Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”
PSL Wyzwolenie tabliczka.jpg
Woźny sejmowy mocuje tabliczkę na drzwiach klubu sejmowego PSL „Wyzwolenie” w grudniu 1925
Lider pierwszy
Tomasz Nocznicki
ostatni
Maksymilian Malinowski
Data założenia 46 grudnia 1915
Data rozwiązania 15 marca 1931
Deklarowana
ideologia polityczna
socjalizm agrarny,
agraryzm

Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”chłopska lewicowa partia polityczna działająca w II Rzeczypospolitej, utworzona w 1915 r. (początkowo pod nazwą PSL w Królestwie Polskim). Ugrupowanie wydawało tytuł prasowy „Wyzwolenie”, od którego przyjęło nazwę w 1918 r. Program partii zakładał państwo ludowe, świeckie, z powszechną i darmową edukacją. PSL „Wyzwolenie” postulowało także przeprowadzenie radykalnej reformy rolnej. Od 1919 r. wchodziło w skład lewicy parlamentarnej, prowadziło współpracę z Polską Partią Socjalistyczną. Pierwszy prezydent RP, Gabriel Narutowicz został wysunięty na stanowisko głowy państwa przez PSL „Wyzwolenie”. W opozycji do rządu Chjeno-Piasta. Ugrupowanie poparło przewrót majowy w 1926 r. Początkowo udzielało poparcia sanacji, jednak w 1927 r. przeszło do opozycji względem obozu rządzącego. Od 1929 r. w Centrolewie. Część przywódców partii została osadzona w twierdzy brzeskiej i skazana w procesie brzeskim. W 1931 r., po połączeniu z PSL „Piast” i Stronnictwem Chłopskim utworzyło Stronnictwo Ludowe.

Lata 1915–1919[edytuj | edytuj kod]

PSL „Wyzwolenie” powstało 5 grudnia 1915 r. w wyniku połączenia Narodowego Związku Chłopskiego, Związku Chłopskiego oraz ugrupowania „Zaranie”. Po wybuchu I wojny światowej ugrupowanie znalazło się w opozycji wobec zdominowanego przez narodową demokrację Komitetu Narodowego Polskiego, wspierając jednocześnie formowanie Legionów Polskich. Członkowie partii wstępowali również do Polskiej Organizacji Wojskowej. Początkowo Stronnictwo wydawało w Lublinie czasopismo „Polska Ludowa”, a od 1917 r. w Warszawie – „Wyzwolenie”.

Początkowo partia nosiła nazwę Polskie Stronnictwo Ludowe w Królestwie Polskim, ale dla odróżnienia od galicyjskiego PSL „Piast” 1 listopada 1918 r. przybrała nazwę PSL „Wyzwolenie”.

Pierwszy zjazd nowo powstałego ugrupowania miał miejsce 12 czerwca 1916 r. w Lublinie. W jego trakcie przyjęto program partii. Został on uzupełniony 1 listopada 1918 r., podczas drugiego zjazdu PSL „Wyzwolenie”.

Information icon.svg Osobny artykuł: Rząd Ignacego Daszyńskiego.

Przedstawiciele partii weszli w skład lewicowego Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej pod kierownictwem Ignacego Daszyńskiego. PSL „Wyzwolenie” otrzymało pięć tek ministerialnych: Juliusz Poniatowski (resort rolnictwa), Stanisław Thugutt (ministerstwo spraw wewnętrznych), Gabriel Dubiel (oświata), Błażej Stolarski, Tomasz Nocznicki (ministrowie bez teki).

Information icon.svg Osobny artykuł: Rząd Jędrzeja Moraczewskiego.

W skład gabinetu Jędrzeja Moraczewskiego weszło dwóch przedstawicieli PSL „Wyzwolenie” – Stanisław Thugutt (minister spraw wewnętrznych) i Tomasz Nocznicki (minister bez teki).

