Mateusz Ewangelista
| Święty Mateusz | |
| apostoł ewangelista męczennik |
|
 |
|
| Data urodzenia | ? Nazaret w Galilei |
| Data śmierci | ok. 60 |
| Kościół/ wyznanie |
chrześcijański |
| Wspomnienie | 21 września (kat.) 29 listopada i 13 lipca (praw. według kal. greg.) |
| Atrybuty | topór, lanca, sakwa, księga, pióro, uskrzydlony młodzieniec lub miecz |
| Patron | diecezji i miasta Salerno, alkoholików, księgowych, pracowników kantorów, celników, urzędników podatkowych, straży granicznej |
| Szczególne miejsca kultu | Salerno |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Mateusz Lewi, (hebr. Mattanjâ, gr. Μαθθαίος, cs. Apostoł i jewangielist Matfiej)[1][2] – według Nowego Testamentu celnik z Kafarnaum, później apostoł Jezusa[3], według tradycji autor pierwszej Ewangelii, uznawany za męczennika, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego i prawosławnego.
Spis treści |
Żywot świętego [edytuj]
Ewangelista Marek podaje, że Mateusz miał jeszcze drugie imię Lewi i że jego ojcem był Alfeusz[4]. Imię Mateusz pochodzi od hebrajskiego imienia Mattaj lub Mattanja, co oznacza „dar Jahwe". Mateusz pochodził z Nazaretu w Galilei. Był poborcą ceł i podatków w Kafarnaum, jednym z większych handlowych miasteczek nad jeziorem Genezaret. Żydzi pogardzali celnikami, ponieważ ściągali oni opłaty na rzecz Rzymian. Ich pracę rozumiano jako wysługiwanie się okupantom. Celnicy byli także uważani za żądnych zysku i nieuczciwie czerpiących korzyści z zajmowanego stanowiska. Uważano ich za grzeszników i traktowano jak pogan. Przebywający wśród celników wyznawca judaizmu stawał się nieczysty i musiał poddawać się przepisowym obmyciom.
Mateusz napisał Ewangelię dla wyznawców judaizmu oraz dla chrześcijan, którzy nawrócili się z judaizmu. Myślą przewodnią jego Ewangelii jest: w osobie, życiu, czynach i nauce Jezusa spełniły się wszystkie proroctwa mesjańskie Starego Testamentu, Jezus jest więc Mesjaszem, a założony przez Niego Kościół to prawdziwe królestwo mesjańskie.
Śmierć [edytuj]
Nie wiadomo, gdzie i w jaki sposób zmarł apostoł. Według niektórych autorów poniósł męczeńską śmierć w Etiopii, według innych w Persji, będąc ścięty mieczem. Cerkiewna historiografia podaje jako datę jego śmierci rok 60, chociaż jest ona tylko przybliżona. Od X wieku jego grób znajduje się w Salerno[5].
Dzień obchodów [edytuj]
Święto liturgiczne w Kościele katolickim, ewangelickim i anglikańskim obchodzone jest 21 września[6].
Cerkiew prawosławna i Kościół ormiański wspominają apostoła dwukrotnie:
- 16/29 listopada[7], tj. 29 listopada według kalendarza gregoriańskiego,
- 30 czerwca/13 lipca, tj. 13 lipca (Sobór dwunastu apostołów)[6].
Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, który posiada własny kalendarz podzielony na 13 miesięcy, wspomina apostoła 9 i 18 października[6].
Patronat [edytuj]
Apostoł Mateusz jest patronem: diecezji i miasta Salerno, alkoholików, księgowych, pracowników kantorów, celników, urzędników podatkowych i straży granicznej. Tak jak inni ewangeliści apostoł Mateusz uważany jest za patrona rodziny[5] .
Ikonografia [edytuj]
W ikonografii św. Mateusz przedstawiany był w postaci młodzieńca, później - zwłaszcza w sztuce bizantyńskiej, jako siwowłosy, stary mężczyzna. Ukazywany jest z księgą Ewangelii w ręku, w towarzystwie uskrzydlonej postaci ludzkiej. Jest to nawiązanie do wizji proroka Ezechiela (Ez 1) i Apokalipsy (Ap 4) - symbolu człowieka, ponieważ swoją Ewangelię rozpoczyna od genealogii Jezusa. Owa postać często mylona jest z aniołem. Czasem przedstawia się go z mieczem w ręku, gdyż według podania miał ponieść śmierć od miecza.
Na wizerunkach czterech ewangelistów, znajdujących się m.in. w każdej prawosławnej świątyni na Królewskich Wrotach, najczęściej ukazywany jest w postawie siedzącej, rzadko jednak medytuje, częściej zaś pisze[5].
- Atrybuty
Jego atrybutami są: topór, lanca, księga i pióro, miecz lub halabarda, postać uskrzydlonego młodzieńca, sakwa z pieniędzmi u stóp, torba podróżna[8][9].
Heraldyka [edytuj]
Wizerunki św. Mateusza występują również w herbach miast i gmin m.in. Alcalá de Guadaíra w prow. Sewilli (Hiszpania) i w herbie gminy Rząśnia (obok ap. Macieja).
Przysłowia [edytuj]
- Do św. Mateusza nie zdejmuj kapelusza, a po św. Mateuszu kiep kto chodzi w kapeluszu,
- Gdy św. Mateusz w śniegu przybieżał, będzie po pas całą zimę leżał,
- Na Mateuszu słońce grzeje, po Mateuszu wiatr ciepło powieje,
- Św. Mateusz dodaje chłodu i raz ostatni odbiera miodu,
- Pogoda na Mateusza cztery niedziele nie rusza[10].
Zobacz też [edytuj]
- cud świętego Mateusza, który poskromił smoki
- kult świętych
- męczennicy chrześcijańscy
- modlitwa za wstawiennictwem świętego
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
- Święty Mateusz - inne osoby święte o imieniu Mateusz
Przypisy
- ↑ A. Paciorek, Nowy komentarz biblijny - Ewangelia według świętego Mateusza, Edycja św. Pawła 2005, część 1, s. 403
- ↑ F. Wilbur Gingrich and Frederick William Danker, Shorter Lexicon of the Greek New Testament, 2nd Ed., The University of Chicago Press, 1965.
- ↑ Mt 9,9 w przekładach Biblii.
- ↑ Mk 2,14 w przekładach Biblii.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 ap. i ew. Mateusz na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Matthäus (Apostel) - Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)
- ↑ podwójne datowanie
- ↑ Święty Mateusz, Apostoł i Ewangelista. na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 23.08.2010]
- ↑ Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 1: A-C. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 252. ISBN 83-7097-271-3.
- ↑ Przysłowia pogodowe (21 września) na rodrynia.pl
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Święty Mateusz Apostoł i Ewangelista na portalu WIARA.pl (oprac. ks. Wincenty Zaleski SDB, "Święci na każdy dzień", Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1998) [opublikowano: 2005-06-21]
- Mateusz Apostoł (rozdz. 2) oraz kościoły i wizerunki AP (rozdz. 3) - Święci w Polsce i ich kult w świetle historii (autorzy: Jacek i Maria Łempiccy; Kraków 2008)
|
|||||||
|
||||||||||
|
|||||||||||
