Wysoki Jesionik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wysoki Jesionik
czes. Hrubý Jeseník
Dlouhe strane horni nadrz.jpg
Hruby Jesenik CZ I4C-7.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Wschodnie
Mezoregion Wysoki Jesionik
czes. Hrubý Jeseník
Mikroregion(y) Masyw Pradziada i Wysokiej Holi
czes. Pradědská hornatina,
Masyw Orlíka
czes. Medvědská hornatina,
Masyw Keprníka
czes. Keprnická hornatina
Zajmowane
jednostki
administracyjne

 Czechy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wysoki Jesionik (czes. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke) – według podziału fizycznogeograficznego profesorów: Jerzego Kondrackiego i Wojciecha Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich oraz pasma Jesioników (czes. Jeseníky). Znajduje się całkowicie w Czechach – na pograniczu Moraw i Śląska. Graniczy od północnego zachodu z Górami Złotymi (czes. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Górami Opawskimi (czes. Zlatohorská vrchovina), od południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (czes. Nízký Jeseník) a od zachodu i południowego zachodu z Hanušovicką vrchoviną.

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik zalicza się do jednostki geologicznej: Sudetów Wschodnich. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in. Skrajnie wschodnia część zbudowana jest ze słabo zmetamorfizowanych skał osadowych należących do strefy śląsko-morawskiej[1] (formacja andelskohorska), głównie fyllitów, metamułowców, metałupków ilastych, podrzędnie piaskowców drobnoziarnistych.

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Wysoki Jesionik składa się z trzech części (mikroregionów): Masywu Keprníka (czes. Keprnická hornatina), Masywu Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina) oraz Masywu Orlíka (czes. Medvědská hornatina), oddzielonych przełęczamiČervenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem[2].

Szczyty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Szczyty Wysokiego Jesionika.
Wieża RTV na szczycie góry Pradziad
Skały na szczycie góry Keprník
Kolej linowa na trasie: Ramzová – Szerak
Widok na wschodnie zbocze góry Medvědí vrch

W Wysokim Jesioniku znajduje się około 240 szczytów, w tym 116 o wysokości ponad 1000 m n.p.m.:[2][3][4]

Przełęcze[edytuj | edytuj kod]

Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry najwyższą przełęczą pasma Sedlo u Petrových kamenů

Najwyżej położoną przełęczą w Wysokim Jesioniku jest przełęcz Sedlo u Petrových kamenů pomiędzy szczytami gór Vysoká hole i Petrovy kameny.

Ważniejsze i charakterystyczne przełęcze Wysokiego Jesionika to:

Wody[edytuj | edytuj kod]

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzovskiej po przełęcz Skřítek biegnie europejski dział wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (czes. Bělá) i Opawa (czes. Opava). Część południowo-zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swe źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (czes. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry (czes. Odra). Branná i Desná są dopływami Morawy (czes. Morava), która wpada do Dunaju[2].

Na rzece Divoká Desná zbudowano zaporę, której zbiornik wodny jest dolnym zbiornikiem Elektrowni szczytowo-pompowej VPE Dlouhé stráně. Górny zbiornik utworzono na górze Dlouhé stráně.[2].

Natomiast w Rezerwacie przyrody PR Vysoký vodopád na potoku Studený potok (1), płynącym pomiędzy zboczami gór Velký Jezerník i Malý Děd znajduje się największy w Wysokim Jesioniku wodospad Vysoký vodopád.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Roślinność na górze Keprnik w obszarze NPR Šerák – Keprník

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych zboczach.

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W 1969 r. w Jesionikach wydzielono obszar objęty ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky)[2], na którym w granicach Wysokiego Jesionika utworzono 4 Narodowe rezerwaty przyrody, 15 Rezerwatów przyrody i 2 Pomniki przyrody[3][4]

Narodowe rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Pawilon pijalnia wód w miejscowości Karlova Studánka

Bezpośrednio na obszarze Wysokiego Jesionika znajdują się miejscowości:[2]

natomiast w pobliżu pasma położone są miejscowości będące turystycznymi punktami wypadowymi:

Schroniska górskie[edytuj | edytuj kod]

Schronisko Švýcárna
Hotel Ovčárna

W Masywie Pradziada i Wysokiej Holi są hotele i schroniska:

W Masywie Keprníka znajduje się tylko jedno czynne schronisko na górze Szerak: Chata Jiřího.

Na Červenohorskim sedle istnieje cały kompleks hoteli, restauracji, barów oraz parkingów czynnych przede wszystkim w sezonie narciarskim, w mniejszym zakresie latem[2].

Natomiast w rejonie Vřesovej studánki znajdują się pozostałości schroniska, poniżej którego znajduje się obecnie Kapliczka, gdzie wg tradycji płynie cudowna woda[2].

W miejscowościach zlokalizowane są wyłącznie pensjonaty i hotele.

Poza tym w górach znajduje się kilkadziesiąt chat rozsianych na ich zboczach, jednak nie mają one charakteru typowych schronisk[6].


Przypisy

  1. Andrzej Żelaźniewicz i in.: Regionalizacja tektoniczna Polski, Komitet Nauk Geologicznych PAN, Wrocław 2011, ISBN 978-83-63377-01-4, s. 12, 20
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Hrubý Jeseník. Soubor turistických map 1:50 000, TRASA, spol. s.r.o. Klubu českých turistů, Praha, 2 výdání, 1999, aktualizovaný dotisk 2001, ISBN 80-85999-33-1
  3. 3,0 3,1 JESENÍKY JIH, turistická a cykloturistická mapa, 1:25 000, Eurokart, 1 vyd., 2010, ISBN 978-80-87380-18-5
  4. 4,0 4,1 JESENÍKY SEVER, turistická a cykloturistická mapa, 1:25 000, Eurokart, 1 vyd., 2010, ISBN 978-80-87380-17-8
  5. JESENÍKY – Praděd, Králický Sněžník, turistická mapa 1:50 000, vyd. SHOCart, 2010, ISBN 978-80-7224-178-1, str. 1, mapa, poz. C8
  6. Zdenka Jordan: Lovecké chaty v Jeseníkách (cz.). Webnode.cz.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Průvodce po Čechách Moravě a Slezsku – svazek 9: Jeseníky – Šumpersko, SOUKUP & DAVID – spol. s.r.o. nakladelství a vydavatelství, Praha, 1 výdání, 1995, ISBN 80-901866-3-71 (czes.)
  • Hrubý Jeseník. Soubor turistických map 1:50 000, TRASA, spol. s.r.o. Klubu českých turistů, Praha, 2 výdání, 1999, aktualizovaný dotisk 2001, ISBN 80-85999-33-1
  • JESENÍKY – Praděd, Králický Sněžník, turistická mapa 1:50 000, vyd. SHOCart, 2010, ISBN 978-80-7224-178-1 (czes.)
  • JESIONIKI. Pradziad, Śnieżnik, Jeseník, mapa aktualizowana w terenie, skala 1:50 000, Studio PLAN, Wrocław, wyd. II, 2011 r., ISBN 978-83-62645-80-0
  • Jeseníky na běžkách, mapa, skala 1:60 000, vyd. CzechTourism,
  • JESENICKÁ MAGISTRALA. Leto, mapa, skala 1:67 000, vyd. CzechTourism.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]