Lata 1919–1922[edytuj | edytuj kod]

W trakcie wyborów do Sejmu Ustawodawczego, na listę PSL „Wyzwolenie” zagłosowało ok. 840 tys. wyborców[1]. To umożliwiło partii wprowadzenie 57 posłów w skład izby. 9 października 1919 r. doszło do zjednoczenia sejmowych PSL „Wyzwolenie” i PSL „Piast”. Jednak już w marcu 1920 r. 24 posłów wystąpiło z tego drugiego klubu, na znak protestu wobec negocjacji Wincentego Witosa z prawicą parlamentarną i rezygnacji z forsowania radykalnej reformy rolnej. Nowy klub sejmowy PSL „Wyzwolenie”, godził się na reformę rolną, uchwaloną 10 VII 1919 r., ale domagał się ujednostajnienia warunków reformy w Poznańskiem i na kresach wschodnich z centrum kraju, porozumienia się z kurją rzymską co do wywłaszczenia ziem duchowieństwa, wreszcie przyśpieszenia wykonania reformy[1].

Lata 1922–1927[edytuj | edytuj kod]

Posłowie i senatorowie klubu parlamentarnego PSL „Wyzwolenie” w Sejmie we wrześniu 1925 r. Widoczni m.in.: Juliusz Poniatowski, Zygmunt Nowicki, Saturnin Osiński, Jan Woźnicki i Jerzy Barański.

W wyniku wyborów z listopada 1922 r., PSL „Wyzwolenie” wprowadziło do parlamentu 48 posłów i 8 senatorów. Posłowie partii: Jan Adamowicz, Kazimierz Bagiński, Stanisław Ballin, Wincenty Baranowski, Jerzy Barański, Kazimierz Bartel, Adolf Bon, Ludwik Chomiński, Franciszek Chyb, Aleksy Ćwiakowski, Jan Duro, Alfred Fiderkiewicz, Antoni Hałko, Stanisław Hellman, Feliks Hołowacz, Tytus Jemielewski, Franciszek Kapeliński, Antoni Kordowski, Irena Kosmowska, Marian Zyndram-Kościałkowski, Antoni Langer, Jan Ledwoch, Wacław Łypacewicz, Maksymilian Malinowski, Sylwester Marzecki, Tadeusz Niedzielski, Tomasz Nocznicki, Stanisław Nowak, Zygmunt Nowicki, Włodzimierz Piotrowski, Juliusz Poniatowski, Józef Putek, Eustachy Rudziński, Józef Sanojca, Tadeusz Seib, Eugeniusz Śmiarowski, Jan Smoła, Błażej Stolarski, Jan Szafranek, Włodzimierz Szakun, Antoni Szapiel, Jan Tabor, Stefan Tatarczak, Stanisław Thugutt, Andrzej Waleron, Sylwester Wojewódzki, Stanisław Wrona-Merski, Jan Zalewski. Prezesem klubu parlamentarnego został Stanisław Thugutt, wiceprezesami Józef Putek i Eustachy Rudziński, a sekretarzami Kazimierz Bagiński i Sylwester Wojewódzki[2]. Juliusz Poniatowski został wicemarszałkiem izby z ramienia PSL „Wyzwolenie”[3].

Senatorowie: Stanisław Gaszyński, Wacław Januszewski, Stanisław Kalinowski, Aleksandra Karnicka, Zygmunt Nowicki, Saturnin Osiński, Jan Woźnicki, Piotr Zubowicz[4].

Podczas wyborów pierwszego prezydenta Polski przez Zgromadzenie Narodowe, poseł Stanisław Thugutt zgłosił w imieniu klubu kandydaturę Gabriela Narutowicza. Została ona poparta przez ugrupowania lewicy i centrum. Po zabójstwie Narutowicza, PSL „Wyzwolenie” potępiło zbrodnię.

Po zawarciu przez PSL „Piast” porozumienia z ugrupowaniami prawicowymi (nazywanym paktem lanckorońskim), 26 maja 1923 r. z partii odeszło 14 posłów (m.in. Antoni Anusz, Aleksander Bogusławski, Jan Dąbski, Bogusław Miedziński i Karol Polakiewicz) oraz 3 senatorów (m.in. Bolesław Wysłouch). Większość z nich utworzyło w czerwcu 1923 r. klub „Jedności Ludowej”. 1 września 1923 r. połączył się on z klubem parlamentarnym „Wyzwolenia”. Secesjoniści z PSL „Piast” pisali:

Quote-alpha.png
Związek „Piasta” z „Chjeną” wniesie zarzewie wojny do obozu ludowego i wtrąci państwo w odmęt walk i niebezpieczeństw... W atmosferze przepjonej apologią gwałtu, jako czynnika politycznego, mnożyć się muszą akt, które zachwieją ładem Rzplitej, a nieobliczalna polityka kresowa stworzyćby mogła warunki pomniejszenia Polski... Ponieważ obóz prawicowy zwalczał konsekwentnie zasadnicze postulaty ludowe, a zwłaszcza wykonanie reformy rolnej, pójdziemy własną drogą[1].

