Leworęczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obchody dnia leworęcznych w Londynie w 2002 r.
Typy ostrza noża: nr 2 dla praworęcznych, nr 3 dla leworęcznych
Osoba pisząca słowo "Linkshänder" (niem. "leworęczny") lewą ręką

Leworęczność (dawniej mańkuctwo) – odwrócona w stosunku do większości ludzi funkcjonalność prawej i lewej ręki. Około 8–15% ludności jest leworęczna. Osoby leworęczne w odróżnieniu od praworęcznych, piszą, jedzą i wykonują większość czynności wymagających dużej precyzji ruchów za pomocą ręki lewej. Leworęczni nazywani są czasem mańkutami. Istnieją osoby, które uważają to słowo za obraźliwe.[potrzebne źródło]

Leworęczność wynika z silniejszego rozwoju prawej półkuli mózgu, co objawia się nie tylko w częstszym używaniu lewej ręki, lecz także w lepszym i sprawniejszym funkcjonowaniu całej lewej strony ciała. Tendencja do leworęczności pojawia się w niemowlęctwie i utrwala do około 2 roku życia.

W tańcu i niektórych dyscyplinach sportowych (np. w gimnastyce i łyżwiarstwie) leworęczność, ze względu na częste połączenie z lewonożnością, bywa połączona z prawoskrętnością, czyli wszelkie obroty i ewolucje wykonywane są łatwiej w stronę odwrotną, niż w przypadku większości osób. Największa liczba osób leworęcznych występuje wśród Eskimosów i Żydów (20%). Najmniejszy odsetek występuje w Chinach i Japonii (zaledwie 3%).

Od 1992 roku leworęczni obchodzą 13 sierpnia swoje święto – Międzynarodowy Dzień Osób Leworęcznych.

Pokrewnymi zjawiskami są również między innymi lewo: "nożność", "oczność" (oko dominujące), "uszność".

Lista asymetrycznych przedmiotów, konstrukcji i czynności najczęściej przystosowanych lub przewidzianych dla osób praworęcznych[edytuj | edytuj kod]

  • noże
  • widelce deserowe (ząbek do krojenia ciastka po jednej stronie)
  • telefony komórkowe (mikrofony umieszczone zwykle przy krawędzi bliższej źródłu dźwięku dla osoby trzymającej telefon w prawej ręce)
  • słuchawki do telefonów mono (uchwyt i umiejscowienie mikrofonu uniemożliwiające umieszczenie słuchawki przy lewym uchu)
  • klawiatury komputerowe (z klawiaturą numeryczną po prawej stronie)
  • inne komputerowe urządzenia wskazujące takie np. myszki i joysticki o kształcie i układzie przycisków dostosowanych do prawej ręki
  • laptopy z gładzikami umieszczonymi asymetrycznie pod klawiaturą
  • nożyczki z uchwytem (ucho kciuka dostosowane do prawej ręki), temperówki, linijki, cyrkle, przyrządy kreślarskie
  • koszule i płaszcze z jedną kieszenia (umieszczoną zwykle po lewej stronie, tak aby łatwiej było sięgnąć do niej prawą ręką)
  • otwieracze do konserw, niektóre modele korkociągów, scyzoryki
  • stalówki piór wiecznych, długopisy (kształt ułatwiający substancji piszącej pozostawianie śladu podczas trzymania w prawej ręce)
  • przyrządy i rękawice kuchenne (np. chochle lub łyżki z płaskim, ukośnym końcem, do mieszania potraw w czasie przyrządzania, przewracania mięsa itp)
  • kuchenki elektryczne i gazowe (projektowane do ustawiania po danej stronie w zabudowie, posiadające mniejsze palniki zawsze po prawej)
  • lampy stołowe (przystosowane poprzez umiejscowienie przełącznika lub zakres regulacji klosza do stawiania po lewej stronie biurka, w celu oświetlania pisma osoby posługującej się prawą ręką)
  • stojaki na przyrządy do pisania w okienkach urzędów publicznych
  • układ drzwi, pokojów i okien w pokojach w budynkach mieszkalnych (przystosowany do ustawienia biurka w ten sposób, aby okno znajdowało się po jego lewej stronie)
  • krzesła z pulpitem składanym na prawym oparciu stosowane na salach wykładowych
  • umiejscowienie tablic, biurek dla uczniów i innych narzędzi edukacyjnych w salach szkolnych w takim kierunku, aby światło padało na biurka od lewej strony
  • biurka, zestawy mebli biurowych z szufladami po prawej stronie
  • kubki i podobne naczynia posiadające uchwyty (zaprojektowane w ten sposób aby zdjęcia czy ozdobniki krawędzi miały sens przy trzymaniu kubka w prawej ręce)
  • torby, plecaki itp. z paskami i zapięciami po jednej stronie, przeznaczone do noszenia na prawym ramieniu
  • jednoślady z manualną skrzynią biegów (elementy układu sterowania wymagające większej precyzji np. hamulce po prawej stronie), kaski z szybką
  • niektóre modele broni białej i broni palnej (obecnie większość modeli broni palnej jest projektowana symetrycznie)
  • instrumenty muzyczne, flety, saksofony, gitary, akordeony i inne instrumenty klawiszowe (zob. też Jacek Kaczmarski znany ze specyficznego sposobu trzymania instrumentu i układu strun)
  • zegarki z przyciskami regulacji po prawej stronie przystosowane do noszenia na lewej ręce
  • maszyny do szycia
  • aparaty fotograficzne i kamery
  • bankomaty z menu na ekranie oraz czytnikiem kart bankomatowych po prawej stronie
  • w Polsce elementem egzaminu państwowego w części praktycznej na prawo jazdy pojazdami samochodowymi jest wycofanie pojazdu po łuku skręconym w prawo (osoby praworęczne skręt w trudniejszą stronę wykonują przy jeździe do przodu)
  • w ruchowych grach zespołowych takich jak siatkówka czy piłka ręczna koordynacja zespołowa osób leworęcznych jest utrudniona

Lista przedmiotów i sytuacji w których sprzężenie zwrotne działa na korzyść osób leworęcznych[edytuj | edytuj kod]

  • etykieta spożywania posiłków (trzymanie widelca w lewej ręce a noża w prawej czyli zgodnie z etykietą dla osób leworęcznych jest bardziej naturalne)
  • elementy stroju zaprojektowane do zapinania sobie za plecami przez osobę praworęczną stanowią legendarny problem dla osoby praworęcznej podczas gry wstępnej

Lista przedmiotów i sytuacji w których sprzężenie zwrotne działa na niekorzyść osób leworęcznych[edytuj | edytuj kod]

  • wymijanie się osób znajdujących się naprzeciwko siebie w ruchu ulicznym podczas poruszania się pojazdami lub pieszo w przeciwnych kierunkach ruchu (aby wymijanie przebiegło bezkolizyjnie osoba leworęczna musi nabrać nawyku wymijania po stronie przeciwnej niż instynktowna)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło leworęczność w Wikisłowniku