Rega

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rega
Rega
Rega w Łobzie
Lokalizacja Europa
Polska
Źródło na SE od osady Imienko
177,5 m n.p.m.
53°42′49″N 15°57′51″E/53,713611 15,964167
Ujście Morze Bałtyckie
Wybrzeże Trzebiatowskie, Mrzeżyno
54°08′45″N 15°17′06″E/54,145833 15,285000
Długość 167,8–199 km
Powierzchnia zlewni 2723,3–2724,9 km²
Największe dopływy Gardominka, Mołstowa, Ukleja, Piaskowa, Rekowa, Reska Węgorza, Stara Rega
Średni przepływ 21,80 m³/s przy ujściu rzeki
mapa
Mapka hipsometryczna dorzecza Regi
Mapka hipsometryczna dorzecza Regi
Szlak
RiverIcon-Spring.svg 172 (199) źródło koło osady Imienko
177,5 m n.p.m.
RiverIcon-AffluentR.svg Włosień
RiverIcon-City.svg 131,2–130,9 Świdwin
RiverIcon-AffluentL.svg 121,0 Stara Rega (rzeka)
RiverIcon-AffluentR.svg 120,0 Klępnica
RiverIcon-AffluentL.svg 107,1 Łoźnica
RiverIcon-City.svg 106,9–103,7 Łobez
RiverIcon-AffluentL.svg 102, Reska Węgorza
RiverIcon-AffluentL.svg 98,3 Meszna
RiverIcon-AffluentR.svg Jasienica
RiverIcon-City.svg 75,7–74,5 Resko
RiverIcon-AffluentL.svg 67,2 Piaskowa
RiverIcon-AffluentR.svg Czernica
RiverIcon-SmallLake.svg 65,2–60,8 Jezioro Lisowskie
RiverIcon-AffluentL.svg 63,8 Ukleja
RiverIcon-City.svg 57,0–55,4 Płoty
RiverIcon-AffluentL.svg Potulina
RiverIcon-AffluentR.svg 54,0 Rekowa
RiverIcon-SmallLake.svg 53,0–45,6 Jezioro Rejowickie
RiverIcon-AffluentL.svg 47,9 Gardominka
RiverIcon-City.svg 39,7–38,3 Gryfice
RiverIcon-AffluentR.svg 35,5 Lubieszowa
RiverIcon-AffluentL.svg 31,6 Otoczka
RiverIcon-AffluentR.svg Lubosiel
RiverIcon-AffluentR.svg 27,0 Mołstowa
RiverIcon-City.svg 15,6–12,1 Trzebiatów
RiverIcon-AffluentL.svg Młynówka
RiverIcon-AffluentR.svg 12,1 Sarnia
RiverIcon-AffluentL.svg 7,9 Stara Rega (struga)
RiverIcon-AffluentL.svg Kanał Mrzeżyno II
RiverIcon-AffluentL.svg Kanał Mrzeżyno III
RiverIcon-AffluentR.svg 1,4 Stara Rega (stare koryto)
RiverIcon-estuary.svg 0 Morze Bałtyckie
Mrzeżyno
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski

Regarzeka w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, płynąca przez Pojezierze Zachodniopomorskie i Pobrzeże Szczecińskie, o długości według różnych publikacji od 167,8 km do 199 km.

Jest czwartą pod względem długości (po Wiśle, Odrze i Pasłęce) rzeką w Polsce, spośród tych, które uchodzą bezpośrednio do Morza Bałtyckiego. Rega jest jedną z największych rzek przymorza i drugą rzeką woj. zachodniopomorskiego pod względem przepływów[1]. Średnioroczny przepływ w 1997 roku w przekroju ujścia Regi wynosił 21,80 m³/s[2]. Wody rzeki zostały ocenione w latach 2006–2007 na III i IV klasy jakości.

Dorzecze Regi według różnych źródeł obejmuje obszar od 2723,3 km² do 2724,9 km² na Pobrzeżach Południowobałtyckich i Pojezierzu Zachodniopomorskim. Źródło rzeki znajduje się w gminie Połczyn-Zdrój, koło osady Imienko. Rega biegnie przez obszar trzech powiatów (świdwińskiego, łobeskiego, gryfickiego) i sześciu miast. Nad rzeką ulokowano osiem małych elektrowni wodnych o łącznej mocy ok. 2,6 MW. Uchodzi do Morza Bałtyckiego w Mrzeżynie. Odcinek ujściowy Regi jest częścią akwatorium portu morskiego Mrzeżyno wykorzystywanego przez kutry rybackie i małe jachty.

Ze względu na walory krajobrazowo-przyrodnicze, na Redze organizowane są spływy kajakowe. W rzece żyje wiele gatunków ryb, wśród których dominuje pstrąg potokowy, płoć, szczupak. Do dolnej Regi wpływają na tarło takie ryby anadromiczne jak: łosoś i troć wędrowna. Rega stanowi rozległe łowisko dla wędkarzy oraz organizowane są na niej zawody wędkarskie.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Według różnych publikacji rzeka ma długość od 167,8 km[1][3], przez 172 km[4][5] do 199 km[2][6]. Przyczyną różnic jest duża krętość rzeki – Rega na niektórych odcinkach jest rzeką bardzo silnie meandrującą. W zależności od dokładności pomiaru długości koryta lub dna doliny uzyskuje się znacznie różniące się wyniki.

Źródło rzeki[edytuj | edytuj kod]

Według najnowszych publikacji źródło rzeki Regi znajduje się na wysokości 177,5 m n.p.m.[6], ok. 0,3 km na południowy wschód od osady Imienko koło Bronowa[7], w gminie Połczyn-Zdrój (na Wysoczyźnie Łobeskiej[8] lub Pojezierzu Drawskim[9]). Stąd rzeka płynie na południe w kierunku jeziora Resko Górne i łączy się z dopływem wypływającym z północnego brzegu tego jeziora. Źródło koło Imienka potwierdza Mapa Podziału Hydrograficznego Polski z 2007 roku, wykonana przez Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW, na zamówienie Ministra Środowiska RP[10].

Dawniej jezioro Resko Górne na Pojezierzu Drawskim uważano za jezioro źródłowe Regi[3]. Wypływa z niego strumień w kierunku północno-zachodnim i łączy się z Regą od północy. Pobliskie obszary podmokłe znajdują się na wysokości około 146 m n.p.m.[11] Jezioro Resko Górne jako źródło rzeki przedstawia także rozporządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 1948 roku[12]. Na niemieckiej mapie urzędowej z 1936 roku oba cieki wodne przedstawiono z nazwą Rega, przy czym ten wypływający z jeziora opisany jest jako Rega (See Graben), a ciek spod Imienka – Rega (Steinbruch Graben)[13].