27 października 1923 r. oba stronnictwa połączyły się, tworząc Związek Polskich Stronnictw Ludowych, który przyjął stary program PSL „Wyzwolenie”.

Stronnictwo nie posiadało zwartej struktury organizacyjnej, a ponadto łączyło grupy osób o dość zróżnicowanych poglądach. Z tego względu w 1924 r. doszło do kilku secesji i rozłamów w partii. W czerwcu i listopadzie tego roku z ugrupowania odeszli Stanisław Ballin, Włodzimierz Szakun, Sylwester Wojewódzki, Adolf Bon, Antoni Szapiel, Feliks Hołowacz. Utworzyli oni Niezależną Partię Chłopską. Gdy w gabinecie Władysława Grabskiego tekę ministra spraw zagranicznych miał objąć Stanisław Thugutt, jego partia wyraziła sprzeciw wobec tego posunięcia, argumentując, iż w takim przypadku musiałaby zaprzestać sporu z prawicą i PSL „Piast” (popierającymi rząd). Wobec takiego stanowiska własnego ugrupowania, Thugutt odszedł z PSL „Wyzwolenie” i został wicepremierem oraz ministrem bez teki w rządzie Grabskiego.

W marcu 1925 r., podczas Kongresu Związku Polskich Stronnictw Ludowych, podjęto rezolucje o konieczności oddzielenia Kościoła od państwa oraz wywłaszczeniu bez odszkodowania. Postulowano także powrót Józefa Piłsudskiego o wojska i potępiono politykę Witosa w sprawie reformy rolnej. Świadczyło to o radykalizowaniu się partii. 25 marca 1925 r. klub parlamentarny stronnictwa stwierdził, iż nie jest w stanie, w ówczesnym układzie sił w Sejmie, przeprowadzić programowych postulatów oddzielenia Kościoła od Państwa i wykonania reformy rolnej bez odszkodowania[1]. W wyniku tego do Niezależnej Partii Chłopskiej przeszedł Alfred Fiderkiewicz. Z partii odszedł także Aleksy Ćwiakowski. Swój sprzeciw wobec postulatu przeprowadzenia reformy rolnej bez odszkodowania wyrazili natomiast parlamentarzyści: Bolesław Wysłouch, Stanisław Gaszyński, Gustaw Dobrucki, Bronisław Krzyżanowski (senatorowie) oraz Kazimierz Bartel, Jerzy Barański, Ludwik Chomiński, Marian Zyndram-Kościałkowski i Eugeniusz Śmiarowski (posłowie). Utworzyli oni centrolewicowy Klub Pracy. Wobec tego wydarzenia, Prezydium Zarządu Głównego PSL „Wyzwolenie” zażądało, aby secesjoniści złożyli mandaty parlamentarne. Rozłamowcy odpowiedzieli, iż o tej sprawie powinien rozstrzygnąć sąd. Na to jednak nie zgodziło się kierownictwo PSL „Wyzwolenie”. Secesjoniści z Klubu Pracy pozostali członkami parlamentu.

