Obwód witebski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
witebski
Віцебская вобласць
Витебская область
Jeziora Brasławskie
Jeziora Brasławskie
Herb Flaga
Herb obwodu witebskiego Flaga obwodu witebskiego
Państwo  Białoruś
Siedziba Witebsk
Kod ISO 3166-2 BY-VI
Zarządzający Alaksandr Kosiniec
(od 25.11.2008)
Powierzchnia 40 100 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

1 218 500
• gęstość 30,4 os./km²
Nr kierunkowy +375-21
Kod pocztowy 210ххх 211ххх
Szczegółowy podział administracyjny
Plan obwodu witebskiego
Liczba rejonów 20
Liczba miast na prawach rejonu 4
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Obwód witebski (biał. Віцебская вобласць, trb. Wicebskaja wobłasć; ros. Витебская область) – obwód Białorusi leżący w jej północnej części przy granicy z Litwą, Łotwą i Rosją. Stolicą obwodu jest Witebsk.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Obwód położony w północnej części Białorusi. Maksymalna rozciągłość terytorium z południa na północ – 300 km, ze wschodu na zachód – 175 km. Powierzchnia 40 100 km².

Na wschodzie graniczy ze smoleńskim, a na północy z pskowskim obwodem Rosji, na północnym zachodzie – z Łotwą, na zachodzie – z Litwą i obwodem grodzieńskim, a na południu z mińskim i mohylewskim obwodem Białorusi.

Ukształtowanie[edytuj | edytuj kod]

Niemal cały obszar obwodu znajduje się w granicach Pojezierza Białoruskiego. W części centralnej i na zachodzie znajduje się Nizina Połocka, na południowym wschodzie – Nizina Suraska, na wschodzie – Nizina Łuczoska, na południu Równina Czasznicka і Nizina Górnoberezyńska. Wysoczyzny: Horodecka, Witebska, Orszańska, częściowo Smoleńska, Uszacko-Lepelska, Grzęda Brasławska i Wzgórza Święciańskie zajmują ok. 1/4 obszaru obwodu i przeważają na jej obrzeżach.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Stwierdzono złoża dolomitów, częściowo wykorzystane przemysłowo. Występują pokłady glin i piasków gliniastych, znaczne ilości torfu, piasków budowlanych. W jeziorach spotyka się mineralne wody i muły.

Klimat i roślinność[edytuj | edytuj kod]

Klimat umiarkowany kontynentalny. Średnia temperatura stycznia od -6,6°С na południowym zachodzie do -8,4°С na północnym wschodzie; lipca ok. 17-18°С. Okres wegetacji 180-190 dni. Suma opadów od 600 mm na równinach do 750 mm na wysoczyznach.

Lasy, przeważnie sosnowe i jodłowe, zajmują 37,4% całkowitego terytorium. Występują także lasy brzozowe, olchowe, osinowe. Bagna (połowa osuszona) pokrywają 6% terenu.

Na witebszczyźnie duże znaczenie przykłada się do ochrony pomników przyrody. Park Narodowy "Jeziora Brasławskie" razem z Berezyńskim Rezerwatem Biosfery włączone są w projekt "Złote koło Białorusi". Stworzono także 26 rezerwatów państwowych, chroniących ok. 80 obiektów przyrodniczych.

Pole w obwodzie witebskim
Pole w obwodzie witebskim

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Obwód zajmuje pierwsze miejsce na Białorusi pod względem gęstości sieci rzecznej oraz liczby i całkowitej powierzchni jezior. Jego rzeki należą do zlewiska Dźwiny (80%), a także Dniepru, Niemna, Łowaci. Największe z nich to: Dźwina z dopływami Uświecz, Obol, Pałata, Dryssa, Kaspla, Łuczosa, Ułła, Uszacza, Dzisna i Dniepr. Tu biorą początek jego dopływy: Berezyna i Druć. W obwodzie znajduje się też ponad 2,8 tys. jezior. Większe z nich to Oświeja, Łukomskie, Dryświaty, Drywiaty, Nieszczerdo, Snudy, Jeziorzysko, Strusta, Absterna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze dzisiejszego obwodu w 1101 powstało niezależne Księstwo witebskie. W 1508 - Województwo witebskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W 1802 powstała Gubernia witebska w składzie Imperium Rosyjskiego.

