Pierogi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: pieróg.
Talerz ozdobiony motywami kaszubskimi z pierogami ruskimi

Pierogi – potrawa występująca w Polsce[1], Litwie, Rosji, Białorusi, Ukrainie, Chinach i Japonii oraz we Włoszech. Podobnymi potrawami są rosyjskie pielmieni i ukraińskie wareniki. We Włoszech są natomiast ravioli i tortellini, a w Chinach je się pierożki o nazwach: wonton, guo tie i jiaozi. W południowozachodnich Niemczech, w Badenii-Wirtembergii, popularne są Maultaschen, z farszem twarogowym, mięsnym lub warzywnym, o kształcie prostokątnym; pierwotnie pochodzą z kuchni szwabskiej, i dalej są najbardziej popularne w Wirttembergii, czyli szwabskiej części Badenii-Wirttembergii.

Używa się liczby mnogiej pierogi zamiast pieróg, który może oznaczać także inną potrawę.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Słowo "pierogi" oznacza potrawę wykonaną z ciasta gotowanego, pieczonego lub smażonego na głębokim tłuszczu, cienko rozwałkowanego i wypełnionego różnorodnymi nadzieniami. W Polsce jako nadzienie najczęściej występują: mięso (mielone i wstępnie podsmażone, w kołdunach litewskich surowe), kiszona kapusta z grzybami (także razem przemielone), owoce sezonowe (jagody, truskawki itp.), kasza gryczana, twaróg – na słodko lub z ugotowanymi ziemniakami i twarogiem z dodatkiem podsmażonej cebuli (ruskie pierogi). We wschodniej Polsce bardzo popularną tradycyjną potrawą są pierogi z soczewicą. Lokalnie na wschodniej Lubelszczyźnie popularne są pierogi, których główny skład stanowią: ser, ziemniaki i suszona mięta, która nadaje pierogom lekko cierpki smak.

W innych krajach jako nadzienie stosuje się też: jaja na twardo, ryby, szpinak, marmoladę czy nawet czekoladę i miód. Uwaga: leniwe pierogi nie są pierogami, lecz kluskami.

Historia pierogów[edytuj | edytuj kod]

Pierogi znane są w Polsce prawdopodobnie już od XIII w.[potrzebne źródło] Sprowadzone zostały przypuszczalnie z Dalekiego Wschodu[potrzebne źródło] poprzez Ruś. Podobno biskup Jacek Odrowąż zachwycił się ich smakiem podczas bytności w Kijowie[2] i dzięki niemu zagościły w Polsce. Słowo "pierogi" pojawia się w drugiej połowie XVII w. W XIV-XVIII ma często formę "pirogi", zaś w XV w. notuje się nazwy osobowe pochodzące od pieroga. Według Bańkowskiego słowo to i jemu podobne w innych językach słowiańskich jest zapożyczeniem z dialektów uralskich (por. est. piirag). Inna hipoteza wskazuje na rosyjskie słowo "pir" – "święto", "uroczystość" i staro-cerkiewno słowiańskie "piru".

Kiedyś pierogi przygotowywane były wyłącznie z okazji świąt i każde święto miało swój różniący się farszem i kształtem pieróg, np.: "kurniki" – duże pierogi weselne z różnymi nadzieniami, zawsze z dodatkiem mięsa kurzego; "knysze" – pierogi żałobne, podawane na stypie; "koladki" – pieczone w styczniu, w okresie kolędowania; "hreczuszki" – przyrządzane z mąki gryczanej; "sanieżki" i "socznie" – słodkie pierożki pieczone najczęściej z okazji imienin.[potrzebne źródło]

Przyrządzanie[edytuj | edytuj kod]

Aby ugotować pierogi należy zagotować lekko posoloną wodę, a następnie wrzucić pierogi. Po wypłynięciu na wierzch i odcedzeniu z wody, pierogi są gotowe do spożycia. Niekiedy podaje się je po dodatkowym przysmażeniu czy odsmażeniu.

Kształt pieroga[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczny, tradycyjny kształt pieroga wywodzi się z czasów, gdy był on ciastem obrzędowym, wykorzystywanym w kulcie solarnym[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. "pierogi ruskie tj. z serem i ziemniakami, rozpowszechnione są w Lubelskiem, Rzeszowskiem, wsch. Mazowszu oraz b. Kresach Południowo-Wschodnich" [w:] Edward Waligóra. Pożywienie ludności wiejskiej, praca zbiorowa. 1973. str. 57; Polska - Ukraina: pogranicze kulturowe i etniczne, 2008; "Repatrianci gotują często pierogi ruskie (których zwłaszcza Ślązacy przeważnie nie uznają), kaszę gryczaną ("hreczaną"), która zresztą ongiś wchodziła w zakres tradycyjnego pożywienia także niektórych okolic Śląska." [w:] K. Kwaśniewski. Adaptacja i integracja kulturowa ludności Śląska po drugiej wojnie światowej. 1969; "Dopiero po II wojnie światowej zaczęto jeść pierogi na Warmii i Mazurach, gdzie rozpowszechniły się one głównie dzięki przesiedleńcom ze wschodu." [w:] Edward Waligóra. Pożywienie ludności wiejskiej, praca zbiorowa. 1973. str. 57
  2. Jako zakonnik "Święty Jacek działał w Polsce i na Rusi, był także przeorem w Kijowie, a stamtąd właśnie przyszły do nas wigilijne pierogi, knysze, kulebiaki. ..." [w:] Helena Szymanderska. Polska wigilia. 2000; "Święty Jacek z Pierogami", bo tu święty z rodu Odrowążów zdrożony u chłopów z wspólnej miski łyżką drewnianą pierogi z serem jadł, nim go Tatary zabili, co też tu jest w ołtarzu odmalowane. ..." [w:] Andrzej Stojowski. Romans polski. 1975; "W porzekadle o świętym Jacku z pierogami (jego dzień przypada 17 sierpnia) chodzi o Jacka Odrowąża, który będąc zakonnikiem na Rusi i w Polsce, miał karmić głodnych pierogami własnego wyrobu." [w:] Izabela Kaczyńska. Polska: festyny, turnieje, zloty, jarmarki. 2006