Wysoki Jesionik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wysoki Jesionik
czes. Hrubý Jeseník
Dlouhe strane horni nadrz.jpg
Hruby Jesenik CZ I4C-7.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Wschodnie
Mezoregion Wysoki Jesionik
czes. Hrubý Jeseník
Mikroregion(y) Masyw Pradziada i Wysokiej Holi
czes. Pradědská hornatina,
Masyw Orlíka
czes. Medvědská hornatina,
Masyw Keprníka
czes. Keprnická hornatina
Zajmowane
jednostki
administracyjne

 Czechy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wysoki Jesionik (czes. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke) – według podziału fizycznogeograficznego profesorów: Jerzego Kondrackiego i Wojciecha Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich oraz pasma Jesioników (czes. Jeseníky). Znajduje się całkowicie w Czechach – na pograniczu Moraw i Śląska. Graniczy od północnego zachodu z Górami Złotymi (czes. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Górami Opawskimi (czes. Zlatohorská vrchovina), od południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (czes. Nízký Jeseník) a od zachodu i południowego zachodu z Hanušovicką vrchoviną. Ze względu na wysokość względną pasmo Wysokiego Jesionika zaliczamy do gór średnich, natomiast ze względu na sposób powstania do gór zrębowych.

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik zalicza się do jednostki geologicznej: Sudetów Wschodnich. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in. Skrajnie wschodnia część zbudowana jest ze słabo zmetamorfizowanych skał osadowych należących do strefy śląsko-morawskiej[1] (formacja andelskohorska), głównie fyllitów, metamułowców, metałupków ilastych, podrzędnie piaskowców drobnoziarnistych.

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Wysoki Jesionik składa się z trzech części (mikroregionów): Masywu Keprníka (czes. Keprnická hornatina), Masywu Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina) oraz Masywu Orlíka (czes. Medvědská hornatina), oddzielonych przełęczamiČervenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem[2].

Szczyty[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Szczyty Wysokiego Jesionika.
Wieża RTV na szczycie góry Pradziad
Skały na szczycie góry Keprník
Widok na szczyt Velký Děd
Widok ze zbocza góry Mravenečník na szczyty gór Velký Jezerník i Malý Děd
Szczytowe skalisko na górze Pecný
Widok na górę Červená hora
Widok na górę Medvědí vrch

W Wysokim Jesioniku znajduje się około 330 szczytów, w tym 131 o wysokości ponad 1000 m n.p.m.:[3][4][5]

