzibą w Krakowie[11].

W latach 1977–1978 piastował godność kanonika Krakowskiej Kapituły Metropolitarnej[10][3].

Biskup[edytuj | edytuj kod]

30 grudnia 1978 papież Jan Paweł II mianował go swoim następcą na urzędzie arcybiskupa metropolity krakowskiego[8][12]. Święcenia biskupie otrzymał 6 stycznia 1979 w Bazylice św. Piotra w Rzymie. Udzielił mu ich Jan Paweł II z towarzyszeniem biskupów pomocniczych krakowskich: Juliana Groblickiego i Stanisława Smoleńskiego[8]. Ingres do katedry na Wawelu odbył 28 stycznia 1979. Jako dewizę biskupią przyjął słowa: „Jesu, in Te confido” (Jezu, ufam Tobie)[2]. W 1981 po ustanowieniu Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie objął urząd jej wielkiego kanclerza[13][14].

W 1981, po zamachu na papieża Jana Pawła II, poparł organizację Białego Marszu w Krakowie, wyrażającego solidarność z walczącym o życie papieżem[7]. Wspierał „Solidarność[15], w czasie stanu wojennego w latach 1981–1983 w ramach Arcybiskupiego Komitetu Pomocy Więźniom i Internowanym zabiegał o prawa internowanych i ich rodzin[7][14]. Po Sierpniu 1980 został współprzewodniczącym reaktywowanej Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu[15]. W 2005, po śmierci Jana Pawła II, wraz z wiernymi czuwał pod papieskim oknem Pałacu Biskupiego w Krakowie. Przyczynił się do wybudowania bazyliki i rozbudowy sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach oraz powstania Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu. Reaktywował, a następnie rozbudował archidiecezjalną Caritas[7]. Za jego pontyfikatu powstawały domy samotnej matki, rodzinne domy dziecka, zakłady opiekuńczo-lecznicze, poradnie psychologiczne i schroniska dla bezdomnych[15]. Wielokrotnie apelował do diecezjan o pomoc dla potrzebujących[16]. Założył katolickie tygodniki: krakowską edycję „Gościa Niedzielnego” i „Źródło”, a także diecezjalne Radio Mariackie (następnie Radio Plus). Przyczynił się do transmitowania w każdy piątek mszy dla chorych na antenie Telewizji Kraków[17].

W ramach Konferencji Episkopatu Polski w latach 1979–1994 był jej wiceprzewodniczącym, w 1981 po śmierci prymasa Stefana Wyszyńskiego pełnił obowiązki przewodniczącego[18]. Należał do Rady Stałej[3]. Pełnił funkcję przewodniczącego Komisji ds. Nauki Katolickiej, Komisji ds. Apostolstwa Świeckich, Zespołu ds. Stypendiów Naukowych i Językowych[3][19]. Uczestniczył w synodach biskupów polskich, które odbyły się w latach 1980, 1983, 1987 i 1991[3].

Kreowany kardynałem prezbiterem został na konsystorzu 30 czerwca 1979[6]. Jako kościół tytularny przydzielono mu bazylikę św. Jana w Łacińskiej Bramie[5]. 8 lipca 1979 odbył kardynalski ingres do katedry na Wawelu[10]. Należał do watykańskich kongregacji: ds. Biskupów, ds. Duchowieństwa, ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego oraz ds. Wychowania Katolickiego. Należał również do II sekcji Sekretariatu Stanu, Stałej Rady Kardynałów i Biskupów oraz Sekretariatu dla Niewierzących[2].

W 2002, w związku z ukończeniem 75 lat, zgodnie z przepisami oddał się do dyspozycji papieża, jednakże Jan Paweł II zlecił mu dalsze sprawowanie urzędu arcybiskupa krakowskiego[20]. 3 czerwca 2005 papież Benedykt XVI przyjął jego rezygnację[21][22]. Do 27 czerwca 2005 pełnił funkcję administratora archidiecezji[8]. Po ustąpieniu z urzędu zamieszkał w klasztorze sióstr albertynek w Krakowie[15].

Konsekrował 9 biskupów, a także asystował podczas sakry 18 biskupów[23]. W kwietniu 2005 brał udział w konklawe, na którym wybrano na papieża Benedykta XVI[24][25]. 20 maja 2007, w dniu ukończenia 80 lat, utracił prawo wyboru papieża w konklawe[8].

Został członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK)[26]. Współzakładał Stowarzyszenie Siemacha[27]. W 2006 objął funkcję kapelana stanowego Rycerzy Kolumba w Polsce[28][29].

Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Macharski (2010)

W 2014 prezydent RP Bronisław Komorowski odznaczył go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[30][31]. W 2000 otrzymał Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec[32], a w 2007 Order Oficera Legii Honorowej[19].

