Poprad (miasto)
Na mapach:
| Poprad | |||
|
|||
| Państwo |  Słowacja |
||
| Kraj | Preszowski | ||
| Okres | Poprad | ||
| Region | Spisz | ||
| Starosta | inż. Anton Danko | ||
| Powierzchnia | 62,996 km² | ||
| Położenie | 49° 03'24'' N 20° 17'51'' E |
||
| Wysokość | 672 m n.p.m. | ||
| Populacja (2010) - liczba ludności - gęstość |
52 284 ▼ [1] 866,6 os./km² |
||
| Numer kierunkowy | 0 52 | ||
| Tablice rejestracyjne | PP | ||
| Miasta partnerskie |  Uście nad Orlicą Zakopane Wysokie Tatry Szarvas Omiš |
||
| Urząd Miasta Mestský úrad |
Nábrežie Jána Pavla II. 2802/3 058 42 Poprad |
||
| Telefon | 71 67 111 | ||
| Fax | 77 21 218 | ||
|
Położenie na mapie Słowacji
  Poprad
|
|||
| Strona internetowa miasta | |||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
Poprad (węg. Poprád, niem. Deutschendorf) – miasto we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz. Największe miasto tego regionu.
Spis treści |
[edytuj] Położenie
Poprad leży na wysokości 672 m n.p.m. nad rzeką Poprad, w Kotlinie Popradzkiej i u południowych podnóży Tatr.
[edytuj] Historia
Okolice dzisiejszego Popradu, już wtedy zasiedlone, do połowy XIII wieku znajdowały się w granicach Polski. Prawdopodobnie po najazdach tatarskich w I połowie XIII wieku wkroczyli tam Węgrzy, którzy na zniszczone przez najazdy tereny sprowadzili osadników narodowości niemieckiej. Zakładali oni nowe osiedla, często sąsiadujące z dawnymi słowiańskimi, jak również zaludniali osady już istniejące, nierzadko tworząc w nich większość. Na terenie dzisiejszego Popradu istniało kilka takich osad:
- właściwy Poprad (Deutschendorf), wzmiankowany w 1256, w którym Niemcy tworzyli większość aż do XVII wieku, w 1921 – 34%, w 1940 – 15%[1],
- Maciejowce (Spišské Matejovce, Matzdorf), wzmiankowane w 1251, o ludności niemal wyłącznie niemieckiej; jeszcze w okresie międzywojennym ich potomkowie stanowili ok. 60% mieszkańców miejscowości[1],
- Spiska Sobota (Spišská Sobota, Georgenberg), wzmiankowana w 1256; najważniejsza z osad, ośrodek handlowy i targowy, konkurujący nawet z Lewoczą i Kieżmarkiem, w 1921 43% mieszkańców było Niemcami, w 1940 już tylko 15%[1],
- Wielka (Veľká, Felka), wzmiankowana w 1268; początkowo największa z osad, która jednak upadła po katastrofalnym pożarze w 1556, w 1921 30% ludności niemieckiej, w 1940 12%[1],
- Straże (Stráže pod Tatrami, Michelsdorf), wzmiankowane w 1276, stanowiące początkowo strażnicę na granicy polsko-węgierskiej, w 1921 42% Niemców, w 1940 25%[1],
- Kwietnica (Kvetnica).
Miejscowości te, z wyjątkiem Kvetnicy, w 1412 zostały zastawione królowi polskiemu w ramach tzw. zastawu spiskiego, co przyczyniło się do ich rozwoju. Stanowiły część polskiego starostwa spiskiego. W granicach Polski znajdowały się formalnie do 1772, choć teren ten został zajęty przez Austriaków już 1769. Później zostały włączone do Węgier.
Od XVI do XVIII wieku w okolicy wydobywano miedź. W XIX wieku rozwinęła się Kvetnica, która do dziś jest kurortem i uzdrowiskiem. Aż do końca XIX wieku wszystkie osady były podobnej wielkości, a najbardziej znaczącą spośród nich była Spiska Sobota – siedziba władz powiatu. Jednak już w 1871 przeprowadzono przez Poprad linię kolejową z Bogumina do Koszyc, co spowodowało dynamiczny rozwój Popradu, który już na początku XX wieku stał się największym miastem, daleko dystansując pozostałe osady. W 1908 powstała elektryczna kolejka łącząca miasto z letniskami w Wysokich Tatrach. W 1918 miasto znalazło się w granicach nowo powstałej Czechosłowacji. W 1927 siedzibę władz powiatu przeniesiono ze Spiskiej Soboty do Popradu. Podczas II wojny światowej w Popradzie mieścił się niewielki obóz koncentracyjny. W 1944 Niemcy zamieszkujący te tereny uciekli na zachód przed zbliżającą się Armią Czerwoną, która wkroczyła na tereny w styczniu 1945. W 1946 połączono Poprad ze Spiską Sobotą i z Wielką, w 1960 przyłączono Straże, w 1974 Maciejowce.
[edytuj] Współczesność
Dziś Poprad jest węzłem komunikacyjnym i ośrodkiem przemysłowym – swoje oddziały mają tu m.in. Whirlpool, Tatravagónka, Tatramat, Pivovar Poprad, BOP i Perkins. Nie ma tu miejscowej wyższej uczelni, ale są oddziały City University Bellevue z USA, Uniwersytetu Macieja Bela w Bańskiej Bystrzycy i Uniwersytetu Katolickiego w Ružomberku. Istnieje tu Muzeum Podtatrzańskie (Podtatranské múzeum). Od 1993 co roku odbywa się w Popradzie międzynarodowy festiwal filmów o górach.