W grudniu 1925 r. w Niezależnej Partii Chłopskiej znaleźli się po odejściu z PSL „Wyzwolenie” posłowie Władysław Kowalski, Tajanowicz i Lubieniecki. W tym samym czasie z PSL „Piast” odeszło 10 posłów (z Brylem i Plutą na czele) – tzw. Brylowcy. Utworzyli oni Klub Związku Chłopskiego, a następnie zwrócili się do klubu parlamentarnego „Wyzwolenia” z propozycją połączenia. Zarząd Związku Polskich Stronnictw Ludowych stwierdził jednak, że zgodnie z postanowieniami ostatniego zjazdu, posunięcie takie nie jest możliwe. W zamian za to proponowano stworzenie bloku stronnictw chłopskich reprezentowanych w parlamencie. Takiemu stanowisku przeciwstawił się Jan Dąbski, stojący na czele grupy 10 posłów, dawnych secesjonistów z PSL „Piast”, propagując połączenie na łamach „Gazety Ludowej”. 3 stycznia 1926 r. zarząd główny PSL „Wyzwolenie” zadecydował o usunięciu Dąbskiego z szeregów stronnictwa (za niesubordnację i niszczenie Stronnictwa celem zaspokojenia ambicyj osobistych[5]), a jego zwolenników oddano pod sąd partyjny. Ostatecznie z PSL „Wyzwolenie” odeszło 17 posłów – m.in. Dąbski, Polakiewicz i Andrzej Waleron. Grypa ta połączyła się z Brylowcami, tworząc Stronnictwo Chłopskie. Wkrótce potem z PSL „Wyzwolenie” wystąpiło trzech kolejnych posłów: Adamowicz, Dubrownik i Bronisław Wędziagolski. Powołali oni Kresowe Stronnictwo Chłopskie. Po odejściu posła Tatarczaka, stronnictwu przywrócono nazwę PSL „Wyzwolenie”[6].

21 i 22 marca 1926 r. w Warszawie miał miejsce kongres ugrupowania, w którym wzięło udział 800 delegatów. Podjęto rezolucje skierowane przeciwko spodziewanym próbom zniszczenia demokratycznego ustroju. Przewidywano, iż będą one podejmowane

Quote-alpha.png
ze strony reakcji monarchistycznej, pragnącej oddać władzę Polsce w ręce arystokratyczno-pańskiej kliki przy królu, jak i komunistów, zmierzających do krwawej dyktatury jednej partii[6].

Powtórnie wezwano Piłsudskiego do powrotu do armii, jak również opowiedziano się przeciwko ratyfikacji traktatu z Locarno, a za protokołem genewskim. Na początku maja 1926 r. PSL „Wyzwolenie” stało się częścią bloku stronnictw lewicy (znalazły się w niej także Klub Pracy, Stronnictwo Chłopskie i Polska Partia Socjalistyczna). Gdy powstał trzeci rząd Wincentego Witosa, ugrupowanie znalazło się w opozycji wobec tego gabinetu. 5 maja klub przyjął uchwałę, w której stwierdzał:

Quote-alpha.png
Próby utworzenia rządu Chjeno-Piasta Klub „Wyzwolenia” uważać będzie za prowokację Polski pracującej. Doświadczenia 1923 r. zapisały się w pamięci ludzkości, jako czarna karta gwałtu policyjnego, zdeptania swobód obywatelskich, przywilejów podatkowych dla możnych, zniszczenia pieniądza i szarpania dobra publicznego przez protegowanych partyjnie dorobkiewiczów[7].
Information icon.svg Osobny artykuł: Przewrót majowy.

W trakcie przewrotu majowego klub poselski PSL „Wyzwolenie” potępił rząd Witosa i opowiedział się za Piłsudskim. Domagał się rozwiązania Sejmu i Senatu oraz utworzenia radykalnego rządu lewicowego, który byłby w stanie podjąć się przeprowadzenia reformy rolnej. 23 maja Rada Naczelna ugrupowania, obradująca w Warszawie, przyjęła uchwałę, w której stwierdzała, że:

Quote-alpha.png
w społeczeństwie istnieje głębokie zaufanie do Józefa Piłsudskiego... Zbrojne wystąpienie marszałka Piłsudskiego przeciw rządom wstecznictwa, obłudy i złodziejstwa, którym przewodził Witos, ożywiło i spotęgowało nadzieje... R.N. wita obalenie Rządu Witosa jako pierwszy krok do uzdrowienia naszej młodej Rzplitej... [...] R.N.P.S.L. „Wyzwolenie” wzywa rząd, aby twardą ręką pociągnął do odpowiedzialności karnej tych wszystkich, którzy żerowali na skarbie Państwa, nie osłaniając osobników takich, jak Witos, Kiernik, Osiecki, Korfanty, Kucharski, Rozwadowski, Szydłowski, Zagórski, Bryl i inni. R.N. poleca wszystkim zarządom powiatowym zawiadomić natychmiast Zarząd Główny Stronnictwa o wszystkich najszkodliwszych złodziejach grosza publicznego, łapownikach i zdziercach w powiecie...[7]

Od 1927 r. partia znalazła się w opozycji wobec kolejnych rządów, ze względu na nieprzestrzeganie zasad demokratycznych przez sanację.

