Jacek Kuroń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jacek Kuroń
1 Maja Jacek Kuroń.jpg
Demonstracja pierwszomajowa w 1989 z udziałem działaczy opozycji, w tym Jacka Kuronia
Data i miejsce urodzenia 3 marca 1934
Lwów
Data i miejsce śmierci 17 czerwca 2004
Warszawa
Minister pracy i polityki socjalnej
Okres urzędowania od 12 września 1989
do 14 grudnia 1990
Poprzednik Michał Czarski
Następca Michał Boni
Minister pracy i polityki socjalnej
Przynależność polityczna Unia Demokratyczna
Okres urzędowania od 11 lipca 1992
do 26 października 1993
Poprzednik Jerzy Kropiwnicki
Następca Leszek Miller
Poseł III kadencji Sejmu
Przynależność polityczna Unia Wolności
Okres urzędowania od 20 października 1997
do 18 października 2001
Odznaczenia
Order Orła Białego Srebrny Krzyż Zasługi Order Uśmiechu Order Ecce Homo Medal Pamiątkowy 13 Stycznia Oficer Legii Honorowej (Francja) Medal Za Zasługi II stopnia (Czechy) Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN Order Jarosława Mądrego III klasy (Ukraina) Krzyż Kawalerski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Grób Jacka Kuronia na Cmentarzu wojskowym w Warszawie
Grób Jacka Kuronia na Cmentarzu wojskowym w Warszawie

Jacek Jan Kuroń (ur. 3 marca 1934 we Lwowie, zm. 17 czerwca 2004 w Warszawie) – polski polityk, jeden z przywódców opozycji w okresie PRL, historyk, działacz tzw. Czerwonego Harcerstwa, współzałożyciel KOR, dwukrotny minister pracy i polityki socjalnej, w latach 1989–2001 poseł na Sejm X, I, II i III kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres PRL[edytuj | edytuj kod]

W 1949 został działaczem Związku Młodzieży Polskiej (ZMP). Od 1952 pracował jako etatowy instruktor w wydziale harcerskim stołecznego ZMP, wstąpił wówczas do PZPR.

W 1955 założył Krąg Walterowski, którego był komendantem do 1961. W latach 1957–1964 pracował w Głównej Kwaterze ZHP, gdzie pełnił m.in. funkcję kierownika Wydziału Programowego. W 1953 został przewodniczącym zarządu uczelnianego ZMP na Politechnice Warszawskiej. W listopadzie 1953 usunięto go z tej organizacji, jak i z PZPR za krytykę koncepcji ideowej ZMP. Od 1955 brał udział w zebraniach Klubu Krzywego Koła. Związany pośrednio z Klubem Poszukiwaczy Sprzeczności. Proponował stworzenie rad robotniczych, które wybierałyby Centralną Radę Delegatów.

W 1957 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Rok wcześniej ponownie został przyjęty do PZPR. Usunięty z tej organizacji po napisaniu w 1964 wraz z Karolem Modzelewskim Listu otwartego do Partii, krytykującego biurokratyzację i niedostatecznie klasowy charakter systemu politycznego PRL. W jego miejsce proponował „demokrację robotniczą” z takimi rozwiązaniami, jak referendum, gdzie podejmowano by decyzję, jaka część dochodu narodowego miałaby być konsumowana, a jaka przeznaczona na inwestycje. Robotnicy przyjmowaliby w „kolektywny” sposób decyzje dotyczące planu gospodarczego. List otwarty był inspirowany myślą trockistowską i poglądami Milovana Đilasa. W 1965 został opublikowany przez paryską „Kulturę”, a dzięki licznym edycjom dokonanym na Zachodzie przez organizacje radykalnej lewicy stał się znanym w skali międzynarodowej dokumentem polskiej myśli politycznej[1]. Za współudział w pisaniu Listu skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności w 1965, zwolnienie uzyskał w 1967. W 1968, w związku z wydarzeniami marcowymi, został aresztowany i skazany za organizację strajków studenckich tym razem na karę 3 i pół roku pozbawienia wolności. W 1975 współorganizował akcję mającą zablokować poprawki do Konstytucji PRL. Należał do sygnatariuszy Listu 59. We wrześniu 1976 był jednym z sygnatariuszy aktu założycielskiego Komitetu Obrony Robotników, a w 1977 KSS „KOR”. Współpracował z Biurem Interwencyjnym KSS „KOR”. Od 1977 wchodził w skład redakcji niezależnego kwartalnika „Krytyka”, od 1978 wykładał w ramach Towarzystwa Kursów Naukowych[2]. Opowiadał się wówczas za koncepcją tzw. finlandyzacji, czyli uzyskania przez Polskę na arenie międzynarodowej statusu Finlandii (demokracja parlamentarna o suwerenności ograniczonej na rzecz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich)[3].

