Mateusz Ewangelista

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Mateusz Ewangelista, Apostoł
apostoł
ewangelista
męczennik
Dolci San Matteo.PNG
Święty Mateusz, obraz pędzla Carlo Dolci
Data urodzenia  ?
Nazaret w Galilei
Data śmierci ok. 60
Kościół/
wyznanie
chrześcijański
Wspomnienie 21 września (kat.)
29 listopada i 13 lipca (praw. według kal. greg.)
Atrybuty topór, lanca, sakwa, księga, pióro, uskrzydlony młodzieniec lub miecz
Patron diecezji i miasta Salerno, alkoholików, księgowych, pracowników kantorów, celników, urzędników podatkowych, straży granicznej
Szczególne miejsca kultu Salerno
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Mateusz Ewangelista z „Ewangeliarza Ebbona" (IX wiek).

Mateusz Ewangelista, Mateusz Apostoł, wcześniej Mateusz Lewi, (hebr. Mattanjâ, gr. Μαθθαίος, cs. Apostoł i jewangielist Matfiej)[1][2] – według Nowego Testamentu celnik z Kafarnaum, później apostoł Jezusa[3], według tradycji autor pierwszej Ewangelii, uznawany za męczennika, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego i prawosławnego.

Życie i służba apostoła Mateusza[edytuj | edytuj kod]

Ewangelista Marek podaje, że Mateusz miał jeszcze drugie imię Lewi i że jego ojcem był Alfeusz[4]. Imię Mateusz pochodzi od hebrajskiego imienia Mattaj lub Mattanja, co oznacza „dar Jahwe". Mateusz pochodził z Nazaretu w Galilei. Był poborcą ceł i podatków w Kafarnaum, jednym z większych handlowych miasteczek nad jeziorem Genezaret. Żydzi pogardzali celnikami, ponieważ ściągali oni opłaty na rzecz Rzymian. Ich pracę rozumiano jako wysługiwanie się okupantom. Celnicy byli także uważani za żądnych zysku i nieuczciwie czerpiących korzyści z zajmowanego stanowiska. Uważano ich za grzeszników i traktowano jak pogan. Przebywający wśród celników wyznawca judaizmu stawał się nieczysty i musiał poddawać się przepisowym obmyciom.

Mateusz napisał Ewangelię dla wyznawców judaizmu oraz dla chrześcijan, którzy nawrócili się z judaizmu. Myślą przewodnią jego Ewangelii jest: w osobie, życiu, czynach i nauce Jezusa spełniły się wszystkie proroctwa mesjańskie Starego Testamentu, Jezus jest więc Mesjaszem, a założony przez Niego Kościół to prawdziwe królestwo mesjańskie.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo, gdzie i w jaki sposób zmarł apostoł. Według niektórych autorów poniósł męczeńską śmierć w Etiopii, według innych w Persji, będąc ścięty mieczem. Cerkiewna historiografia podaje jako datę jego śmierci rok 60, chociaż jest ona tylko przybliżona. Od X wieku jego grób znajduje się w Salerno[5].

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Święto liturgiczne w Kościele katolickim, ewangelickim i anglikańskim obchodzone jest 21 września[6].

Cerkiew prawosławna i Kościół ormiański wspominają apostoła dwukrotnie:

Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, który posiada własny kalendarz podzielony na 13 miesięcy, wspomina apostoła 9 i 18 października[6].

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Apostoł Mateusz jest patronem: diecezji i miasta Salerno, alkoholików, księgowych, pracowników kantorów, celników, urzędników podatkowych i straży granicznej. Tak jak inni ewangeliści apostoł Mateusz uważany jest za patrona rodziny[5] .

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii św. Mateusz przedstawiany był w postaci młodzieńca, później - zwłaszcza w sztuce bizantyńskiej, jako siwowłosy, stary mężczyzna. Ukazywany jest z księgą Ewangelii w ręku, w towarzystwie uskrzydlonej postaci ludzkiej. Jest to nawiązanie do wizji proroka Ezechiela (Ez 1) i Apokalipsy (Ap 4) - symbolu człowieka, ponieważ swoją Ewangelię rozpoczyna od genealogii Jezusa. Owa postać często mylona jest z aniołem. Czasem przedstawia się go z mieczem w ręku, gdyż według podania miał ponieść śmierć od miecza.

Na wizerunkach czterech ewangelistów, znajdujących się m.in. w każdej prawosławnej świątyni na Królewskich Wrotach, najczęściej ukazywany jest w postawie siedzącej, rzadko jednak medytuje, częściej zaś pisze[5].

Atrybuty

Jego atrybutami są: topór, lanca, księga i pióro, miecz lub halabarda, postać uskrzydlonego młodzieńca, sakwa z pieniędzmi u stóp, torba podróżna[8][9].

Heraldyka[edytuj | edytuj kod]

Wizerunki św. Mateusza występują również w herbach miast i gmin m.in. Alcalá de Guadaíra w prow. Sewilli (Hiszpania) i w herbie gminy Rząśnia (obok ap. Macieja).

Przysłowia[edytuj | edytuj kod]

  • Do św. Mateusza nie zdejmuj kapelusza, a po św. Mateuszu kiep kto chodzi w kapeluszu,
  • Gdy św. Mateusz w śniegu przybieżał, będzie po pas całą zimę leżał,
  • Na Mateuszu słońce grzeje, po Mateuszu wiatr ciepło powieje,
  • Św. Mateusz dodaje chłodu i raz ostatni odbiera miodu,
  • Pogoda na Mateusza cztery niedziele nie rusza[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. A. Paciorek, Nowy komentarz biblijny - Ewangelia według świętego Mateusza, Edycja św. Pawła 2005, część 1, s. 403
  2. F. Wilbur Gingrich and Frederick William Danker, Shorter Lexicon of the Greek New Testament, 2nd Ed., The University of Chicago Press, 1965.
  3. Mt 9,9 w przekładach Biblii.
  4. Mk 2,14 w przekładach Biblii.
  5. 5,0 5,1 5,2 ap. i ew. Mateusz na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz
  6. 6,0 6,1 6,2 Matthäus (Apostel) - Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)
  7. podwójne datowanie
  8. Święty Mateusz, Apostoł i Ewangelista. na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 23.08.2010]
  9. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 1: A-C. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 252. ISBN 83-7097-271-3.
  10. Przysłowia pogodowe (21 września) na rodrynia.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]