L.p. Szczyt Wysokość [m] n.p.m.
1 Pradziad (czes. Praděd) 1491
2 Vysoká hole 1465
3 Petrovy kameny 1446
4 Keprník 1423
5 Kamzičník 1420
6 Velký Děd 1408
7 Velký Máj 1386
8 Vozka 1377
9 Malý Děd 1368
10 Jelení hřbet 1367
11 Břidličná hora 1358
12 Praděd – V 1356
13 Dlouhé stráně 1353
14 Žalostná 1352
15 Szerak (czes. Šerák) 1351
16 Mravenečník 1343
17 Vřesník 1342
18 Pecný 1334
19 Červená hora 1333
20 Zámčisko 1323
21 Spálený vrch 1313
22 Spálený vrch – SV 1313
23 Pec 1311
24 Červená hora – S 1310
25 Velký Jezerník 1309
26 Velký Jezerník – JZ 1297
27 Mračná hora – V 1288
28 Divoký kámen 1285
29 Keprník – JV 1283
30 Mračná hora 1272
31 Malá Jezerná 1271
32 Zámčisko – S 1264
33 Temná 1263
34 Medvědí hřbet 1261
35 Kamenec (1) 1250
36 Ztracené kameny 1250
37 Velká Jezerná 1248
38 Velká Jezerná – JV 1238
39 Černá stráň 1237
40 Ostrý vrch 1228
41 Medvědí vrch 1216
42 Jelenka 1214
43 Homole 1209
44 Malý Jezerník 1208
45 Homole – SV 1206
46 Jelení loučky 1205
47 Orlík 1204
48 Černý vrch 1201
49 Hubertka 1197
50 Medvědí vrch – JV 1194
51 Černá stráň – ZSZ 1192
52 Sokol 1187
53 Ostružná 1184
54 Malý Máj – SZ 1182
55 Klínová hora 1180
56 Zelené kameny 1179
57 Velký Klín 1178
58 Kamzičí vrch 1173
59 Výrovka 1167
60 Velký Klínovec 1166
61 Černá stráň – SZ 1165
62 Medvědí hora 1163
63 Prostřední vrch 1153
64 Ztracené skály 1151
65 Sokolí skála (1) 1150
66 Točník 1146
L.p. Szczyt Wysokość [m] n.p.m.
67 Orlík – JV 1133
68 Lysý vrch 1128
69 Polom 1127
70 Šindelná hora 1125
71 Tupý vrch 1123
72 Medvědí louka 1111
73 Černá stráň – SV 1110
74 Červená hora – V 1109
75 Lyra 1103
76 Černava 1103
77 Žárový vrch 1101
78 Děrná – JV 1101
79 Malý Klín 1099
80 Děrná 1099
81 Lyra – J 1097
82 Lysý vrch – JV 1095
83 Velký Klín – JZ 1092
84 Obří skály 1082
85 Karliny kameny 1079
86 Osikový vrch 1078
87 Jeřáb 1077
88 Jelení loučky – Z 1076
89 Čertova stěna 1075
90 Šumný 1073
91 Malý Máj 1070
92 Slatina 1060
93 Šindelná hora – JZ 1058
94 Hřbety 1058
95 Nad soutokem 1057
96 Hradečná 1057
97 Orlík – SZ 1055
98 Nad Petrovkou 1051
99 Orlík – Z 1051
100 Velké Bradlo 1050
101 Troják 1049
102 Černá stráň – S 1048
103 Žárový vrch – SZ 1047
104 Sokolí skála (2) 1045
105 Malé Bradlo 1044
106 Troják – SZ 1044
107 Stará hora 1043
108 Velké Bradlo – Z 1043
109 Žárový vrch – SV 1043
110 Pytlák 1040
111 Kozí hřbet 1040
112 Jelenec 1038
113 Ráztoka 1032
114 Vysoká hora 1031
115 Zámčisko – SZ 1030
116 Srnčí vrch 1027
117 Soukenná 1026
118 Čepel 1024
119 Ostruha 1023
120 Kamenec (2) 1023
121 Ostruha – JV 1022
122 Loupežník 1020
123 Suchá hora 1020
124 Kopřivná 1019
125 Plošina 1017
126 Černá stráň – SSZ 1016
127 Kopřivná – SZ 1016
128 Zaječí hora 1012
129 Ucháč 1009
130 Ucháč – JZ 1009
131 Žárový vrch – JZ 1008
...

Przełęcze[edytuj | edytuj kod]

Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry najwyższą przełęczą pasma Sedlo u Petrových kamenů
Widok na najwyższą przełęcz drogową (szosową) pasma Červenohorské sedlo

Najwyżej położoną przełęczą w Wysokim Jesioniku jest przełęcz Sedlo u Petrových kamenů pomiędzy szczytami gór Vysoká hole i Petrovy kameny, natomiast drogową (szosową) przełęcz Červenohorské sedlo pomiędzy szczytami gór Červená hora i Velký Klínovec.

Ważniejsze i charakterystyczne przełęcze Wysokiego Jesionika to:

Wody[edytuj | edytuj kod]

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzovskiej po przełęcz Skřítek biegnie europejski dział wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (czes. Bělá) i Opawa (czes. Opava). Część południowo-zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swe źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (czes. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry (czes. Odra). Branná i Desná są dopływami Morawy (czes. Morava), która wpada do Dunaju[2].

Na rzece Divoká Desná zbudowano zaporę, której zbiornik wodny jest dolnym zbiornikiem elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně. Górny zbiornik utworzono na górze Dlouhé stráně[2].

Natomiast w Rezerwacie przyrody PR Vysoký vodopád na potoku Studený p. (1)[7], płynącym pomiędzy zboczami gór Velký Jezerník i Malý Děd znajduje się największy w Wysokim Jesioniku wodospad Vysoký vodopád.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Roślinność na górze Keprnik w obszarze NPR Šerák – Keprník

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych zboczach.