Lata 1928–1931[edytuj | edytuj kod]

W wyniku wyborów w 1928 r., PSL „Wyzwolenie” wprowadziło do Sejmu 40 posłów (33 z okręgów i 7 z listy państowej). Byli to: Kazimierz Bagiński, Wincenty Baranowski, Adam Bardziński, Aleksander Bogusławski, Paweł Chadaj, Maksymilian Czarnecki, Antoni Dadan, Błażej Dzikowski, Szczepan Fidelus, Zygmunt Graliński, Stanisław Kalinowski, Franciszek Kapeliński, Wincenty Kacprzak, Aleksandra Karnicka, Piotr Koczara, Irena Kosmowska, Stanisław Kostrubała, Andrzej Koter, Jan Król, Antoni Langer, Maksymilian Malinowski, Ignacy Mularek, Jan Nosek, Stanisław Nowak, Zygmunt Nowicki, Wacław Pietrzela, Władysław Praga, Józef Putek, Franciszek Rogowski, Michał Róg, Piotr Rychlik, Jan Smoła, Błażej Stolarski, Ludwik Suda, Stanisław Szczepański, Stanisław Trzęsowski, Marcin Wasilewski, Jan Woźnicki, Henryk Wyrzykowski. Prezesem klubu został Jan Woźnicki, wiceprezesami Kazimierz Bagiński, Piotr Koczara i Henryk Wyrzykowski, sekretarzami Stanisław Kostrubała i Michał Róg, a skarbnikiem Ignacy Mularek[8]. Wicemarszałkiem niższej izby parlamentu został z ramienia PSL „Wyzwolenie” Jan Woźnicki, a sekretarzem Sejmu Michał Róg[9].

Do Senatu partia wprowadziła 7 osób. Byli to: Tomasz Brzeziński, Franciszek Ciastek, Aleksander Iżycki, Wacław Januszewski, Bolesław Motz, Tomasz Nocznicki i Feliks Winiarczyk. Iżycki został sekretarzem izby[10].

Information icon.svg Osobne artykuły: CentrolewProces brzeski.

Działacze PSL „Wyzwolenie” współuczestniczyli w tworzeniu Centrolewu. W 1930 r. władze sanacyjne zaaresztowały i osadziły w twierdzy brzeskiej dwóch polityków partii: Kazimierza Bagińskiego i Józefa Putka. W trakcie tzw. procesu brzeskiego oskarżono ich o to, że w okresie od 1928 r. do 9 września 1930 r. po wzajemnem porozumiewaniu się i działając świadomie, wspólnie przygotowywali zamach, którego celem było usunięcie przemocą członków sprawującego w Polsce władzę rządu i zastąpieniu ich przez inne osoby, wszakże bez zmiany zasadniczego ustroju państwowego. Obu uznano winnymi zarzucanych im czynów. Bagińskiego skazano na 2 lata więzienia oraz 160 zł kary, a Putka na 3 lata więzienia i 80 zł grzywny. Ten pierwszy poddał się karze, a drugi wyemigrował do Czechosłowacji.

W 1931 r., po połączeniu z PSL „Piast” i Stronnictwem Chłopskim, PSL „Wyzwolenie” współtworzyło Stronnictwo Ludowe.

Program[edytuj | edytuj kod]

W swej historii PSL „Wyzwolenie” kierunki działalności partii opierało na dwóch programach – uchwalonych w 1921 i 1925 r. Pod względem zawartych w nich treści nie różniły się one od siebie w znaczącym stopniu. Orientacja partii określana była jako lewicowa, ugrupowanie skupiało przede wszystkim ubogich włościan, jak również przedstawicieli lewicowo-liberalnej inteligencji. Pomimo dość wyrazistych postulatów zapisanych w obu dokumentach, ugrupowanie było dość luźnym zbiorem osób o dość zróżnicowanych poglądach, stąd częste rozłamy i secesje wewnątrz partii.