Za Reskiem Górnym[edytuj | edytuj kod]

Rega k. Rycerzewka
Rega z mostu drogi Bierzwnica – Kluczkowo (149,8 km)

Dalej rzeka biegnie na południowy zachód, a po połączeniu ze strumieniem wypływającym z Jeziora Klęckiego skręca na północ i wykorzystuje wąską rynnę o przebiegu południkowym[11]. Na obszarze między wsiami Przyrzecze i Bierzwnica łączy się od prawego brzegu ze strugą Włosień. Za mostem drogi z Bierzwnicy do Kluczkowa /149,8 km od ujścia rzeki/ odbiera od prawego brzegu wody dopływu z Czarnolesia. Płynąc dalej na północ, za mostem linii kolejowej nr 421 /147,9 km/ od lewego brzegu do Regi wpada dopływ z Kluczkowa. Po minięciu mostu drogi wojewódzkiej nr 152 /145,8 km/, za wsią Sława rzeka skręca w kierunku północno-zachodnim i odbiera wody dopływu z Dąbrowy Białogardzkiej. Za mostem drogi RogalinoNiemierzyno /140,6 km/ odbija na północ, by znowu za mostem linii kolejowej nr 202 skręcić całkiem na zachód. Następnie do Regi od prawego brzegu wpada dopływ spod Nielepu, a rzeka zaczyna płynąć w kierunku południowo-zachodnim. We wsi Bystrzynka na Redze utworzono dwa progi wodne, a na nich stawy rybne /136,7 km/. Dalej za mostem drogi powiatowej w Bystrzance do Regi od prawego brzegu uchodzą połączone dopływy z jezior Bystrzyno Małe i Bystrzyno Wielkie. Następnie za mostem drogi wojewódzkiej nr 162 /134,4 km/ rzeka płynie w kierunku południowym długimi odcinkami łąkowymi[14][15][16].

Od Świdwina[edytuj | edytuj kod]

Dorzecze Regi w granicach powiatów
Rega w Świdwinie obok zamku

Rega wpływa do miasta Świdwin, gdzie najpierw przechodzi pod mostem linii kolejowej nr 202 /131,2 km/, a potem przy świdwińskim zamku mija próg wodny pod mostem ul. Niedziałkowskiego (drogi wojewódzkiej nr 152) /130,9 km/ i następny most ul. Stefana Żeromskiego. Później Rega, płynąc na południe, odbiera od lewego brzegu wody dopływu w Świdwinie. Za nim zaczyna biec w kierunku południowo-zachodnim i odbiera od lewego brzegu wody dopływu z jeziora Wilczkowo poprzez pobliskie stawy. Dalej rzeka przepływa pod mostem ul. Łąkowej i mija niski jaz nieczynnego młyna /130,2 km/. Kontynuując bieg na południowy zachód, odbiera od prawego brzegu dopływ z Klępczewa. Następnie Rega tworzy duże zakole koło wsi Gola Dolna, gdzie znajduje się wodowskaz "Golniewo Dolne" /127,3 km/ oraz wysoka kładka. Rzeka dalej meandruje w kierunku południowo-zachodnim, mija most drogi wojewódzkiej nr 151 w pobliżu wsi Półchleb. Przed niewielkim zakolem płynie przy zalesionych wzniesieniach morenowych "Gołogóry" (od lewego brzegu) i pod mostem drogi lokalnej /124,1 km/. Odbiera od lewego brzegu dopływ z jeziora Słonowice i mija most drogi lokalnej z wsi Lipce /122,3 km/. Następnie na styku granic trzech gmin (wiejskiej Świdwin, gminy Brzeżno, gminy Łobez) łączy się ze Starą Regą od lewego brzegu /121,0 km/ i odbija na północny zachód, gdzie do rzeki uchodzi struga Klępnica /120,0 km/. Rega w tym miejscu odbija na południowy zachód i meandruje wąskim korycie. Po minięciu wsi Worowo i dwuprzęsłowego wiaduktu kolejowego linii kolejowej nr 202 /116,7 km/, odbija na południowy wschód, mijając kolejny most nieczynnej linii kolejowej nr 420 /115,0 km/. Zaraz za nim znajduje się jaz małej elektrowni wodnej "Prusino" /114,6 km/ oraz dalej most drogi lokalnej Prusinowo–Worowo /114,3 km/[14][15][16].

Od Łobza[edytuj | edytuj kod]

Rega w Łobzie

Następnie Rega płynie w kierunku południowo-wschodnim do kolonii Polakowo, przy której znajduje się most drogi lokalnej z wsi Grabowo /111,1 km/. Za nim rzeka odbija i płynie na południowy zachód do miasta Łobez, w którym biegnie przy osadnikach i oczyszczalni ścieków. Odbiera wody strugi Łoźnicy, za ujściem której znajduje się jaz małej elektrowni wodnej "Łobez" /107,1 km/. Dalej Rega przepływa pod mostem ul. Obrońców Stalingrad (drogi wojewódzkiej nr 151 i nr 148), przy którym znajduje się wodowskaz "Łobez" /106,9 km/. W Łobzie rzeka mija jeszcze most ul. A. Segala /106,4 km/, za nim mostek dla pieszych, stały jaz betonowy, a także most ul. Ludwika Waryńskiego (droga wojewódzka nr 151) /105,7 km/. Dalej, tuż pod linią kolejową nr 202, Rega odbija na zachód i mija po lewej stronie grodzisko "Świętoborzec". Za nim ma połączenie z jeziorem Dybrzno. Następnie odbija na północ, tam wpada do niej rzeka Reska Węgorza /102,7 km/, od której ujścia Rega silnie meandruje wśród niezamieszkiwanych terenów leśnych. Płynie cały czas na północ, mijając most drogi powiatowej Dobieszewo – Łobez /102,1 km/. Przy jednym większym zakolu /98,3 km/ do Regi uchodzi dopływ z Zachełmia płynący z jeziora Helka i tuż za nim struga Meszna płynąca z Jeziora Strzemielskiego. Potem płynąc stale na północ rzeka przepływa pod mostem drogi wojewódzkiej nr 147 /98,3 km/ i most drogi lokalnej łączącej wsie Karwowo i Przyborze. Dalej Rega płynie przez Karwowskie Łąki odbierając od lewego brzegu dopływ z pobliskiego śródleśnego jeziora Karwowo i mijając Górę Dębową (97,6 m n.p.m.) po prawej stronie. Rzeka, nadal meandrując w zalesionej dolinie, mija most drogi leśnej Bełczna–Karwowo /91,3 km/. Przy granicy gminy Łobez odbiera od prawego brzegu dopływ z Przemysława i od tego miejsca zaczyna biec w kierunku północno-zachodnim. Potem przepływa pod mostem drogi lokalnej ŁagiewnikiStarogard Łobeski /84,0 km/, dalej wpada do niej od prawego brzegu struga Jasienica. Później, silnie meandrując, odbiera od prawego brzegu kolejny dopływ z Gardzina i jeszcze dalej od lewego brzegu dopływ z Lubienia Dolnego[14][15][16].

Od Reska[edytuj | edytuj kod]

Most zawieszony nad Regą w Resku (75,0 km)

Następnie rzeka tworzy liczne małe zakola, przepływa pod mostem linii kolei wąskotorowej /77,7 km/ i płynie na zachód w kierunku miasta Resko, przy którym tworzy dość duże zakole. Na obszarze miasta mija most bocznicy kolejowej /75,7 km/, kładkę w parku miejskim /75,0 km/. W centrum miasta dawniej zbudowano jaz wodny młyna, który jest teraz wykorzystywany przez małą elektrownię wodną. Przed jazem zawieszono nisko most ul. Jedności Narodowej /75,0 km/. Dalej w Resku nad Regą przechodzi metalowa kładka, przy której znajduje się wodowskaz "Resko". Wypływając z miasta, przepływa przy wsi Świekotki, gdzie nad rzeką przechodzi most drogi lokalnej /72,7 km/, za którym Rega płynie w kierunku południowo-zachodnim. Przed osadą Żerzyno rzeka tworzy kilkuset metrowe wyraźne zakola, pomiędzy którymi znajduje się mała elektrownia wodna "Żerzyno" /67,8 km/. Odcinek za nią znajduje się ujście strugi Piaskowej /67,2 km/. Potem Rega płynie na zachód, odbierając przy prawym brzegu wody strugi Czernicy. W pobliżu wsi Taczały zwiększa się powierzchnia lustra wody i rozpoczyna Jezioro Lisowskie /65,2 km/, będące sztucznym zbiornikiem zaporowym utworzonym na Redze. Po lewej stronie biegu rzeki znajduje się szeroka zatoka z cofką zbiornika, która jest ujściem rzeki Uklei /63,8 km/. Rega odbija jednak na północ, zachowując szerokie koryto jeziora zaporowego. We wsi Lisowo znajduje się zapora ziemna o wysokości 5,6 m, przy której ulokowano małą elektrownię wodną "Likowo" /60,8 km/[14][15][16].

