Petydyna (syn. meperydyna) – organiczny związek chemiczny, syntetyczny lek przeciwbólowy o działaniu narkotycznym, pochodna 4-fenylopiperydyny. Agonista głównie receptorów opioidowych μ , posiada właściwości odurzające i zaliczany jest do opioidów. W lecznictwie stosowany w postaci chlorowodorku.
Agonista receptorów opioidowych μ (86%), a także κ i δ. Wykazuje działanie przeciwbólowe, cholinolityczne, przeciwskurczowe (spazmolityczne). Nie nasila ciśnienia w drogach moczowych i żółciowych. Działa 8-10 razy słabiej i krócej od morfiny, efekt działania następuje szybciej, szczególnie po podaniu domięśniowym. Jest mniej toksyczna niż morfina i nie wywołuje zaparć. Długotrwałe używanie prowadzi do silnego uzależnienia fizycznego.
Petydyna nie hamuje czynności skurczowej macicy (więc nie wydłuża akcji porodowej), słabo przenika przez łożysko więc może być stosowana w prowadzeniu bezbolesnego porodu. Nie działa przeciwkaszlowo, natomiast wykazuje słabe działanie nasenne.
W leczeniu bólów o średnim i dużym nasileniu, np. nowotworowych. Bywa stosowana również w położnictwie. Działa spazmolitycznie, więc można ją stosować w kolkach wątrobowych, nerkowych. Stosowana także w bólach zawałowych.
Działania niepożądane [edytuj]
Tak jak inne opioidy może ona wywołać depresję oddechową. W przypadku przedawkowania jako odtrutkę stosuje się antagonistę receptorów opioidowych – nalokson, który znosi działanie przeciwbólowe i depresyjne na ośrodek oddechowy.
Nie stosuje się petydyny długotrwale, ponieważ jest lekiem silnie uzależniającym, a ponadto w wyniku jej metabolizmu powstaje drgawkorodna norpetydyna, która akumuluje się w organizmie, o czym należy pamiętać szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek[3]. W przypadku norpetydyny nalokson nie może być stosowany jako odtrutka, wręcz może zwiększać ryzyko drgawek przez hamowanie przekaźnictwa GABA-ergicznego i obniżenie poziomu drgawkowego (w dawkach rzędu kilku mg)[4][5]. W przypadku podejrzenia zatrucia norpetydyną należy podać leki przeciwdrgawkowe i wspomóc wentylację[4].
Interakcje [edytuj]
Należy zachować szczególną ostrożność u ludzi stosujących inhibitory MAO (IMAO). Zaburzają one metabolizm petydyny.
Postacie handlowe [edytuj]
Tabletki 25 mg; ampułki 100 mg w 2 ml; ampułki 50 mg w 1 ml:
- Dolargan
- Demerol
- Dolantin
- Dolcontral
- Dolsin
- Została zsyntetyzowana w 1939 roku i stosowana początkowo jako lek atropinopodobny, o działaniu rozkurczowym. Dopiero później wykazano, że wywiera też ośrodkowe działanie przeciwbólowe i wywołuje uzależnienia.
- Aktor Bela Lugosi pod koniec życia był uzależniony od Demerolu, będącego handlową formą petydyny.[6]
- Lek zwrócił uwagę międzynarodowej opinii publicznej w czerwcu 2009, gdy raporty medialne powiązały go ze śmiercią piosenkarza Michaela Jacksona. ABC News poinformowało, że Jackson był uzależniony od petydyny[8].
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Petydyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ Petydyna – karta leku (APRD00074) (ang.). DrugBank.
- ↑ Ernst Mutschler: Farmakologia i toksykologia. Wrocław: MedPharm Polska, 2010, s. 239. ISBN 978-83-60466-81-0.
- ↑ 4,0 4,1 P. A. Stone, P. E. Macintyre, D. A. Jarvis. Norpethidine toxicity and patient controlled analgesia. „British Journal of Anaesthesia”. 5 (71), s. 738-740, 1993. doi:10.1093/bja/71.5.738 (ang.).
- ↑ Wojciech Kostowski (red.), Zbigniew S. Herman (red.): Farmakologia: podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Wyd. 3. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 225. ISBN 978-83-200-3724-1.
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Lugosi_b%C3%A9la#Personal_life
- ↑ Stuart, Reginald: 3 Drugs are Blamed in David Kennedy Case. W: New York Times [on-line]. 1984-05-17. [dostęp 2009-06-25].
- ↑ ABC News: Friend Says Michael Jackson Battled Demerol Addiction Michael Jackson Addicted to Demerol, Says Producer Friend – ABC News (ang.). 2009-06-26. [dostęp 2009-07-05].
Bibliografia [edytuj]
- Waldemar Janiec, Jolanta Krupińska: Farmakodynamika, podręcznik dla studentów farmacji, wydanie V. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002, s. 230-232. ISBN 83-200-2646-6.
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
ATC (N02) – Leki przeciwbólowe |
|
N 02 A – Opioidy
|
N 02 AA – Naturalne alkaloidy opium |
|
|
|
N 02 AB – Pochodne fenylopiperydyny
|
|
|
|
N 02 AC – Pochodne difenylpropylaminy
|
|
|
|
N 02 AD – Pochodne benzomorfanu
|
|
|
|
N 02 AE – Pochodne orypawiny
|
|
|
|
N 02 AF – Pochodne morfinanu
|
|
|
|
N 02 AX – Inne
|
|
|
|
N 02 B – Inne leki przeciwbólowe i
przeciwgorączkowe
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
N 02 BE – Anilidy
|
|
|
|
N 02 BG – Inne
|
|
|
|
| N 02 C – Leki przeciwmigrenowe |
|
|
|
|
|
N 02 CB – Pochodne kortykosteroidów
|
|
|
|
N 02 CC – Selektywni agoniści
receptora 5-HT1
|
|
|
|
N 02 CX – Inne
|
|
|
|