W początkowych latach istnienia ZSRR obszar wchodził w skład guberni witebskiej Rosyjskiej FSRR. W 1924 częściowo został przekazany Białoruskiej SRR. Sam obwód utworzono 15 stycznia 1938. W 1944 zachodnia jego część została włączona do obwodu połockiego, po czym ponownie włączona do witebskiego w 1954. W 1960 dołączono do niego północną część obwodu mołodeczańskiego z miastami Brasław i Postawy, a w 1961 – rejon biegomlski obwodu mińskiego, następnie włączony do rejonu dokszyckiego. W 1984 na terytorium obwodu znajdowało się 19 miast, 24 osiedla typu miejskiego i 2 osiedla robotnicze.

Od 27 lipca 1990 rejon znajduje się w składzie niezależnej Białorusi. W 1995 było w nim 20 miast (w tym 5 na prawach rejonu), 9 osiedli typu miejskiego, 225 rad wiejskich, 2194 wsi.

Heraldyka[edytuj | edytuj kod]

2 czerwca 2009 obwód witebski, jako ostatni, otrzymał swoją flagę i herb. Za wzór posłużył herb guberni witebskiej z 1856 z elementami wcześniejszego herbu województwa witebskiego. Zatwierdzony dekretem prezydenta Nr 277. Przedstawia francuską tarczę, na czerwonym polu której znajduje się wizerunek srebrnego konnego rycerza w zbroi, trzymającego w prawej ręce na głową miecz, a w lewej – tarczę z sześcioramiennym krzyżem. Herb zwieńczony jest złotą koroną miejską o pięciu zębach, zaś od dołu i z boków wieńcem złotych gałązek dębowych owiniętych niebieską wstęgą. Jak napisano w uzasadnieniu, "w języku heraldyki jeździec symbolizuje to siłę, honor, odwagę, a podniesiony miecz – zwycięstwo i ochronę. Szlachetny koń symbolizuje odwagę lwa, wzrok orła, zręczność lisa. Przyjęcie historycznego herbu jest hołdem dla żołnierzy, którzy bronili swojej ziemi przed wrogiem".

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez teren obwodu przechodzą międzynarodowe linie kolejowe MoskwaOrszaMińskWarszawa, Sankt PetersburgWitebskOrszaKijów, SmoleńskWitebskPołockRyga. Duże znaczenie mają też linie Orsza – Uniecza, NewelPołockMołodeczno, OrszaLepel, KrólewszczyznaPostawy i dalej na Litwę. Większe wężły – Orsza, Witebsk, Połock. Długośc eksploatacyjna kolei wynosi 1210 km.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Główne drogi przecinające obwód to: E30 / Magistrala M1 (MoskwaOrszaMińskBrześć), E95 / Magistrala M8 (Sankt PetersburgWitebskOrszaKijów), SmoleńskWitebskPołockDźwińsk, WitebskLepelMińsk. Drogi z twardą nawierzchnią mają łączną długość ponad 3,6 tys. km.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Główne branże to: przetwórstwo ropy naftowej (47%), produkcja energii elektrycznej (28,5%), przemysł lekki (24%), naftochemia (12,5%), przemysł spożywczy (12%) i produkcja materiałów budowlanych (prawie 10%). Produkuje się tu wszystkie tkaniny lniane, polietylen, połowę białoruskich produktów naftowych i energii elektrycznej, ok. 40% dywanów, ponad 30% wyrobów pończoszno-skarpetkowych. Wytwarza się także maszyny, obuwie, olej, konserwy mięsne i mleczne. Na terenie obwodu znajduje się największa na Białorusi elektrownia cieplna w Nowołukomlu, a także elektrownia wodna "Przyjaźn ludów" w Dryświatach (obecnie nie pracuje). Największe, wyspecjalizowane przedsiębiorstwa mieszczą się w Witebsku, połockim zagłębiu przemysłowym, Orszy. Działa wolna strefa ekonomiczna "Witebsk". Obwód wchodzi z skład euroregionu "Kraina jezior".