Od Płotów[edytuj | edytuj kod]

Most drogi nr 152 w Płotach (57,0 km)
Rega w Gryficach

Za elektrownią Rega dalej meandruje na północ do miasta Płoty, w którym przepływa pod mostem drogi wojewódzkiej nr 152. Pod nim znajduje się jaz małej elektrowni wodnej "Płoty". Stara część miasta leży w zakolu Regi, do którego od prawego brzegu uchodzi dopływ spod Komorowa. Dalej w Płotach rzeka przepływa pod mostem drogi krajowej nr 6 /55,8 km/, a za nim uchodzi do Regi od lewego brzegu struga Potulina. Odbija na północ i płynie pod mostem nieczynnej linii kolejowej nr 420 /55,4 km/. Za miastem do Regi od prawego brzegu uchodzi rzeka Rekowa /54,0 km/. Za jej ujściem poszerza się lustro powierzchni wody i rozpoczyna się Jezioro Rejowickie /53,0 km/, będące drugim sztucznym zbiornikiem zaporowym. Wydłużony zbiornik zawija lekko łukiem, a w jego środkowej części przy zachodnim (lewym) brzegu jest poszerzone ujście rzeki Gardominki /47,6 km/. Przy wsi Smolęcin znajduje się zapora ziemna o wysokości 6,5 m, należąca do małej elektrowni wodnej "Rejowice" /45,6 km/[14][15][16].

Od Gryfic[edytuj | edytuj kod]

Za zaporą Rega płynie w kierunku północno-zachodnim w kierunku miasta Gryfice, gdzie prąd rzeki zwalnia, a koryto poszerza się. W Gryficach do Regi od lewego brzegu uchodzi dopływ spod Starkowa. Jeszcze przed centrum miasta rzeka zmienia kierunek na północny. Przechodzi przez mostek ul. Strzeleckiej, park miejski oraz znajdujący się w nim jaz młyński /39,7 km/. Dalej nad Regą przechodzi most ul. Nadrzecznej (droga wojewódzka nr 105) /39,3 km/, a za nim przy lewym brzegu znajduje się zabytkowa Wieża Prochowa. Na północnych przedmieściach Gryfic rzeka zaczyna biegnąć na północny wschód, mijając po lewej osadniki dawnej cukrowni oraz most nieczynnej kolei wąskotorowej /38,3 km/. Dalej przy prawym brzegu, w pobliżu osady Kowalewo, znajduje się ujście strugi Lubieszowej /35,5 km/. Rega płynie później na północny wschód i w pobliżu wsi Górzyca przy lewym brzegu odbiera wody Otoczki. Przy wsi Borzęcin nad Regą znajduje się most drogi lokalnej. Następnie przy lewym brzegu do Regi uchodzi struga Lubosiel, a rzeka zaczyna biec w kierunku północnym. Odcinek dalej od prawym brzegu uchodzi do niej rzeka Mołstowa /27,0 km/. Rega płynie w kierunku północno-zachodnim pod mostem linii kolejowej nr 402 /26,0 km/. We wsi Kłodkowo /27,9 km/ rzeka zakręca na północny wschód, by znowu za Gąbinem płynąć na północ[14][15][16].

Od Trzebiatowa[edytuj | edytuj kod]

Rega okalająca Stare Miasto Trzebiatowa

Na przedmieściach Trzebiatowa koryto rzeki ulega rozwidleniu. Przy wschodnim ramieniu (Rega) ulokowano jaz energetyczny małej elektrowni wodnej "Trzebiatów II". Główne koryto Regi odchodzi na wschód, zaś zachodnie koryto Młynówki płynie na północ przez centrum Trzebiatowa /15,6 km/. Za rozwidleniem ponad Regą przechodzi most dawnej linii kolejowej nr 407, a rzeka zaczyna biec na północ przez Trzebiatów. Przepływa pod mostem Dworcowym, a następnie biegnie na północny zachód, by przejść pod mostem ul. Mostowej (droga wojewódzka nr 102 i nr 109). Za Starym Miastem rzeka mocno zakręca na południowy zachód, by połączyć się z Młynówką i płynąć pod murami miejskimi. Później przepływa pod mostem kamiennym ul. Głębokiej /13,0 km/, gdzie znajduje się wodowskaz "Trzebiatów". Dalej odbija na północ przy Białobokach, gdzie do Regi od prawego brzegu uchodzi struga Sarnia /12,1 km/. Za mostem nieczynnej linii kolejki wąskotorowej w Nowielicach /11,2 km/ rzeka zaczyna płynąć na północny zachód. Przy jednym z małych zakoli znajduje się ujście strugi Starej Regi, na którym zbudowano jaz ze stacją pomp "Włodarka" /7,9 km/. Rega potem płynie na północny wschód, silnie meandrując między wałami przeciwpowodziowymi przez zmeliorowane łąki. Płynąc równolegle do brzegu Morza Bałtyckiego, jest połączona przy lewym brzegu z Kanałem Mrzeżyno II i Kanałem Mrzeżyno III[14][15][16].

Ujście rzeki[edytuj | edytuj kod]

Mapa z naniesionym odcinkiem ujściowym Regi
Ujście Regi do Bałtyku (0,0 km)

Na początku Mrzeżyna /1,4 km/ przy wschodnim brzegu znajduje się zadrzewiona wyspa, którą obiega zarośnięty kanał. Jest on połączony ze zbiornikiem wodnym stacji pomp Mrzeżyno II. Od tego miejsca ma początek stare koryto Stara Rega, przez które rzeka Rega do XV wieku uchodziła do jeziora Resko Przymorskie. Woda ze starego koryta, a także wody uchodzącej do niego strugi Zgniłej Regi są przepompowywane do rzeki. Rega płynie dalej powoli na północ, przebijając się przez pas zalesionych wydm nadmorskich. Mija most drogowy /0,5 km/, las po lewej stronie, a zabudowania portu Mrzeżyno po prawej[14][15][16]. Rega tworzy szerokie akwatorium portu, którego brzegi zostały wzmocnione betonowymi nabrzeżami. Ujście rzeki do morza zostało obudowane dwoma falochronami wychodzącymi w morze, z których zachodni tworzy łuk zakrzywiony w kierunku wschodnim. Rega uchodzi do Morza Bałtyckiego pomiędzy falochronami portowymi, a w czasie sztormów przyjmuje wody cofki morskiej.

Dolina Regi[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak inne duże rzeki północnych wzniesień Pomorza, Rega bierze początek w strefie morenowej tzw. wybrzuszenia pojezierza[6]. W swej południowej części wykorzystuje przebieg wąskiej rynny polodowcowej, a w części północnej szeroką dolinę wód roztopowych. Od Trzebiatowa płynie doliną marginalną w poziomie tarasu zalewowego (0,5–0,8 m n.p.m.), tworząc wąską strefę korytową i szeroką strefę powodziową[2].

