Rzeź niewiniątek (Biblia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy motywu z Nowego Testamenty. Zobacz też: inne przedstawienia tego motywu.
Rzeź niewiniątek autorstwa Rubensa.

Rzeź niewiniątek – tym terminem określa się historię opisaną w Ewangelii Mateusza – wymordowanie chłopców do lat dwóch z Betlejem i okolicy na polecenie Heroda Wielkiego. Ten ostatni, dowiedziawszy się o narodzinach w Betlejem nowego króla żydowskiego, chciał w ten sposób zabezpieczyć się przed ewentualnym konkurentem. Wobec milczenia pozostałych Ewangelii kanonicznych oraz Józefa Flawiusza większość badaczy kwestionuje historyczność tego wydarzenia[1][2].

Przekaz biblijny[edytuj | edytuj kod]

Rzeź niewiniątek na obrazie Cornelisa van Haarlema (1590)

Wśród czterech Ewangelii kanonicznych tylko Ewangelia według Mateusza opowiada o rzezi niewiniątek. Ewangelia według Marka oraz Ewangelia według Jana zaczynają swoją narrację dopiero od chrztu Jezusa Chrystusa w Jordanie, gdy miał ok. 30 lat. Mateusz pisał, że gdy Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy, zapytali Heroda Wielkiego, gdzie jest nowo narodzony król żydowski. Herod, zasięgnąwszy rady uczonych w Piśmie, skierował ich do Betlejem, mówiąc, by donieśli mu potem, aby i on mógł oddać pokłon. Mędrcy jednak inną drogą powrócili do swojej ziemi:

Wtedy Herod widząc, że go Mędrcy zawiedli, wpadł w straszny gniew. Posłał [oprawców] do Betlejem i całej okolicy i kazał pozabijać wszystkich chłopców w wieku do lat dwóch, stosownie do czasu, o którym się dowiedział od Mędrców. Wtedy spełniły się słowa proroka Jeremiasza: Krzyk usłyszano w Rama, płacz i jęk wielki. Rachel opłakuje swe dzieci i nie chce utulić się w żalu, bo ich już nie ma.[3]

Inne przekazy[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pewna wzmianka autora nie-chrześcijańskiego o rzezi niewiniątek pochodzi od Makrobiusza (ok. 395-436)[4], który w swoich Saturnaliach pisał: Dowiedziawszy się, że pośród małych dzieci, które kazał w Syrii zamordować Herod, znalazł się też synek Heroda, robiąc aluzję do żydowskiego zwyczaju powstrzymywania się od wieprzowiny, powiedział August: Lepiej być wieprzem Heroda niż jego synem[5]. Jako że ponury żart Augusta nie pojawia się u Mateusza i Józefa Flawiusza, wydaje się, że Makrobiusz czerpał informacje z innego źródła. Napisał on swoje dzieło po łacinie, ale August prawdopodobnie wypowiedział zdanie w grece ze względu na zachodzącą grę słów: "wolę być Heroda wieprzem (hus) niż Heroda synem (huios)"[6][7]. Niektórzy historycy uważają, że judaistyczny pseudoepigraf Wniebowzięcie Mojżesza, powstały na początku I wieku n.e., czyni aluzję do rzezi niewiniątek[8].

Liczba zamordowanych[edytuj | edytuj kod]

Mateusz nie przekazał liczby zamordowanych chłopców. Późniejsze przekazy starały się wyolbrzymić ich ilość – Hieronim ogólnikowo na wiele tysięcy (multa parvulorum milia), greckie synaksaria określają liczbę zamordowanych na 14 tysięcy, syryjskie przekazy – na 61 tysięcy, a martyrologium Usuarda – 144 tysiące.

Marie-Joseph Lagrange, francuski biblista, wysunął hipotezę, że zamordowanych chłopców było około dwudziestu, do czego skłania się literatura przedmiotu[9]. Giuseppe Ricciotti szacował liczbę pomordowanych niemowląt na od 20 do 25[10]. Daniel-Rops uważał, że nie mogło być ich więcej niż ok. trzydziestu pięciu[11]. Największą liczbę wśród współczesnych historyków podawał Eugeniusz Dąbrowski, który szacował liczbę pomordowanych niemowląt na ok. 80 osób[12].

Określenie i kult[edytuj | edytuj kod]

Zamordowanych w rzezi niewiniątek nazywano początkowo chłopcami, małymi chłopcami (pueri, parvuli, infantes). Ambroży nazwał ich bimuli. Później większą popularnością zaczęły cieszyć się określenia Infantes i Innocentes; to ostatnie tłumaczono na język polski jako „Niewiniątka”. Jednak ten termin został wyparty przez nazwę „Młodziankowie”.

O kulcie pomordowanych pisali już Ireneusz i Cyprian z Kartaginy. Do kalendarzy liturgicznych Młodziankowie zostali wprowadzeni w V wieku. W Konstantynopolu czczono ich 19 grudnia, w Syrii 23 września, na Zachodzie 28 grudnia, a wśród Ormian – w poniedziałek po drugiej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego. W kalendarzach mozarabskich pojawiała się też data 8 stycznia.

W literaturze[edytuj | edytuj kod]

Adam Mickiewicz w trzeciej części Dziadów do pomordowanych Młodzianków porównywał wileńską młodzież prześladowaną przez carskich oprawców.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło rzeź niewiniątek w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Paul L. Maier, "Herod and the Infants of Bethlehem", w Chronos, Kairos, Christos II, Mercer University Press, 1998, str. 170
  2. Niektórzy badacze uważający je za zdarzenie historyczne to S. Perowne, The Life and Times of Herod the Great, Nashville 1956, s. 172; J. Finegan, The Archeology of New Testament, Princeton 1992, s. 26 -cyt. za: P. L. Maier, Herod and the Infants of Bethlehem, [w:] Chronos, Kairos, Christos II: Chronological, Nativity, and Religious Studies in Memory of Ray Summers, 1998, s. 170 przypis 4
  3. Ewangelia Mateusza 2,16-18 – Biblia Tysiąclecia
  4. Jako że chrześcijaństwo nie jest wymieniane w żadnym z pism Makrobiusza, mimo jej dominacji w każdym aspekcie życia ówczesnych Rzymian, w połączeniu z jego zdecydowanym zainteresowaniem pogańskimi rytuałami, pozostawia uczonych bez wątpliwości, że był wyznawcą kultów tradycyjnych.
  5. Makrobiusz, Saturnalia, ks. II, rozdz. 4, 11; Polski przekład jest luźnym tłumaczeniem zaczerpniętym z Jerzy Łanowski, Antologia anegdoty antycznej: teraz powtórnie wydane historyjki budujące i niebudujące z autorów greckich i rzymskich, Ossolineum 1970, str. 180
  6. Paul Barnett, Jesus & the Rise of Early Christianity: A History of New Testament Times, InterVarsity Press 2002, str. 87, przyp. 13
  7. Craig A. Evans, The Bible Knowledge Background Commentary: Matthew-Luke, David C. Cook 2003, str. 61
  8. C. E. B. Cranfield, On Romans: and other New Testament essays, Continuum International Publishing Group 1998, str. 159
  9. H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, szpalta 320
  10. Giuseppe Ricciotti, Życie Jezusa Chrystusa, Warszawa 1954, str. 255 i 274
  11. Daniel-Rops, Dzieje Chrystusa, Warszawa 1995, str. 125
  12. Eugeniusz Dąbrowski, Nowy Testament na tle epoki, tom I, Poznań 1958, str. 251, przyp. 1

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]