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Rolnictwo specjalizuje się w uprawie zbóż (jęczmień, żyto), ziemniaków, roślin pastewnych, a także lnu. Rozwinięta jest gospodarka stawno-rybna. Gleby wykorzystywane pod rolnictwo są przeważnie sodowo-bielicowe, sodowo-bagienne lub torfowe i zajmują 40,5% obszaru obwodu. Charakterystyczne są dla nich mozaikowość i kamienistość. Działają kołchozy i spółdzielnie – ok. 400 gospodarstw.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze obwodu znajduje się ok. 40 muzeów.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasta z liczbą mieszkańców powyżej 8 tysięcy. Stan na 1 stycznia 2009.

  1. Witebsk – 347 500
  2. Orsza – 122 200
  3. Nowopołock – 101 000
  4. Połock – 83 700
  5. Postawy – 19 800
  6. Głębokie – 19 500
  7. Lepel – 18 600
  8. Nowołukoml – 14 100
  9. Horodek – 13 400
  10. Barań – 12 100
  11. Tołoczyn – 10 300
  12. Brasław – 9900
  13. Czaśniki – 9500
  14. Miory – 8700
  15. Dubrowna – 8600
  16. Ruba – 8200

Wsie[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie znajduje się 6480 wsi, z których 366 jest opustoszałych. Przeważają niewielkie – poniżej 10 mieszkańców. Na początku 2006 takich wsi było 4718, czyli 73%. Zamieszkuje w nich 19% wiejskiej ludności. Większość ludzi mieszka w 116 wsiach z liczbą mieszkańców ponad 500 w każdej. Największe z nich to m.in. Akciabrskaja i Nówka (rejon witebski), Farynów (rejon połocki), Królewszczyzna (rejon dokszycki), Borówka (rejon lepelski), Babinicze (rejon orszański). Średnio przypada 58 osób na wieś. Najwięcej wsi małych znajduje się w rejonach: brasławskim, miorskim i postawskim, zaś dużych – w orszańskim i witebskim.

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Vitsebsk province - population.png

  • 1995: 1 438 800
  • 1999: 1 377 200 (923 100 miejska, 454 100 wiejska; 81% liczby ludności w stosunku do stanu sprzed 2 wojny św.)[1]
  • 2003: 1 334 500
  • 2007: 1 273 300
  • 2008: 1 267 300
  • 2009: 1 231 000 (897 000 miejska, 334 000 wiejska)[1]
  • 2010: 1 228 600 (897 700 miejska, 330 900 wiejska)[2]
  • 1 stycznia 2011: 1 221 800[3]
  • 1 maja 2011: 1 218 500[4]

Skład etniczny[edytuj | edytuj kod]

Witsebsk province - ethnic.png

Stan na rok 1999:

  1. Białorusini – 82%
  2. Rosjanie – 13,6%
  3. Ukraińcy – 1,6%
  4. Polacy – 1,5%
  5. inni – 1,3%

Dynamika[edytuj | edytuj kod]

W okresie od 1959 do 1999 liczba ludności miast zwiększyła się 2,3 raza, zaś ludności wsi zmniejszyła się o 48%.

Przewidywana długość życia[edytuj | edytuj kod]

W końcu lat 80-tych XX w. osiągnęła 71,3 roku, a następnie zaczęła się stopniowo obniżać, by w 2002 osiągnąć 67,5 roku (mężczyźni – 61,9, kobiety – 73,6).