Krajobraz i charakter poszczególnych odcinków rzeki jest odmienny[17]. Dolny bieg Regi został silnie przekształcony przez działania melioracyjne, przede wszystkim zabudowania hydrotechniczne. Cechy rzeki o naturalnym przebiegu są widoczne powyżej miasta Resko. Środkowy odcinek doliny rzecznej przecina tereny morenowe o zróżnicowanej rzeźbie terenu. Typowo górski charakter posiadają górny odcinek koryta Regi oraz jej dopływy. Mimo zabudowy hydrotechnicznej przegradzającej rzekę, na przeważającej długości koryto rzeczne ma naturalny charakter, podobnie jak cały krajobraz znacznej części doliny[5].

Spadek doliny rzecznej Regi[3]
Odcinek Odległość [km] Śr. spadek
Sława → ujście Reskiej Węgorzy 145,8–102,7 0,97‰
Ujście Reskiej WęgorzyLisowo (zapora) 102,7–60,8 0,60‰
LisowoSmolęcin (zapora) 60,8–45,6 0,15‰
Smolęcin → ujście Mołstowy 45,6–27,0 0,44‰
Ujście Mołstowy → ujście do Bałtyku 27,0–0,0 0,57‰

Średni spadek doliny wynosi w górnym biegu 4‰, a w dolnym 0,3‰. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu rzeki wynosi 3,5 m[3].

W wąskiej i zalesionej dolinie znajdującej się na pograniczu gmin Brzeźno i Świdwin na północ od Jeziora Klęckiego oraz później w samej gminie Świdwin, Rega osiąga największy średni spadek – około 2,2‰[11].

Głębokość rzeki waha się od 1 do 2 m, szerokość od 6 do 30 m. Dno koryta jest piaszczyste, pokryte cienką warstwą mułu[17]. Szerokość koryta górnego biegu Regi wynosi od 5 do 8 m, a doliny rzecznej do 0,5 km. Początkowy odcinek Regi odznacza się powolnym biegiem rzeki, nad brzegami rosną kępy drzew oraz lasy sosnowe i świerkowe. Dalej po kilkunastu kilometrach słabo ukształtowana dolina Regi staje się wyraźniejsza, a od ujścia Starej Regi ma wysokie krawędzie. Wzrasta też prędkość nurtu, a szerokość koryta zwiększa się do 15 m. Dolina rzeki ulega poszerzeniu do 0,5 km. Na Redze wybudowano dwie zapory ziemne w celu utworzenia dwóch jezior zaporowych, tj. Jeziora Lisowskiego i Jeziora Rejowickiego. Przy granicach Trzebiatowa koryto rzeki ulega rozwidleniu na wschodnią Regę i zachodnią Młynówkę. Poniżej Trzebiatowa rzeka meandruje pośród łąk. Przed ujściem na początku Mrzeżyna znajduje się małe rozlewisko, od którego odchodzi stare koryto Stara Rega. W 1457 roku ujście rzeki przekopano przez zalesione i umocnione wydmy nadmorskie. Skrócono wtedy koryto rzeki, które wcześniej biegło równolegle do brzegu morza do jeziora Resko Przymorskie[3].

Dorzecze[edytuj | edytuj kod]

Sieć hydrograficzna dorzecza Regi
Information icon.svg Osobny artykuł: Dorzecze Regi.

Dorzecze Regi według różnych źródeł obejmuje obszar od 2723,3 km²[4] do 2724,9 km²[1][6] na Pobrzeżach Południowobałtyckich i Pojezierzu Zachodniopomorskim[18]. Według Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, który dokonał podziału Polski na jednostki hydrograficzne najwyższego rzędu, zlewnia Regi należy do dorzecza rzek przymorza Bałtyku[19][20].

Dorzecze Regi w całości znajduje się w woj. zachodniopomorskim, obejmując takie jednostki jak powiat gryficki, powiat łobeski, powiat świdwiński oraz części powiatu drawskiego, powiatu goleniowskiego, powiatu kołobrzeskiego i powiatu stargardzkiego. Gospodarzem wszystkich wód w zlewni Regi jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie, który administruje regionem wodnym Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego[21].

Dział wód tego obszaru uformował się w wyniku kilku zlodowaceń plejstoceńskich. Teren dorzecza został ukształtowany w krótkim okresie[6], poprzez cofanie się pokrywy lodowca skandynawskiego 20–15 tys. lat temu[17].

Najdłuższym dopływem Regi jest rzeka Mołstowa, a dopływem o największej zlewni jest rzeka Ukleja (371,5 km²). W zlewni Regi znajduje się 136 jezior o powierzchni powyżej 2,0 ha[2]. Największym jeziorem w zlewni jest Woświn na Pojezierzu Ińskim.

W danych wieloletnich (do 1997) średnioważony opad atmosferyczny dla całej zlewni wynosi 620,5 do 669,0 mm[2].

Jakość wód[edytuj | edytuj kod]

Stan sanitarny[edytuj | edytuj kod]

Wykaz ocen badań jakości wód Regi[1]
Odl. od ujścia Lokalizacja Ocena Rok
124,0 km poniżej Świdwina IV klasa 2006
76,6 km poniżej Reska III klasa 2006
36,9 km poniżej Gryfic III klasa 2006
12,9 km Trzebiatów IV klasa 2007
0,6 km Mrzeżyno III klasa 2006

Na jakość wody w Redze główny wpływ mają zanieczyszczenia dopływające z położonych wzdłuż biegu rzeki większych miast, tj. w górnym biegu Świdwin, a następnie Łobez, Resko, Płoty, Gryfice, Trzebiatów. Na czystość wód rzeki istotny wpływ mają również spływy powierzchniowe z terenów rolniczych[1].

W 2006 roku przeprowadzono ocenę jakości wód w punktach pomiarowo-kontrolnych monitoringu rzeki Regi. Na 124,0 km od ujścia Regi, poniżej miasta Świdwin (w miejscowości Półchleb) oceniono wody na IV klasę jakości. W czterech kolejnych punktach pomiarowych, tj. na 76,6 km poniżej miasta Resko przy wodowskazie Resko, na 36,9 km poniżej cukrowni "Gryfice" powyżej Lubieszowej, w Trzebiatowie na 12,9 km oraz w Mrzeżynie 0,6 km od ujścia oceniono wody na III klasę jakości. W 2007 roku przeprowadzono ponownie oceny w Trzebiatowie (12,9 km), gdzie oceniono wody Regi na IV klasę jakości[1].

Śmieci w Redze k. Rycerzewka

Według danych Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2012 roku poprzez Regę do Morza Bałtyckiego trafiło 22,7 tony cynku, 1,6 tony miedzi, 0,6 tony ołowiu, 0,8 tony chromu oraz 0,6 tony niklu[22].

Podczas badań zawartości metali ciężkich w osadach Regi na 0,5 km od ujścia w Mrzeżynie wykonane w 2006 roku, stwierdzono anomalne wysokie zawartości rtęci o wartości 2,61 mg/kg, przekraczające wartość progową rtęci wyznaczoną przez Ministra Środowiska, co oznacza że urobek z pogłębiania rzeki jest zanieczyszczony[23]. Zgodnie z przepisami prawnymi powoduje to ograniczenia w przemieszczaniu i ponownym lokowaniu osadów w środowisku oraz wykorzystaniu w rolnictwie[24].

Stan wód według wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej[edytuj | edytuj kod]

W 2008 roku Minister Środowiska wydał rozporządzenie ws. sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, które dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia Ramowej Dyrektywy Wodnej[25]. Rozporządzenie wymaga dokonania oceny stanu ekologicznego, elementów fizykochemicznych, stanu chemicznego i stanu jakości wód.