[edytuj] Dzielnice miasta
Obecnie miasto Poprad składa się z pięciu dawnych samodzielnych miast i jednej osady
- Staré Mesto (właściwy Poprad, niem. Deutschendorf),
- Spiska Sobota (Spišská Sobota, węg. Szepesszombat, niem. Georgenberg),
- Straże pod Tatrami (Stráže, węg. Strázsa),
- Wielka (Veľká, niem. i węg. Felka),
- Maciejowce (Matejovce, węg. Mateóc, niem. Matzdorf),
- Kwietnica (Kvetnica, niem. Blumental).
[edytuj] Zabytki
Poprad jest malowniczo położony u podnóża Tatr Wysokich. Prawie każda z jego części zachowała zabytkowy zespół zabudowy mieszkalnej oraz kościół z renesansową dzwonnicą, typową dla niemieckich miast na Spiszu.
W samym Popradzie godzien uwagi jest pięknie odrestaurowany rynek o soczewkowatym planie, otoczony barokowymi i klasycystycznymi domami, stawianymi na średniowiecznych jeszcze parcelach. Nad rynkiem dominuje wczesnogotycki kościół pw. św. Idziego z końca XIII w., przebudowany w XV w. Z okresu tej przebudowy pochodzą cenne malowidła ścienne, w tym malowidło na łuku tęczowym, które jest najstarszą znaną panoramą Tatr Wysokich. Wystrój wnętrza w większości rokokowy. W pobliżu wznosi się również klasycystyczny kościół ewangelicki, otoczony parkiem. W mieście zachowała się również neoklasycystyczna synagoga.
W dzielnicy Wielka zachowało się wiele barokowych i klasycystycznych domów mieszczańskich, posadowionych z reguły na gotyckich jeszcze fundamentach. Zwraca uwagę kościół, pierwotnie późnoromański (zachowana część murów wieży i nawy), przebudowany w XV w. W barokowym wnętrzu cenna brązowa, gotycka chrzcielnica z 1439 r.
Miejskim rezerwatem zabytków, z wieloma pamiątkami architektury i z ciekawym wnętrzem kościoła parafialnego, jest Spiska Sobota, która zachowała swój średniowieczny charakter. Tam znajduje się kościół pw. św. Jerzego z ołtarzem dłuta Mistrza Pawła z Lewoczy.
Bardzo cenny jest ołtarz z kościoła w Maciejowcach z połowy XV wieku. Zachowała się tu renesansowa dzwonnica, częściowo przebudowana w stylu klasycystycznym.
W dzielnicy Straże pod Tatrami godne uwagi są liczne, pierwotnie renesansowe i barokowe, domy mieszczańskie, wzniesione na średniowiecznych działkach. Większość z nich przebudowana w ciągu XIX w. w stylu klasycystycznym. Gotycki kościół z XIV w. przebudowany został w XVII stuleciu w stylu barokowym.
[edytuj] Demografia
Obecnie ludność Popradu stanowią niemal wyłącznie Słowacy (94,1%), choć rośnie odsetek ludności cygańskiej (2,1%). W dalszej kolejności są Czesi (ok. 1%), Węgrzy (0,2%), Niemcy (0,2%), Rusini (0,1%), Ukraińcy (0,1%), Polacy (0,1%). Aż do 1944 sporą część ludności dzisiejszego Popradu stanowili Niemcy - w 1921 od 30 do 60%, w 1940 od 15 do 61%[1]. Jeszcze w 1772 Niemcy tworzyli na tym terenie znaczną większość, potem ich odsetek powoli spadał, ale aż do 1944 byli najbardziej znaczącą ludnością niesłowiańską[1]. Większość uciekła przed wkroczeniem Armii Czerwonej, niemal wszystkich pozostałych (w tym tych, którzy wrócili po przejściu frontu) wysiedlono w latach 40. XX wieku[2]. Obecnie (2001) żyje ich w Popradzie 119[3].
65.9% mieszkańców jest wyznania rzymskokatolickiego, 16.8% mieszkańców nie podaje wyznania, 7.3% to luteranie.
[edytuj] Komunikacja
Przez Poprad przebiega główna droga krajowa Słowacji – nr 18 (międzynarodowa E50), od granicy z Czechami przez Żylinę do Michalovców nad granicą z Ukrainą. Krzyżuje się z nią droga krajowa nr 67 biegnąca z Rožňavy do przejścia granicznego Tatranská Javorina – Łysa Polana. W mieście zbiegają się również linie kolejowe z Preszowa, z Lubowli i z Rużomberka. W Popradzie znajduje się najwyżej położone w Europie (718 m n.p.m.) lotnisko międzynarodowe – Tatry-Poprad (TAT), obsługująca 10-16 tys. pasażerów rocznie. W mieście zaczyna się Tatranská elektrická železnica – linia wąskotorowej kolejki, łączącej Poprad z osiedlami wchodzącymi w skład miasta Wysokie Tatry.
[edytuj] Turystyka i sport
Poprad jest centrum turystyki, przede wszystkim tatrzańskiej, oraz sportu i wypoczynku. W 2004 w mieście otwarto aquapark AquaCity napełniany wodami ze źródeł termalnych. Okolice miasta przecinają ścieżki rowerowe. W samym mieście (w Kwietnicy) i w najbliższej okolicy działa wiele ośrodków narciarskich. W 1999 Poprad po raz kolejny ubiegał się o organizację zimowej olimpiady, tym razem w 2006, ale przegrał z Turynem we Włoszech.
- HK Poprad - klub hokejowy
- HC Lev Poprad - klub hokejowy
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005, ISBN 80-89079-16-4, s. 68
- ↑ Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005, ISBN 80-89079-16-4, s. 14-17
- ↑ Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona miasta (dostępna również w języku polskim)
- Panorama najstarszej części Popradu
|
||||||||||