Przyznano mu tytuł honorowego obywatela: Wieliczki (1995)[33], Świątnik Górnych (1997)[34], Mszany Dolnej (2000)[35], gminy Mszana Dolna (2000), gminy Niedźwiedź (2000)[36], Nowego Targu (2000)[37], Wadowic (2001)[38], Jordanowa (2002)[39], gminy Zabierzów (2002)[40], Chrzanowa (2004)[41], Trzebini (2004)[42], gminy Chełmek (2004)[43], Libiąża (2004)[44]. W 2005, jako pierwszy w historii[45], został uhonorowany Odznaką „Honoris Gratia”, przyznawaną zarządzeniem prezydenta Krakowa[46].

Otrzymał tytuł doctora honoris causa: Fu Jen Catholic University w Tajpej na Tajwanie (1989), Adamson University w Manili na Filipinach (1989), Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie (1992), Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (2000), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2000) i Katolickiego Uniwersytetu im. Pétera Pázmánya w Budapeszcie na Węgrzech (2002)[3]. Został członkiem honorowym Polskiej Akademii Umiejętności[47].

W 1998 został kawalerem Orderu Uśmiechu[3]. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski wyróżniło go tytułem Małopolanina Roku 2000[48]. W 2005 uzyskał godność Wybitnej Osobistości Pracy Organicznej oraz został laureatem Złotego Hipolita[10]. W 2012 Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu nagrodę Świadek Historii[49].