Stan ekologiczny wód powierzchniowych oceniano na podstawie wyników badań elementów biologicznych, fizykochemicznych i substancji szczególnie szkodliwych. Przy ocenie stanu ekologicznego w 2008 roku nie została uwzględniona hydromorfologia z powodu braku opracowanych metodyk. Ocena elementów fizykochemicznych (wspierających elementy biologiczne) wynikała ze wskaźników charakteryzujących stan fizyczny, warunki tlenowe i zanieczyszczenia organiczne, zakwaszenie i warunki biogenne. Stan elementu biologicznego wynikał z takich parametrów jak chlorofil „a”, fitobentos oraz makrofity. Ocena końcowa stanu wód (stan dobry lub zły) wynikała najpierw z oceny stanu ekologicznego, a gdy stan ekologiczny jest dobry lub bardzo dobry wówczas rozpatrywano także wyniki oceny stanu chemicznego wód[26].

Ocena jakości wód Regi w 2008 roku[26] według rozporządzenia Ministra Środowiska z 2008 roku ws. sposobu klasyfikacji wód (Dz. U. z 2008 r. Nr 162, poz. 1008)
Odległość od ujścia Punkt Ocena elementów fizykochemicznych Ocena substancji szczególnie szkodliwych Ocena elementów biologicznych Ocena stanu/potencjału ekologicznego Ocena stanu chemicznego Ocena stanu w punkcie
134,2 km powyżej Świdwina (m. Bystrzynka) poniżej dobrego b.d. I klasa umiarkowany b.d. zły
65,8 km poniżej Reska (m. Sienno) poniżej dobrego dobry I klasa umiarkowany b.d. zły
54,4 km poniżej m. Płoty II klasa dobry II klasa dobry b.d. dobry
28,6 km powyżej ujścia Mołstowy (m. Borzęcin) poniżej dobrego b.d. II klasa umiarkowany b.d. zły
12,9 km Trzebiatów poniżej dobrego dobry II klasa umiarkowany dobry zły
0,5 km ujście do morza (m. Mrzeżyno) poniżej dobrego dobry I klasa umiarkowany b.d. zły

Monitoring jakości biologicznej[edytuj | edytuj kod]

Ocena jakości biologicznej wód (2002)[27][28]
Odl. od ujścia Punkt pomiarowy Makrozoobentos Ichtiofauna
133,2 km powyżej Świdwina dobry bardzo dobry
123,7 km poniżej Świdwina zadowalający dobry
85,0 km Resko bardzo dobry dobry
60,8 km Lisowo bardzo dobry zadowalający
41,2 km powyżej Gryfic bardzo dobry zadowalający
36,9 km poniżej Gryfic dobry dobry
12,9 km Trzebiatów bardzo dobry dobry
11,0 km Nowielice
(poniżej Trzebiatowa)
bardzo dobry bardzo dobry

W 2002 przeprowadzono ocenę jakości biologicznej wód Regi w ośmiu punktach pomiarowo-kontrolnych, zgodnie z zaleceniami Ramowej Dyrektywy Wodnej, na podstawie gradacji makrobezkręgowców bentosowych oraz ichtiofauny[27].

Analiza makrozoobentosu została wykonana na podstawie indeksów biotycznych (BMWP oraz indeks bioróżnorodności), które kwalifikowały wody rzeki do pięciu klas jakości (bardzo dobry, dobry, zadowalający, niezadowalający, zły). Ocena jakości wód Regi na podstawie makrozoobentosu wskazała bardzo dobrą jakość biologiczną w Resku, Lisowie, powyżej Gryfic, a także w Trzebiatowie i poniżej w Nowielicach. Ocenę dobrą otrzymały wody powyżej Świdwina i poniżej Gryfic. Najniższą oceną, tj. zadowalającą, dostały wody w punkcie poniżej Świdwina[27][29].

Badanie jakości wód na podstawie ichtiofauny (ryb) dokonano korzystając z indeksu saprobowości, który kwalifikował wody do pięciu klas jakości (od bardzo dobrej do złej). Analiza jakości wód rzeki na podstawie ichtiofauny wskazała bardzo dobrą jakość biologiczną w powyżej Świdwina, a także poniżej Trzebiatowa w Nowielicach. Ocenę dobrą otrzymały wody poniżej Świdwina, w Resku, poniżej Gryfic oraz w Trzebiatowie. Najsłabszą ocenę, tj. zadowalającą, przyznano wodom w punktach w Lisowie i powyżej Gryfic[27][30].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Gatunki ryb występujących w Redze według RZGW Szczecin[31]
Odcinek Długość Gatunki dominujące Pozostałe gatunki
Rega od źródeł do Jeziora Lisowskiego 119,3 km pstrąg potokowy, kiełb krótkowąsy miętus pospolity, szczupak pospolity, jaź, jelec, ciernik, okoń, lipień
Jezioro Lisowskie płoć, okoń, szczupak jaź, leszcz, karaś złocisty, ukleja, węgorz, amur biały, karp, lin, krąp, sum
Rega od Jez. Lisowskiego do Jez. Rejowickiego 7,3 km pstrąg potokowy, kleń, jaź, płoć, szczupak kiełb krótkowąsy, krąp, ukleja, miętus pospolity, jelec, jaź
Jezioro Rejowickie płoć, okoń, szczupak jaź, leszcz, karaś złocisty, ukleja, węgorz, amur biały, karp, lin, krąp, sum, sandacz
Rega od Jeziora Rejowickiego do ujścia 49,4 km kleń, płoć, szczupak, troć wędrowna, łosoś szlachetny jelec, kiełb krótkowąsy, krąp, miętus pospolity, ukleja, lin, jaź, certa, lipień

Dolina Regi jest w większości przeplatana terenami leśnymi i rolniczymi, które przerywa kilka zespołów zwartej zabudowy miejskiej – Świdwina, Łobza, Reska, Gryfic. Działania melioracyjne silnie zmieniły dolny bieg rzeki. Rega została przegrodzona w kilku miejscach budowlami hydrotechnicznymi, co skutkuje tym, że ponad 2/3 jej długości jest niedostępne dla ryb wędrownych. Z tego powodu duże znaczenie mają dopływy rzeki, które nie zostały regulowane, a ich przebieg pozostał naturalny, co pozwala tam bytować populacjom ryb[5].

Typologia abiotyczna[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z typologią abiotyczną stosowaną w monitoringu jakości ekologicznej większość odcinków rzeki zaklasyfikowano jako typ 19 (rzeka nizinna piaszczysto-gliniasta). Początkowy odcinek to typ 23 (potok lub strumień na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych), a końcowy to typ 22 (rzeka przyujściowa pod wpływem wód słonych). Niektóre środkowe fragmenty zaklasyfikowano jako typ 20 (rzeka nizinna żwirowa). Ponadto zbiorniki zaporowe (Lisowski i Rejowice) wydzielono jako typ 0[32].

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Młody kormoran zwyczajny nad dolną Regą

Regą odbywa się wędrówka troci wędrownej na tarło i dlatego odgrywa ona rolę ważnego korytarza ekologicznego[2]. Rega jest jedną z nielicznych polskich rzek, do których wpływają łososie na tarło. Jednak dopływają one do okolic Jeziora Rejowickiego oraz Rzesznikowa na rzece Mołstowej, co jest spowodowane zabudową hydrotechniczną głównego koryta Regi oraz części jej dopływów. Natomiast w całości dostępna dla łososi pozostaje struga Lubieszowa, gdzie co roku odnotowywane są spore liczby gniazd tarłowych. Zaobserwowano także tarliska w Gryficach poniżej zapory elektrowni Rejowice, pod zaporą w Gryficach, w Trzebiatowie (między mostami i przy ujściu ramienia Młynówki), a także w okolicy ujścia strugi Brodziec.