Z powodu represji nie mógł znaleźć pracy w instytucjach państwowych, został więc fikcyjnie zatrudniony jako osobisty sekretarz pisarza Igora Newerlego. W latach 70. opublikował pod pseudonimem kilka powieści kryminalnych[4]. Podczas działalności opozycyjnej używał pseudonimów Maciej Gajka, Elżbieta Grażyna Borucka, EGB.

W lipcu i sierpniu 1980 organizował sieć informacji o ruchu strajkowym. We wrześniu 1980 był doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego został 13 grudnia 1981 zatrzymany w sopockim Grand Hotelu, internowany, a w 1982 aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju, zwolniono go w 1984 na mocy amnestii. W czasie uwięzienia w listopadzie 1982 zmarła jego pierwsza żona Grażyna (Gajka).

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W 1989 brał udział w rozmowach Okrągłego Stołu. W latach 1989–1990 i 1992–1993 był ministrem pracy i polityki socjalnej w rządach Tadeusza Mazowieckiego i Hanny Suchockiej. Od 1989 do 2001 sprawował mandat posła na Sejm czterech kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego, Unii Demokratycznej i Unii Wolności. W wyborach w 1995 kandydował na urząd Prezydenta RP, zajął 3. miejsce, uzyskując 9,2% głosów.

W 2000 wraz z drugą żoną Danutą założył Uniwersytet Powszechny im. Jana Józefa Lipskiego w Teremiskach, którego został pierwszym rektorem.

Występował przeciwko łamaniu praw człowieka w Chinach i Tybecie[5]. Pogrzeb Jacka Kuronia odbył się 26 czerwca 2004 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Sam deklarował się jako osoba niewierząca[6]. Został pochowany w Alei Zasłużonych. W uroczystościach pogrzebowych udział wzięli m.in. prezydent i przedstawiciele władz RP; głos zabrali m.in. Adam Michnik, Marek Edelman, Karol Modzelewski i Wiktor Juszczenko[7].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Jacek Kuroń był zwolennikiem niepodległości Białorusi, Litwy i Ukrainy. Już w 1974 roku pisał: Suwerenność Ukrainy, Białorusi i Litwy to program walki o suwerenność Polski i jednocześnie są to jej realni, a nie egzotyczni sojusznicy. Dla opozycji politycznej w Polsce ta myśl musi stanowić dyrektywę działania[8].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia
  • Honorowe obywatelstwo miasta Lwowa (5 lipca 2002)[15]
  • Nagroda Pojednania Polsko-Ukraińskiego

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Tablica Jacka Kuronia na elewacji jego domu przy ulicy Mickiewicza w Warszawie

W 2005 na gmachu Ministerstwa Polityki Społecznej w Warszawie odsłonięto tablicą upamiętniającą Jacka Kuronia[16].

Przed jego dawnym mieszkaniem przy ul. Mickiewicza na warszawskim Żoliborzu wmurowana została pamiątkowa tablica. W 2010 został patronem jednego z placów w tej samej dzielnicy[17].

W ramach Zespołu Społecznych Szkół Ogólnokształcących Bednarska powstało Wielokulturowe Liceum Humanistyczne im. Jacka Kuronia działające przy ul. Kłopotowskiego w Warszawie.