Ustrój i polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Program ugrupowania zakładał konieczność powołania rządu „szczerze ludowego”, będącego w stanie utrzymać niepodległość Polski w ciężkich dla niej czasach. PSL „Wyzwolenie” opowiadał się za modelem państwa, które rozciągałoby się na terenach zamieszkałych w większości przez Polaków (granice etniczne państwa polskiego), z zapewnieniem szerokiej autonomii mniejszościom narodowym. Jej przedstawiciele mieliby zagwarantowaną wolność rozwoju kultury i używania ojczystego języka w szkolnictwie i sądownictwie (partia domagała się m.in. utworzenia uniwersytetu ukraińskiego we Lwowie i katedry białoruskiej na Uniwersytecie Wileńskim). Przedstawiciele partii postulowali także możliwość wprowadzenia autonomii terytorialnych dla szczególnie licznych mniejszości narodowych. PSL „Wyzwolenie” popierało koncepcje federalistyczne Józefa Piłsudskiego.

Jedynym źródłem władzy w państwie miała być wola całego narodu, kumulująca się w Sejmie stanowiącym jednoizbowy parlament o 2-3 letniej kadencji, wyrażana podczas powszechnych, równych, tajnych, bezpośrednich i proporcjonalnych wyborów. Partia była przeciwna Senatowi, opowiadała się za powszechnymi wyborami prezydenta kraju. Postulowała rozwój samorządów terytorialnych, wyłanianych w pięcioprzymiotnikowych wyborach lokalnych, z przewodniczącymi z wyboru w sejmikach i radach.

Państwo polskie w programie stronnictwa zostało opisane jako republika ludowo-demokratyczna. Zgodnie z zapisem w programie z 1921 r., w takiej Rzeczypospolitej interes ludu pracującego najlepiej będzie zabezpieczony. Kluczowe znaczenie tej warstwy społecznej podkreślał zwłaszcza program z 1925 r., w którym można było przeczytać:

Quote-alpha.png
Lud polski, w warstwie chłopskiej skupiający się, jest nie tylko olbrzymią większością narodu; jest on nadto praźródłem jego myśli i charakteru, skarbnicą jego najistotniejszych wartości duchowych i moralnych. Z niego rozrasta się całokształt życia narodowego i państwowego[11].

PSL „Wyzwolenie” sprzeciwiało się karze śmierci. Dążyło także do wprowadzenia zasady obieralności urzędników (zwłaszcza sędziów). Opowiadało się za rozdziałem państwa od Kościoła:

Quote-alpha.png
Państwo nie powinno mieszać się do spraw religijnych, duchownym zaś nie wolno wprowadzać polityki do kościoła; nie powinni oni obejmować godności poselskich i urzędów w samorządzie[1].

Członkowie partii byli zwolennikami darmowej edukacji – szkół powszechnych dla wszystkich dzieci bez różnicy stanu, narodowości i wyznania. Postulowany model nauczania obejmował 7-letnią szkołę powszechną oraz naukę uzupełniającą ogólną lub zawodową, do 18 roku życia.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Za podstawę polskiej gospodarki PSL „Wyzwolenie” uznawało rolnictwo. Zdaniem partii, państwo powinno popierać drobne gospodarstwa rolne będące własnością pracujących na nich rolników, zrzeszone w organizacjach spółdzielczych. Postulowano finansowanie ich z pomocą kooperatyw pieniężnych, których działalność miała być koordynowana przez tzw. Bank Ludowy.

Ugrupowanie opowiadało się za własnością państwową kluczowych gałęzi przemysłu. Państwowe powinny być lasy, koleje, drogi wodne, fabryki broni i amunicji. Najwyższe podatki powinni płacić najbogatsi. PSL „Wyzwolenie” postulowało wprowadzenie podatków bezpośrednich i progresywnych od dochodu i majątku. W uchwale z 1923 r. podkreślano:

Quote-alpha.png
(...) reformę gospodarki skarbowej i pieniężnej oprzeć należy na bogactwach narodu, a nie na pożyczce zagranicznej; środkiem, który prowadzi do równowagi budżetowej jest wydatne podniesienie dochodów Państwa przez obciążenie warstw bogatych bezpośredniemi podatkami progresywnemi i ustanowienie jednorazowego nadzwyczajnego podatku majątkowego, nałożonego na bogaczy i dorobkiewiczów wojennych; na chłopów winien być nałożony jedynie podatek gruntowy z wykluczeniem podatku spadkowego i dochodowego; kredyt państwowy winien popierać przedewszystkiem drobne rolnictwo (...)[12].