Górny odcinek koryta i dopływy Regi mają typowo górski charakter, przez co dogodne warunki do bytowania i rozmnażania mają głowacz białopłetwy i minogi. Odcinki rzeki o twardym, piaskowym dnie oraz z dużo wolniejszym przepływem chętnie zajmują kozy i larwy minogów. Charakterystyka morfologiczna Regi wykazuje, że w rzece panują dogodne warunki dla bytownia ryb łososiowatych i karpiowatych reofilnych[5]. W wyniku badań z lat 70. stwierdzono, że smolty troci pojawiają się w dolnym biegu Regi (ujście rzeki) w okresie od 29 marca do 8 czerwca. Główny okres spływania ryb przypada na 2. i 3. dekadę kwietnia oraz na 1. i 2. dekadę maja, kiedy temperatura wody wynosi od 7 do 11 °C[33]. Wędrówka rozrodcza certy rozpoczyna się wiosną, na krótko przed rozrodem. W stadzie tarłowym można spotkać głównie osobniki w wieku od 4 do 11 lat[34].

W 1994 roku przeprowadzono badania określające straty w liczebności ryb przepływających przez turbiny elektrowni wodnych na Redze. Na elektrowni wodnej w Płotach na dużej turbinie straty wynosiły 5,4–6,4%, a na małej turbinie 0%. Na elektrowni wodnej Rejowice na Jeziorze Rejowickim straty wynosiły 47,2–55,4%. W dolnym biegu rzeki straty ryb w Trzebiatowie wynosiły 48,6–56,8%. Procent strat zwiększał się w miarę większej różnicy poziomów wody, tj. większych piętrzeń wody, a także w miarę większych obrotów turbiny. Poziom strat wynikał również ze sposobu dostarczania wody do turbiny (rurociągi bądź bezpośredni pobór wody)[35].

Szata roślinna[edytuj | edytuj kod]

Łęg na brzegach Regi przed Gryficami

W klasyfikacji geobotanicznej Władysława Szafera i Kazimierza Zarzyckiego dolina Regi wchodzi głównie w skład krain: Pojezierze Pomorskie (Okręg Wałecko-Drawski) i Pobrzeże Bałtyckie. Granica przebiega w okolicach ujścia Uklei. Natomiast ujście Regi przecina krainę Brzeg Bałtyku[36].

Na zboczach doliny Regi występują siedliska subatlantyckich grądów bukowo-dębowo-grabowych w ubogiej postaci pomorskiej (Stellario-Carpinetum)[2]. Podobnie w wielu miejscach na zboczach doliny wykształca się buczyna kwaśna. Na dnie doliny rzeki występują miejscami rozległe lasy łęgowe i torfowiska. Na zboczach dolin znajdują się liczne kompleksy źródliskowe. W dolnym biegu Regi dolina przecina tereny głównie rolnicze obejmując duże powierzchnie łąk i zbiorowisk zaroślowych[5].

Nad rzeką stwierdzono występowanie takich rzadkich gatunków jak skrzyp zimowy w dolinie Regi koło Lisowa, paprotnica krucha w starodrzewiu nad Regą na północ od Płotów[37].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Rega w pobliżu wsi Godziszewo

Cała rzeka znajduje się w granicach kilku obszarów Natura 2000, przy czym ostoje ptasie obejmują górny i ujściowy jej odcinek, a ostoje siedliskowe niemal całą dolinę z wyjątkiem odcinka źródłowego.

Odcinek Regi od źródeł do mostu drogi powiatowej Bierzwnica-Kluczkowo znajduje się w północnej części obszaru specjalnej ochrony ptaków "Ostoja Drawska"[38]. W obszarze specjalnej ochrony ptaków "Wybrzeże Trzebiatowskie" znajduje się odcinek rzeki od Nowielic do ujścia Kanału Mrzeżyno III[39].

Odcinek Regi od Białoboków (części Trzebiatowa) aż do ujścia do morza w Mrzeżynie znajduje się w obszarze mającym znaczenie dla Wspólnoty – Trzebiatowsko-Kołobrzeskim Pasem Nadmorskim, którego obręb pokrywa się częściowo z OSOP "Wybrzeże Trzebiatowskie"[40].

Niemal cała dolina rzeki (na odcinku od Jeziora Klęckiego po Trzebiatów) znalazła się w specjalnym obszarze ochrony siedlisk "Dorzecze Regi" zgłoszonym do Komisji Europejskiej w październiku 2009[41].

W 1991 roku powstał związek międzygminny Unia Miast i Gmin Dorzecza Regi, do której należy 7 gmin: gmina Brojce, gmina Karnice, gmina Łobez, gmina Płoty, gmina Resko, gmina Rewal, gmina wiejska Świdwin i gmina Trzebiatów[42][43]. Związek podejmuje sobie za cel przywrócić Redze I klasę jakości wód oraz wykorzystać jej walory przyrodnicze do celów turystycznych i rekreacyjnych. Związek chce to osiągnąć poprzez budowę bądź rozbudowę oczyszczalni ścieków, sieci kanalizacyjnych i wodociągowych, a także budowę bądź rozbudowę stacji wodociągowych[44].

Ujście rzeki w obszarze zakreślonym promieniem o długości 500 m w kierunku morza z głowicy wschodniego falochronu wejścia do portu Mrzeżyno zostało ustanowione stałym obwód ochronnym dla rybołówstwa morskiego. Zakaz nie dotyczy jednak połowów sportowo-rekreacyjnych wykonywanych z brzegu[45].

Zarząd województwa utworzył 3 obręby ochronne, gdzie zabrania się połowu ryb oraz czynności szkodliwych dla ryb. Pierwszy obręb obejmuje odcinek rzeki na długości 7,1 km od stacji pomp "Włodarka" do mostu drogowego w Mrzeżynie, który obowiązuje w okresie od 20 marca do 31 maja każdego roku[46]. Drugi obręb ochronny znajduje się przy urządzeniach śluzy piętrzącej w Trzebiatowie, który obowiązuje od 1 maja do 30 lipca oraz od 1 września do 15 lutego[47]. Trzeci obręb obejmuje rzekę w Gryficach od jazu stałego do mostu betonowego, gdzie obowiązuje całoroczny zakaz wędkowania[48][49].

Zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Hydroenergetyka[edytuj | edytuj kod]

Wykaz małych elektrowni wodnych na Redze i Młynówce[50]
Elektrownia Moc Śr. produkcja
roczna
Spad
nominalny
Rok
utworzenia
Przepławka
dla ryb
Prusinowo 85 kW 350 MWh 2,32 m 1900  ?
Łobez[51] 75 kW b.d. b.d. b.d.  ?
Resko[51] 155 kW b.d. b.d. b.d.  ?
Żerzyno[51] 90–120 kW b.d. b.d. b.d.  ?
Likowo 210 kW 2970 MWh 5,22 m 1923 nie
Płoty 130 kW 800 MWh 2,10 m 1905 nie
Rejowice 1600 kW 5060 MWh 7,18 m 1925 nie
Trzebiatów II 250 kW 1000 MWh 2,6 m 2002 nie
Trzebiatów I 155 kW 900 MWh 2,2 m 1927 tak

Na Redze znajduje się osiem małych elektrowni wodnych – w Prusinowie, Łobzie, Resku, Żerzynie, Lisowie, Płotach, Smolęcinie, przed Trzebiatowem, a także jedna mała elektrownia na ramieniu bocznym Młynówce w Trzebiatowie o łącznej mocy ok. 2,6 MW. Już dawniej wykorzystywano energię spadku wody, budując nad Regą młyny wodne. Część z nich została zaadaptowana na małe elektrownie wodne (Resko, Łobez). W całej zlewni Regi działa osiemnaście małych elektrowni wodnych o łącznej mocy 3,5 MW[52]. Największa z nich – MEW "Rejowice" o mocy 1,6 MW powstała już w 1925 roku i produkuje rocznie 5060 MWh energii elektrycznej[53].