W 2011 pomnikowy dąb szypułkowy rosnący w Białowieskim Parku Narodowym przemianowano na Dąb Jacka Kuronia.

Część ulicy Wieczystej we Wrocławiu przemianowano na ulicę Jacka Kuronia.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jacek Kuroń był synem Henryka Kuronia (1905–1982) i Wandy z domu Rudeńskiej (1911–1978)[18]. Mąż Grażyny (Gai) Kuroń (zm. 1982), a od 1990 Danuty Kuroń. Ojciec Macieja Kuronia.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Polityka i odpowiedzialność, Wyd. „Aneks”, Londyn 1984 (zbiór artykułów i esejów Jacka Kuronia oraz wywiadów przez niego udzielonych)
  • Wiara i wina. Do i od komunizmu, Wyd. Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1989
  • Moja zupa, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1991
  • Gwiezdny czas. „Wiary i winy” ciąg dalszy, Wyd. „Aneks”, Londyn 1991
  • Spoko!, czyli kwadratura koła, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1992
  • PRL dla początkujących, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995 (wspólnie z Jackiem Żakowskim)
  • Siedmiolatka, czyli kto ukradł Polskę?, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1997 (wspólnie z Jackiem Żakowskim)
  • Działanie. Jeśli nie panujemy nad swoim życiem, ono panuje nad nami, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
  • Rzeczpospolita dla moich wnuków, Wydawnictwo Rosner i Wspólnicy, Warszawa 2004

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Urszula Ługowska, August Grabski, Trockizm. doktryna i ruch polityczny, Warszawa 2003, s. 195–208.
  2. Nota biograficzna na stronie poświęconej Jackowi Kuroniowi. [dostęp 3 sierpnia 2010].
  3. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 32.
  4. Jacek Kuroń, Wiara i wina, Wyd. Aneks, Londyn 1989, s. 334.
  5. Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Jacek Kuroń, 1934–2004. gazeta.pl, 18 września 2006. [dostęp 3 sierpnia 2010].
  6. Andrzej Brzeziecki, Jarosław Makowski: Fragment książki „Przed Bogiem”. polityka.pl, 19 listopada 2009. [dostęp 3 sierpnia 2010].
  7. Na warszawskich Powązkach odbył się pogrzeb Jacka Kuronia. money.pl, 26 czerwca 2004. [dostęp 13 czerwca 2013].
  8. Krystyna Czuszak: Problem białoruski w ujęciu opozycji antykomunistycznej w Polsce. Zarys problemu. W: Henryka Chałupczaka i Elżbiety Michaluk (red.): Polska-Białoruś. Problemy sąsiedztwa. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005, s. 239–240. ISBN 83-227-2388-1.
  9. M.P. z 1998 r. Nr 16, poz. 250
  10. Biogram – Jacek Kuroń. kuron.pl. [dostęp 31 sierpnia 2014].
  11. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). grybauskaite.is.lt. [dostęp 28 marca 2011].
  12. Andrzej Tadeusz Kijowski: Felietony TV: Legia Honorowa dla Jacka Kuronia. kijowski.pl. [dostęp 31 marca 2012].
  13. Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 3 sierpnia 2010].
  14. Nadany za bezkompromisowe poświęcenie w walce z totalitaryzmem, za szlachetność charakteru i obronę godności ludzkiej w czasach uprzedmiotowienia człowieka (zob. Kawaler Orderu rok 2001. ecce-homo.pl. [dostęp 3 sierpnia 2010].).
  15. Kuroń honorowym obywatelem Lwowa. wp.pl, 5 lipca 2002. [dostęp 4 kwietnia 2013].
  16. Fotoreportaż: Warszawa, 17 czerwca 2005 roku. ops.pl, 17 czerwca 2005. [dostęp 31 sierpnia 2014].
  17. Otwarcie placu Jacka Kuronia. Oczywiście z kuroniówką. gazeta.pl, 17 października 2010. [dostęp 2 kwietnia 2011].
  18. Jacek Jan Kuroń. genealogiapolska.pl. [dostęp 4 sierpnia 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]