Dziadek Mróz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy folkloru. Zobacz też: Dziadek Mróz (film).
thumb
Słoweński Dziadek Mróz
Dziadek Mróz i Śnieżynka w Puszczy Białowieskiej Białorusi
Dziadek Mróz w Wielkim Ustiugu
Władimir Putin u Dziadka Mroza (7 stycznia 2008)

Dziadek Mróz (ros. Дед Мороз) – pierwotnie postać z wschodniosłowiańskiego folkloru, w okresie istnienia Związku Radzieckiego spopularyzowana tamże jako świecki odpowiednik Świętego Mikołaja, z którym czasem bywa mylony. Dziadek Mróz pojawia się na Nowy Rok, żeby wręczać dzieciom prezenty. Jego żoną jest Starucha Zima[potrzebne źródło], a jego wnuczką jest Śnieżynka. Próby rozszerzenia jego terenu działania na inne kraje bloku wschodniego, w tym Polskę, podejmowane w okresie stalinowskim, zakończyły się niepowodzeniem. Od 2005 w Rosji obchodzone są urodziny Dziadka Mroza, które wypadają 18 listopada[1]. Obchody mają miejsce w miejscowości Wielki Ustiug w północnej części Rosji, która jest uważana za siedzibę Dziadka Mroza. W południowej części Puszczy Białowieskiej, po białoruskiej stronie, w pobliżu wsi Kamieniuki, znajduje się jedna z największych tutejszych atrakcji – siedziba Dziadka Mroza[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawne opowieści przedstawiały Dziadka Mroza jako nikczemnego i okrutnego czarnoksiężnika, podobnego do starych słowiańskich bogów: „Pozvizda” – boga wiatru i pogody, „Zimnika” – boga zimy i „Korochuna” – boga podziemnego świata. Według legendy, Dziadek Mróz lubił zamrażać ludzi i porywać dzieci, które wsadzał do swojego olbrzymiego worka. Rodzice, żeby je odzyskać, musieli dawać mu w zamian prezenty.

Jednakże, pod wpływem prawosławnych tradycji, charakter Dziadka Mroza z czasem zupełnie się zmienił i przejął niektóre cechy holenderskiego Sinterklaasa, odpowiednika Świętego Mikołaja.

W XIX wieku obraz i legenda Dziadka Mroza został ostatecznie ukształtowany przez literaturę. Duży wpływ miała na to bajka sławnego rosyjskiego dramaturga Aleksandra Ostrowskiego, Śnieżynka, oraz libretto Nikołaja Rimskiego-Korsakowa na niej oparte. Pod koniec XIX wiek Dziadek Mróz stał się w Imperium Rosyjskim najpopularniejszą, noworoczną postacią rozdającą dzieciom prezenty. [3]

Po rewolucji październikowej, bożonarodzeniowe tradycje nie był pochwalane ponieważ uważano je za zbyt „burżuazyjne i religijne”.[4] Podobnie było z Dziadkiem Mrozem w 1928 kiedy ogłoszono go „sojusznikiem” duchowieństwa i kułaka. Niemniej jednak, jego aktualny wizerunek przyjął swoją formę w czasach ZSRR i stał się głównym symbolem noworocznych świąt, które zastąpiły Boże Narodzenie. Pomimo to niektóre bożonarodzeniowe tradycje zostały przywrócone po słynnym liście Pawła Postyszewa, opublikowanym w Prawdzie, 28 grudnia 1935 roku. W czasach stalinowskich Dziadek Mróz, Śnieżynka oraz Nowy Roczek pojawiali się w typowo komunistycznych szopkach bożonarodzeniowych oraz przedstawieniach jasełkowych, w których odgrywali role Świętej Rodziny.[5]

W okresie radzieckiej dominacji w Europie Środkowo-Wschodniej, Dziadek Mróz przeniknął też do tradycji wielu narodów, zastępując swoje miejscowe odpowiedniki, które po rozpadzie ZSRR usiłowano przywrócić.

Dziadek Mróz we współczesnej Rosji[edytuj | edytuj kod]

W 1998 ówczesny mer Moskwy, Jurij Łużkow oświadczył, że rosyjski Dziadek Mróz mieszka w mieście Wielki Ustiug w obwodzie wołogodzkim. Duża popularność jaką się cieszy sprawiła, że w latach 2003-2010 do miejscowego urzędu pocztowego przyszło dwa miliony listów z Rosji i całego świata.[6] 7 stycznia 2008 Władimir Putin oznajmił, że odwiedził dom Dziadka Mroza w Wielkim Ustigu, co było częścią obchodów prawosławnej wigilii Bożego Narodzenia.[7]

Pod koniec 2010 Dziadek Mróz był jednym z kandydatów na maskotkę Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2014 roku w Soczi.[8]

Porównanie ze Świętym Mikołajem[edytuj | edytuj kod]

  • Futrzana czapa lub uszanka – nie nosi infuły (właściwie cebulastej mitry, ponieważ święty wywodził się z tradycji kościoła wschodniego) jak św. Mikołaj w wydaniu tradycyjnym ani czapki z pomponem jak zamerykanizowany św. Mikołaj.
  • Jego długi do pięt kożuch może być nie tylko czerwony, ale także błękitny lub srebrny; jest przepasany sznurem, a nie pasem.
  • Podpiera się kosturem, a nie pastorałem (zamerykanizowany św. Mikołaj niczym się nie podpiera).
  • Na nogach ma walonki.
  • Jego broda jest na ogół bardzo długa, podczas gdy broda św. Mikołaja może być krótko przystrzyżona. Włosy są proste.
  • Jest wysoki i silny. Wygląda na dużego, ale z powodu ubrań, a nie dlatego że jest gruby.
  • Jego sanie ciągnie trojka, a nie renifery. Nie podróżuje po niebie, lecz po ziemi.
  • Może mu towarzyszyć wnuczka Śnieżynka (ros. Снегурочка).
  • Do domu wchodzi przez drzwi, nigdy przez komin. Prezenty może wręczyć osobiście albo zostawić pod choinką.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Dziadek Mróz w Wikisłowniku

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]