Most w Płotach przed małą elektrownią wodną

Powstanie dwóch elektrowni wiązało się z wybudowaniem dużych zapór wodnych, dzięki którym na Redze powstały dwa zbiorniki zaporowe: Jezioro Lisowskie i Jezioro Rejowickie.

Małe elektrownie wodne są uznawane za odnawialne źródła energii, które nie zanieczyszczają środowiska. Jednak w przypadku Regi podkreślany jest problem ginących na ich turbinach smoltów ryb w czasie wędrówki do morza, a także uniemożliwienie wpłynięcia ryb do środkowej i górnej Regi, powyżej zapory elektrowni "Rejowice" podczas wędrówki anadromicznej[52][35].

Port[edytuj | edytuj kod]

Kanał wejściowy portu Mrzeżyno

Od północnej krawędzi mostu drogowego w Mrzeżynie, ujściowy odcinek Regi został określony jako morskie wody wewnętrzne[54]. Przy ujściu rzeki zbudowano port morski Mrzeżyno, gdzie Rega pełni funkcję akwatorium i kanału wejściowego do portu. Przy nabrzeżach Regi cumują kutry rybackie i małe jachty, a także łowią ryby wędkarze. Odcinek ten był pogłębiany przez zarządcę wód morskich – Urząd Morski w Szczecinie. Obecnie prac bagrowniczych nie wykonuje twierdząc, że za basen portowy odpowiada gminny Zarząd Portu Morskiego "Mrzeżyno"[55].

Gospodarka rybacka[edytuj | edytuj kod]

Administratorem wód Regi jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie. Utworzył on dwa obwody rybackie, do których włączone są części niektórych dopływów. Obwód nr 1 obejmuje wody Regi od źródeł do osi jazu w Prusinowie. Obwód nr 2 obejmuje wody od osi jazu w Prusinowie, poprzez Jezioro Lisowskie i Jezioro Rejowickie, do granicy wód śródlądowych z morskimi wodami wewnętrznymi w Mrzeżynie[56]. Gospodarzem wód Regi jest Polski Związek Wędkarski, przy czym obwodem nr 1 dysponuje i opiekuje się Okręg PZW w Koszalinie, a obwodem nr 2 Okręg PZW w Szczecinie. Okręgi PZW prowadzą gospodarkę rybacką na Redze i pobierają opłaty za połów ryb. Zarybianie prowadzi Okręg PZW w Szczecinie, który wykorzystuje narybek głównie z wylęgarni w Goleniowie. Rega jest zarybiana takimi gatunkami jak kleń, lipień, jaź, pstrąg potokowy, certa, smolt łososia, wylęg i tarlaki miętusa pospolitego, troć wędrowna i jej smolt[57][58].

Co roku w marcu odbywają się Ogólnopolskie Zawody Spiningowe o Puchar Burmistrza Trzebiatowa "Troć Regi". W Łobzie w kwietniu odbywa się Memoriał im. Roberta Topoli pod nazwą "Pstrąg Regi"[59].

Wykaz urządzeń piętrzących na Redze[60]
Odległość
od ujścia
Lokalizacja Światło
budowli
Wysokość
piętrzenia
112,000 km Prusinowo b.d. b.d.
102,800 km Łobez b.d. b.d.
75,850 km Resko 800 cm[61] b.d.
69,150 km Żerzyno 130 cm[61] b.d.
60,833 km Jezioro Lisowskie 2925 cm 650 cm
56,700 km Płoty 1200 cm 180 cm
49,340 km Jezioro Rejowickie 1320 cm 750 cm
43,010 km Gryfice 6196 cm 220 cm
15,580 km Trzebiatów 809 cm 220 cm

Z inicjatywy grona wędkarzy powstało Towarzystwo Miłośników Rzeki Regi w Łobzie, które podjęło sobie za cel chronić dziewiczy charakter Regi, a szczególnie ochronę szlachetnych gatunków ryb bytujących w wodach Regi[62].

Działania w ochronie przyrody i przeciwko kłusownictwu podejmuje Państwowa Straż Rybacka, której najbliższy do dorzecza Regi posterunek znajduje się w Szczecinie[63]. Działania te prócz Policji, Straży Granicznej i Służby Leśnej, wspomaga Społeczna Straż Rybacka ustanowiona w Gryficach i Łobzie[64].

Turystyka wodna[edytuj | edytuj kod]

W okresie letnim rzeka jest wykorzystywana do spływów kajakowych. Oficjalny przewodnik PTTK i PZKaj przedstawia, iż szlak Regi należy do ładniejszych szlaków kajakowych Polski i stanowi dużą wartość pod względem krajoznawczo-przyrodniczym. Pod względem krajobrazu nie ustępuje takim rzekom Pomorza jak Brda i Drawa. Rega rzadko przepływa przez większe kompleksy leśne, jednak jej brzegi są porośnięte na znacznej długości kępami krzewów i drzew. Dzięki temu w czasie spływów Regą można odnieść wrażenie ciągłego przebywania w lesie. Podkreślana jest nie tylko malowniczość rzeki, ale także zabytki architektury w miastach położonych nad Regą (Świdwin, Łobez, Resko, Płoty, Gryfice, Trzebiatów). Szlak Regi jest oceniany jako łatwy, jednakże miejscami dość uciążliwy w górnym i środkowym biegu. Średni spadek doliny rzecznej od Sławy do Morza Bałtyckiego wynosi 0,65‰. Dostęp do rzeki ułatwia wiele punktów dojazdowych, dzięki czemu spływy mogą być organizowane na różnej długości i na różnych odcinkach[3]. Na szlaku Regi od Sławy do ujścia jest dziesięć nieuniknionych przenosek kajaków, które są spowodowane elektrowniami wodnymi bądź nisko zawieszonymi mostami[65].

Tradycyjnie w lipcu na rzece odbywał się Ogólnopolski Spływ Kajkowy PTTK "Regą do morza". Do 2007 roku odbyło się czterdzieści takich spływów o dystansie 147 km[66]. Latem 2008 roku na Redze odbył się także XXII Ogólnopolski Spływ Kajakowy Papierników 2008 zorganizowany przez Klub Turystów Wodnych "Celuloza"[67]. Nad Regą działa Klub Kajakowy PTTK "Wicher" Gryfice[68].

W 2007 roku władze powiatu gryfickiego planowały wydać 6 mln złotych na budowę przystani kajakowych i basenów przy Redze, w Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie, tworzących "Krainę Regi" – szlak kajakowy do morza[69]. W sierpniu 2009 Starosta Gryficki potwierdził uzyskanie dofinansowania w kwocie niecałych 4 mln zł z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na inwestycję o wartości 8 mln zł "Kajakiem do morza" tj. stworzenie sieci przystani kajakowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą na Redze, w 4 miejscowościach powiatu gryfickiego: Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie[70][71].

Gospodarka wodna[edytuj | edytuj kod]

Na potrzeby zarządzania Regę podzielono na następujące jednolite części wód: Rega do dopływu spod Bystrzyny (PLRW600023421369), Rega od dopływu spod Bystrzyny do Starej Regi (PLRW6000194219), Rega od Starej Regi do zbiornika Likowo (PLRW6000204259), Rega – zbiornik Likowo (PLRW600004271), Rega od zbiornika Likowo do zbiornika Rejowice (PLRW60002042739), Rega – zbiornik Rejowice (PLRW6000042759), Rega od zbiornika Rejowice do Mołstowej (PLRW60001942799), Rega od Mołstowej do Zgniłej Regi (PLRW60001942993), Rega od Zgniłej Regi do ujścia (PLRW60002242999)[32].