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W 1969, w Jesionikach wydzielono obszar objęty ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky)[2], na którym w granicach Wysokiego Jesionika utworzono 4 Narodowe rezerwaty przyrody, 15 Rezerwatów przyrody i 2 Pomniki przyrody[3][4]

Narodowe rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Pawilon pijalnia wód w miejscowości Karlova Studánka
Kolej linowa na trasie: Ramzová – Szerak

Bezpośrednio na obszarze Wysokiego Jesionika znajdują się miejscowości:[2]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Wysokim Jesioniku istnieje możliwość korzystania z następujących form turystyki:

  • Turystyka piesza:
    • Szlaki turystyczne[8] oznakowane są czterema kolorami: Szlak czerwony - dalekobieżne, Szlak niebieski - główne, Szlak zielony - lokalne, Szlak żółty - krótkie, wytyczone na całym obszarze, różniące się długością (od kilku do kilkudziesięciu kilometrów) oraz trudnością (profilem). Oznaczone są charakterystycznymi drogowskazami: z podaniem na białej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości, oraz umieszczonymi poniżej białymi tabliczkami: z napisem PĚŠÍ TRASA KČT, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Niezależnie od tego zaleca się korzystanie z dostępnych map (podanych w bibliografii i przypisach), smartfonowych aplikacji GPS lub szczegółowych wydruków obszaru np. z Mapy.cz czy Maps.google.pl, szczególnie wtedy, gdy odbijamy od wytyczonych szlaków na ścieżki nieoznakowane;
    • Szlaki spacerowe. Parokilometrowe ścieżki o charakterze lokalnym oznakowane są czterema kolorami: Stripe-marked localtrail red.svg, Stripe-marked localtrail blue.svg, Stripe-marked localtrail green.svg, Stripe-marked localtrail yellow.svg;
    • Ścieżki dydaktyczne. Wytyczone w miejscach atrakcji krajobrazowych w celu ochrony przyrody i oznakowane następującym symbolem: Ścieżka edukacyjna zielona.svg[9] lub białymi tabliczkami z napisem NAUČNÁ STEZKA i umieszczonymi na nich zielonymi strzałkami z odległością do charakterystycznego punktu. Ponadto umieszczono przy ścieżkach specjalne tablice informacyjne o ich charakterystyce. Na trasach, w punktach charakterystycznych lub widokowych zlokalizowano tzw. stanowiska obserwacyjne (dydaktyczne),
  • Turystyka rowerowa. Szlaki rowerowe oznakowane są czterema kolorami: Stripe-marked biketrail red.svg, Stripe-marked biketrail blue.svg, Stripe-marked biketrail green.svg, Stripe-marked biketrail white.svg[10] i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: prostokątnymi żółtymi tabliczkami z podaniem numeru trasy z naniesionym czarnym symbolem roweru i kierunkiem szlaku CZ-IS21b Směrová tabulka pro cyklisty.jpg oraz drugi sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na żółtej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej żółtymi tabliczkami: z napisem CYKLOTRASA KČT i numerem trasy, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, przy szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Przebiegają różnymi rodzajami dróg (szosa, droga utwardzona, droga szutrowa lub droga gruntowa). Szlaki różnią się trudnością (profilem). Nachylenia podjazdów (zjazdów) od kilku do kilkunastu procent,
  • Turystyka narciarska:
    • Narciarstwo zjazdowe. Większość tras zjazdowych[11] zlokalizowana jest w pobliżu ośrodków narciarskich. Trasy różnią się długością, nachyleniem i stopniem trudności, oznaczonym na niektórych mapach (trasy trudne – kolor czarny, dla doświadczonych narciarzy, trasy średnie – kolor czerwony, dla średniozaawansowanych i trasy łatwe – kolor niebieski, dla początkujących). Trasy wyposażone są w wyciągi narciarskie lub krzesełkowe, niektóre po zmroku są oświetlone;
    • Narciarstwo biegowe. Trasy narciarstwa biegowego[12] oznakowane trzema kolorami: szlak narciarski czerwony, szlak narciarski niebieski, szlak narciarski zielony i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na pomarańczowej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej pomarańczowymi tabliczkami: z napisem BĚŽKAŘSKÁ TRASA KČT, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Drugi sposób: pomarańczowymi strzałkami z napisem LYŽAŘSKÁ TRASA oraz dodatkowym napisem Jeseníky na grocie strzałki. Dodatkowo na drogowskazach szlaków turystycznych umieszczone są kwadratowe znaczki koloru pomarańczowego z naniesionym czarnym emblematem sylwetki narciarza biegowego. Trasy narciarstwa biegowego zlokalizowane są również wzdłuż tras pieszych lub rowerowych,
  • Inna. Poza wymienionymi turyści mogą korzystać w Wysokim Jesioniku z wielu innych form turystyki, m.in. motocyklowej, konnej czy sportowej (lotnie, paralotnie).