Znane osoby urodzone w obwodzie (bez miasta Witebsk)[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miasta na prawach rejonów[edytuj | edytuj kod]

  1. Coat of Arms of Viciebsk, Belarus.svg Witebsk
  2. Coat of Arms of Navapołack, Belarus.svg Nowopołock
  3. Coat of Arms of Vorsza, Belarus.svg Orsza
  4. Coat of Arms of Połack, Belarus.png Połock

Rejony[edytuj | edytuj kod]

  1. Coat of Arms of Biešankovičy, Belarus.png Bieszenkowicki (Bieszenkowicze) Бешанковіцкі (Bieszankowicki)
  2. Coat of Arms of Brasłaŭ, Belarus.png Brasławski (Brasław) Браслаўскі (Brasłauski)
  3. Coat of Arms of Čašniki, Belarus.png Czaśnicki (Czaśniki) Чашніцкі (Czasznicki)
  4. Coat of Arms of Dokšycy, Belarus.svg Dokszycki (Dokszyce) Докшыцкі (Dokszycki)
  5. Coat of Arms of Dubroŭna, Belarus.png Dubrowieński (Dubrowna) Дубровенскі (Dubrowienski)
  6. Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.png Głębocki (Głębokie) Глыбоцкі (Hłybocki)
  7. Coat of Arms of Haradok, Belarus.png Horodecki (Horodek) Гарадоцкі (Haradocki)
  8. Coat of Arms of Lepiel, Belarus.svg Lepelski (Lepel) Лепельскі (Lepielski)
  9. Coat of Arms of Lozna, Belarus.png Łoźnieński (Łoźno) Лёзьненскі (Loźnienski)
  10. Coat of Arms of Miory, Belarus.png Miorski (Miory) Мёрскі (Miorski)
  11. Coat of Arms of Vorsza, Belarus.svg Orszański (Orsza) Аршанскі (Arszanski)
  12. Coat of Arms of Połack, Belarus.png Połocki (Połock) Полацкі (Połacki)
  13. Coat of Arms of Pastavy, Belarus.svg Postawski (Postawy) Пастаўскі (Pastauski)
  14. Coat of Arms of Rasony, Belarus.png Rossoński (Rossony) Расонскі (Rasonski)
  15. Coat of Arms of Sianno, Belarus.svg Sienneński (Sienno) Сеньненскі (Sieńnienski)
  16. BIA Szarkowszczyzna COA.jpg Szarkowszczyński (Szarkowszczyzna) Шаркоўшчынскі (Szarkouszczynski)
  17. BIA Szumilino COA.jpg Szumiliński (Szumilino) Шумілінскі (Szumilinski)
  18. Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg Tołoczyński (Tołoczyn) Талачынскі (Tałaczynski)
  19. Coat of Arms of Ušačy, Belarus.png Uszacki (Uszacz) Ушацкі (Uszacki)
  20. Coat of Arms of Vierchniadzvinsk, Belarus.svg Wierchniedźwiński (Wierchniedźwińsk) Верхнядзьвінскі (Wierchniadźwinski)
  21. Coat of Arms of Viciebsk Rajon.svg Witebski (Witebsk) Віцебскі (Wiciebski)

Rejony istniejące w przeszłości[edytuj | edytuj kod]

  1. Biegomlski (włączony do rejonu dokszyckiego po 1961)

Obwód witebski.png

Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.png
Podział administracyjny obwodu witebskiego:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Предварительные итоги переписи населения Республики Беларусь 2009 года (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi. [dostęp 2010-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-11)].
  2. Czislennost′ nasielenija po Riespublikie Biełaruś, obłastiam i g. Minsku (tysiacz czełowiek) na 1 janwaria 2010 goda (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi. [dostęp 2011-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)].
  3. Czislennost′ nasielenija po obłastiam i g. Minsku (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi. [dostęp 2011-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-07)].
  4. O diemograficzeskoj situacyi za janwar′ – apriel′ 2011 g. (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi. [dostęp 2011-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-10)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Витебская область // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И.И. Пирожника. – Мн., 2007. – 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9(ros.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]