Został honorowym członkiem Związku Podhalan w Północnej Ameryce[10]. W 1993 przyznano mu tytuł baliwa Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Zakonu Kawalerów Maltańskich[10], a w 2009 kapelana Wielkiego Krzyża Kościelnego OSLJ Zakonu Św. Łazarza[50].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 P. Biliński. Franciszek Antoni Macharski. „Tygodnik Salwatorski”. 1/211, 1999-01-03. ISSN 1509-720X. [dostęp 2013-05-26]. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Biskupi z Krakowa. ekai.pl, 2002-05-22. [dostęp 2013-05-26].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 P. Biliński. Kardynał Franciszek Macharski. „Tygodnik Salwatorski”. 5/476, 2004-02-01. ISSN 1509-720X. [dostęp 2013-05-26]. 
  4. „Plurimos annos, Plurimos! …”. nowytarg.pl, 2012-05-20. [dostęp 2013-05-28].
  5. 5,0 5,1 A. Konik-Korn. Nasi Pasterze. „Niedziela”. 16/2010 (edycja małopolska). ISSN 0208-872X. [dostęp 2013-05-26]. 
  6. 6,0 6,1 Nota biograficzna Franciszka Macharskiego w słowniku biograficznym kardynałów Salvadora Mirandy (ang.). fiu.edu. [dostęp 2013-05-27].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Kard. Franciszek Macharski kończy 85 lat. ekai.pl, 2012-05-20. [dostęp 2013-05-26].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 30-lecie sakry biskupiej kard. Franciszka Macharskiego. ekai.pl, 2009-01-06. [dostęp 2013-05-26].
  9. 9,0 9,1 9,2 Legia Honorowa dla kardynała Franciszka Macharskiego. dziennikpolski24.pl, 2007-01-23. [dostęp 2013-05-26].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 Sylwetka Franciszka Macharskiego na stronie Towarzystwa im. Hipolita Cegielskiego. thc.org.pl. [dostęp 2013-05-26].
  11. B. Sordylowa (red.): Słownik polskich towarzystw naukowych. T. 1: Towarzystwa naukowe działające obecnie w Polsce. Warszawa: Biblioteka PAN, 2004, s. 301. ISBN 8390168847.
  12. 25-lecie Kardynała. tygodnik2003-2007.onet.pl. [dostęp 2013-05-28]. s. 1.
  13. Historia Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. upjp2.edu.pl. [dostęp 2013-05-28].
  14. 14,0 14,1 Historia diecezji – biskupi krakowscy. diecezja.pl. [dostęp 2013-05-26]. s. 5.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Kraków: górale z życzeniami u kard. Macharskiego w jego 85. urodziny. ekai.pl, 2012-05-18. [dostęp 2013-05-26].
  16. M. Dobrzyniak: Kard. Macharski obchodzi 25. rocznicę sakry biskupiej – sylwetka. ekai.pl, 2004-01-04. [dostęp 2013-05-28].
  17. Kard. Macharski obchodzi dziś 80. urodziny (sylwetka). ekai.pl, 2007-05-20. [dostęp 2013-05-26].
  18. 20-lecie sakry biskupiej kard. Franciszka Macharskiego. ekai.pl, 1999-01-05. [dostęp 2013-05-28].
  19. 19,0 19,1 Kard. Franciszek Macharski Oficerem Legii Honorowej. ekai.pl, 2007-01-22. [dostęp 2013-05-26].
  20. Jan Paweł II zlecił kard. Macharskiemu dalsze pełnienie posługi arcybiskupa krakowskiego. ekai.pl, 2002-05-06. [dostęp 2013-05-28].
  21. Rinuncia dell’Arcivescovo Metropolita di Cracovia (Polonia) e nomina del successore (wł.). press.vatican.va, 2005-06-03. [dostęp 2014-03-08].
  22. Abp Stanisław Dziwisz metropolitą krakowskim. ekai.pl, 2005-06-03. [dostęp 2013-05-26].
  23. Franciszek Macharski w bazie catholic-hierarchy.org (ang.). catholic-hierarchy.org. [dostęp 2013-05-26].
  24. Elenco degli em.mi cardinali che entrano in conclave secondo il loro rispettivo ordine di precedenza (vescovi, presbiteri, diaconi) (wł.). press.vatican.va, 2005-04-18. [dostęp 2014-03-08].
  25. L’’annuncio dell’elezione del Papa (wł.). press.vatican.va, 2005-04-19. [dostęp 2014-03-08].
  26. Skład Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. skozk.pl. [dostęp 2013-05-26].
  27. Założyciele Stowarzyszenia Siemacha. siemachaspot.pl. [dostęp 2013-05-26].
  28. Kapelan Stanowy. rycerzekolumba.com. [dostęp 2013-05-26].
  29. Rycerze w Polsce. rycerzekolumba.com. [dostęp 2013-05-26].
  30. Wykaz odznaczonych Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. prezydent.pl. [dostęp 2014-03-12].
  31. Krzyż Wielki OOP dla kardynała Macharskiego. prezydent.pl, 2014-04-09. [dostęp 2014-04-09].
  32. Kard. Macharski odznaczony najwyższym odznaczeniem niemieckim. ekai.pl, 2000-10-06. [dostęp 2013-05-26].
  33. P. Biliński. Franciszek Macharski. „Tygodnik Salwatorski”. 20/178, 1998-05-17. ISSN 1509-720X. [dostęp 2013-05-27]. 
  34. Kalendarium historyczne. swiatniki-gorne.pl. [dostęp 2013-05-28].
  35. Honorowi Obywatele Miasta. mszana-dolna.eu. [dostęp 2013-05-26].
  36. Szczyt zwieńczony krzyżem. nowysacz.naszemiasto.pl, 2000-12-18. [dostęp 2013-05-28].
  37. Honorowe obywatelstwo Nowego Targu dla kard. Macharskiego. „Niedziela”. 30/2000. ISSN 0208-872X. [dostęp 2013-05-27]. 
  38. Honorowi obywatele miasta Wadowice. wadowicki.iap.pl. [dostęp 2013-05-27].
  39. Kalendarium TMZJ. tmzj.jordanow.pl. [dostęp 2013-05-27].
  40. Honorowi obywatele Gminy. zabierzow.org.pl. [dostęp 2013-05-26].
  41. Uchwała Nr XXII/197/04 Rady Miejskiej w Chrzanowie z dnia 30 marca 2004 r.. wrotamalopolski.pl. [dostęp 2013-05-27].
  42. Uchwała Nr XXVII/379/IV/2004 Rady Miasta Trzebini z dnia 22 października 2004 r.. wrotamalopolski.pl. [dostęp 2013-05-26].
  43. Uchwała nr XVIII/149/2004 Rady Miejskiej Chełmek z dnia 27 maja 2004 r.. wrotamalopolski.pl. [dostęp 2013-05-26].
  44. Honorowi obywatela Libiąża. libiaz.pl. [dostęp 2013-08-02].
  45. „Honoris gratia” dla Skaldów. rp.pl, 2009-11-09. [dostęp 2013-05-26].
  46. Zarządzenie Nr 1642/2005 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 17 września 2005 r.. bip.krakow.pl, 2005-09-17. [dostęp 2012-06-24].
  47. Członkowie PAU. pau.krakow.pl. [dostęp 2013-05-26].
  48. Kard. Macharski – Małopolaninem Roku 2000. ekai.pl, 2001-01-08. [dostęp 2013-05-28].
  49. IPN uhonorował Świadków Historii. tvp.info, 2012-09-20. [dostęp 2013-05-26].
  50. Kanonicy i Prałaci Wojskowego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy w Polsce. st-lazarus-orden.pl (arch.). [dostęp 2013-05-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]