Stronnictwo opowiadało się za szybką elektryfikacją kraju. Ugrupowanie postulowało także przeprowadzenie radykalnej reformy rolnej, w wyniku której całość ziem rolnych zostałaby przekazana w ręce ludu pracującego. Jego członkowie domagali się zniesienia ograniczeń parcelacji majątków ziemskich w województwie poznańskim i na Kresach Wschodnich. Większość polityków PSL „Wyzwolenie” było za wywłaszczeniem folwarków ziemskich bez odszkodowania.

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

W polityce zagranicznej partia opowiadała się za odrzuceniem przymusu jako elementu stosunków pomiędzy poszczególnymi państwami. Postulowano utrzymywanie przyjacielskich stosunków z sąsiadami Polski, zwłaszcza z tymi państwami, które powstały w wyniku upadku państw zaborczych. Państwo polskie, pomne swojej historii, według polityków PSL „Wyzwolenie”, musi stawiać wyłącznie na środki pokojowe:

Quote-alpha.png
Polska ludowa nie może być państwem zaborczym. Nie poparlibyśmy przeto żadnej wojny, rozpoczętej w imię urojonych korzyści naszego państwa, wojny bowiem uważamy za klęskę i zakałę ludzkości[13].

Prezesi partii[14][edytuj | edytuj kod]

Wyniki wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Wybory Liczba mandatów
w Sejmie
Liczba mandatów
w Senacie
Liczba głosów
w wyborach do Sejmu
Procent głosów
w wyborach do Sejmu
Liczba głosów
w wyborach do Senatu
Procent głosów
w wyborach do Senatu
1919[15] 57 brak 839.914 17% b.d. b.d.
1922[16] 48 8 959.022 10,92 528.961 9,52%
1928[17] 40 7 834.448 7,3% 391.979 6,1%
1930[18] 15 14* b.d. 13%* b.d. b.d.

* Razem z innymi partiami wchodzącymi w skład sojuszu Centrolewu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928, s. 240.
  2. Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923, s. 470.
  3. Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923, s. 527.
  4. Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923, s. 539.
  5. Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928, s. 242.
  6. 6,0 6,1 Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928, s. 243.
  7. 7,0 7,1 Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928, s. 245.
  8. Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki: Sejm i Senat 1928-1933. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego w Poznaniu, 1928, s. 217.
  9. Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki: Sejm i Senat 1928-1933. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego w Poznaniu, 1928, s. 226.
  10. Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki: Sejm i Senat 1928-1933. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego w Poznaniu, 1928, s. 240.
  11. Jerzy Mazurek: Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku). Warszawa: Biblioteka Iberyjska, 2006, s. 335. ISBN 8360093202.
  12. Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928, s. 241.
  13. Jerzy Mazurek: Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku). Warszawa: Biblioteka Iberyjska, 2006, s. 334. ISBN 8360093202.
  14. Jan Jachymek: Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. W: Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1999, s. 321. ISBN 83-214-1101-0.
  15. Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923, s. 503.
  16. Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923, s. 486.
  17. Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki: Sejm i Senat 1928-1933. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego w Poznaniu, 1928, s. 220.
  18. Józef Szaflik: Ruch ludowy w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. W: Życie polityczne w Polsce 1918-1939. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1985, s. 107. ISBN 83-04-01961-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Jachymek: Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. W: Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1999. ISBN 83-214-1101-0.
  • Jerzy Mazurek: Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku). Warszawa: Biblioteka Iberyjska, 2006, ISBN 83-60093-20-2.
  • Henryk Mościcki, Włodzimierz Dzwonkowski: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Warszawa: Lucjan Złotnicki, 1928.
  • Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki: Sejm i Senat 1928-1933. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego w Poznaniu, 1928.
  • Tadeusz Rzepecki, Witold Rzepecki: Sejm i Senat 1922-1927'. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1923.
  • Józef Szaflik: Ruch ludowy w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. W: Życie polityczne w Polsce 1918-1939. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1985. ISBN 83-04-01961-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]