Schroniska i hotele górskie[edytuj | edytuj kod]

Schronisko Švýcárna
Hotel Ovčárna

W Masywie Pradziada i Wysokiej Holi są hotele i schroniska:

W Masywie Keprníka znajduje się tylko jedno czynne schronisko na górze Szerak: Chata Jiřího oraz na przełęczy Červenohorské sedlo hotel górski Červenohorské Sedlo z bazą pensjonatów.

Natomiast w rejonie Vřesovej studánki znajdują się pozostałości schroniska, poniżej którego znajduje się obecnie kapliczka, gdzie wg tradycji płynie cudowna woda[2].

W miejscowościach zlokalizowane są wyłącznie pensjonaty i hotele[13].

Poza tym w górach znajduje się kilkadziesiąt chat rozsianych na ich zboczach, jednak nie mają one charakteru typowych schronisk[14].

Przypisy

  1. Andrzej Żelaźniewicz i in.: Regionalizacja tektoniczna Polski, Komitet Nauk Geologicznych PAN, Wrocław 2011, ISBN 978-83-63377-01-4, s. 12, 20
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Hrubý Jeseník. Soubor turistických map 1:50 000, TRASA, spol. s.r.o. Klubu českých turistů, Praha, 2 výdání, 1999, aktualizovaný dotisk 2001, ISBN 80-85999-33-1
  3. 3,0 3,1 JESENÍKY JIH, turistická a cykloturistická mapa, 1:25 000, Eurokart, 1 vyd., 2010, ISBN 978-80-87380-18-5
  4. 4,0 4,1 JESENÍKY SEVER, turistická a cykloturistická mapa, 1:25 000, Eurokart, 1 vyd., 2010, ISBN 978-80-87380-17-8
  5. Hrubý Jeseník (Turistická mapa) 1:6000 (cz.). Mapy.cz.
  6. JESENÍKY – Praděd, Králický Sněžník, turistická mapa 1:50 000, vyd. SHOCart, 2010, ISBN 978-80-7224-178-1, str. 1, mapa, poz. C8
  7. oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie potoku Studený p. (2), płynącym ze stoku góry Dlouhé stráně
  8. Trasy turystyczne (cz.). Jeseniky.net.
  9. Ścieżki naukowe (cz.). Jeseniky.net.
  10. Trasy rowerowe (cz.). Jeseniky.net.
  11. Nartostrady (cz.). Jeseniky.net.
  12. Trasy biegowe (cz.). Jeseniky.net.
  13. Noclegi (pol.). Jeseniky.net.
  14. Zdenka Jordan: Lovecké chaty v Jeseníkách (cz.). Webnode.cz.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hrubý Jeseník (Turistická mapa) 1:4000; (cz.)
  • Hrubý Jeseník. Soubor turistických map 1:50 000, TRASA, spol. s.r.o. Klubu českých turistů, Praha, 2 výdání, 1999, aktualizovaný dotisk 2001, ISBN 80-85999-33-1; (czes.)
  • JESENÍKY – Praděd, Králický Sněžník, turistická mapa 1:50 000, vyd. SHOCart, 2010, ISBN 978-80-7224-178-1; (czes.)
  • JESIONIKI. Pradziad, Śnieżnik, Jeseník, mapa aktualizowana w terenie, skala 1:50 000, Studio PLAN, Wrocław, wyd. II, 2011; ISBN 978-83-62645-80-0
  • Jeseníky na běžkách, mapa, skala 1:60 000, vyd. CzechTourism;
  • JESENICKÁ MAGISTRÁLA. Léto, mapa, skala 1:67 000, vyd. CzechTourism;
  • Průvodce po Čechách Moravě a Slezsku – svazek 9: Jeseníky – Šumpersko, SOUKUP & DAVID – spol. s.r.o. nakladelství a vydavatelství, Praha, 1 výdání, 1995. (czes.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]