Regulacja rzeki i powodzie[edytuj | edytuj kod]

Baza Przeciwpowodziowa Województwa Zachodniopomorskiego w Mrzeżynie

Obszarem najbardziej zagrożonym powodziami w zlewni Regi jest jej ujściowy odcinek. Z tego powodu głównie tam zlokalizowane są obiekty związane z ochroną powodziową: łącznie 44,79 km wałów, 6 polderów, 9 stacji pomp, 1 magazyn powodziowy i 1 baza powodziowa w Mrzeżynie[2]. Zagrożenie powodziowe obejmuje szczególnie takie miasta jak Trzebiatów i Gryfice[72].

W ujściowym odcinku przy wschodnim brzegu na zachód od Zgniłej Regi znajduje się polder Mrzeżyno I, a jego wody uchodzą w pobliżu ujścia dawnego koryta Starej Regi[73]. Przy zachodnim brzegu, na południowy zachód od Mrzeżyna znajduje się polder Mrzeżyno III, z którego wody ściąga Kanał Mrzeżyno III poprzez stację pomp "Mrzeżyno III". Kilka kilometrów na południe przy zachodnim brzegu znajduje się duży polder Mrzeżyno II sięgający zarastającego jeziora Konarzewo. Wody polderu zbiera w większości Kanał Mrzeżyno II, przy którego ujściu do Regi znajduje się stacja pomp. Obszary na południe przyległe do polderu, obejmuje zlewnia strugi Starej Regi, przy której ujściu znajduje się stacja pomp "Włodarka"[74][75].

Podtopienia w Trzebiatowie (kwiecień 2008)

Powyżej zwartej zabudowy Trzebiatowa znajduje się dwuwęzłowy stopień wodny z jazem rozdzielczym dla potrzeb produkcji energii elektrycznej. Jaz ma zadanie stałego piętrzenia wody w rzece i kierowanie jej w części lub w całości do kanału energetycznego (Młynówki), a także bezpieczne przeprowadzenie na dolne stanowisko rzeki Regi wód powodziowych oraz nadmiaru wód bieżącego przepływu ponad wydatek kanału energetycznego[75].

Na Redze znajdują się 2 jeziora zaporowe, tj. Jezioro Rejowickie i Jezioro Lisowskie, przy końcach których są małe elektrownie wodne i jazy piętrzące wodę. W zbiornikach utrzymuje się stały wysoki stan wody w celu zwiększenia wydajności pracy turbin prądotwórczych. W przypadku wzmożonych opadów zbiorniki można wykorzystywać w celach przeciwpowodziowych poprzez wcześniejsze obniżenie poziomu wody[76].

Podczas powodzi w kwietniu 2008 roku Rega w Trzebiatowie przekroczyła poziom 4 metrów[77]. Od 8 do 14 kwietnia w punkcie kontrolnym w Trzebiatowie przepływ wody podniósł się z 38,1 do 91,1 m³/s. Licząc przepływy z 9–20 kwietnia 2008, całkowita objętość fali powodziowej, jaka przeszła przez miasto wynosiła 27,56 mln m³[76].

Obliczono, że dla ujścia Regi przepływ minimalnej ilości wody, niezbędnej do utrzymania życia biologicznego (przepływ nienaruszalny) wynosi 6,33 m³/s, a stan na wodowskazie 100 cm[2].

Stany rzeczne i ekstremalne na wodowskazach Regi
Odl. od ujścia Wodowskaz Przepływ SSQ –
średnia roczna woda
Przepływ SWQ –
średnia wysoka woda
Poziom SWW –
średnia wysoka woda
Przepływ WWQ –
największa wysoka woda
Poziom WWW –
największa wysoka woda
Przepływ NNQ –
najniższa niska woda
Poziom NNW –
najniższa niska woda
127,3 km "Golniewo Dolne"[3] 2,08 m³/s b.d. b.d. 11,7 m³/s 449 cm 0,49 m³/s 316 cm
106,9 km "Łobez"[3] 4,69 m³/s b.d. b.d. 20,8 m³/s 240 cm 1,24 m³/s 45 cm
74,5 km "Resko"[3] 9,05 m³/s b.d. b.d. 32,5 m³/s 442 cm 3,25 m³/s 260 cm
13,0 km "Trzebiatów"[3] 20,6 m³/s b.d. b.d. 79,6 m³/s 452 cm 6,33 m³/s 102 cm
0,5 km "Mrzeżyno" (1997)[2] 21,80 m³/s 50,80 m³/s 280 cm b.d. b.d. 8,29 m³/s 134 cm

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rega w Trzebiatowie według Johanna Wolfarta na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego (1618)
Rega w Gryficach według Johanna Wolfarta na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego (1618)

W 1180 roku książę dymiński Kazimierz I nadał klasztorowi w Lund posiadłości nad rzeką Regą (łac. iuxta Regam fluvium sitas...). Dokument z XII wieku pochodzi odpisu szesnastowiecznego. Zawiera 10 nazw miejscowych położonych nad tą rzeką. Jest to pierwsza znana źródłowa wzmianka o rzece w zapisie łacińskim[78].

Dzięki przywilejom uzyskanym przy nadaniach w 1262 roku praw miejskich Gryficom, rybacy mogli swobodnie prowadzić połowy, natomiast kupcy handel rzeczny. Dostęp do morza powodował rozwój miasta i kontakty z miejscowościami nadmorskimi. Trzebiatów taki przywilej otrzymał w 1287 roku[79]. Rozwój handlu obu miast na szerszą skalę rozpoczął się po ich przystąpieniu do związku hanzeatyckiego w XIV wieku[80]. Kupcy organizowali skup szeregu produktów, m.in. zbóż, wosku, skór, smoły, konopi, mięsa i miodu. Towary eksportowano do wielu miast nadmorskich, m.in. Lubeki[81].

W dokumencie wydanym 4 sierpnia 1306 roku książę Bogusław IV przyznał klasztorowi norbertanów w Białobokach oraz mieszkańcom klasztornego Regoujścia wolność celną podczas żeglugi na Redze oraz w obrębie mili od brzegu na obszarze morza[82].

W 1317 roku norbertanie z klasztoru białobockiego spowodowali długoletni zatarg z Gryficami o swobodny spław Regą. Opat klasztoru nakazał zagrodzić rzekę tamą i likwidację jazów rybnych przy jej ujściu. Zmieniony nurt Regi i powbijane pale uniemożliwiły żeglugę na rzece. Rybakom zarekwirowano ponadto sieci i sprzęt pomocniczy. Zostali oni zmuszeni do uiszczania myta w postaci części swego połowu. Utrudnienia te spotkały się z oporem gryficzan. Do papieża Jana XXII skierowano skargę, na mocy której rozpoczęto proces w Szczecinie (1326–1328). Gryfice proces wygrały, a norbertanom nakazano usunięcie urządzeń blokujących żeglugę na rzece i zapłacenie odszkodowania w wysokości 1500 grzywien srebra[80].

Zabudowa młyna w Gryficach

W XV wieku kilkakrotnie dochodziło do sporów z położonym na północ od Gryfic Trzebiatowem, który próbował pobierać opłaty celne od statków gryfickich przemierzających Regę[83]. W 1449 roku pod pretekstem zakłócania pracy młynów Trzebiatów próbował zablokować rzekę dla wszystkich statków płynących z południa, co doprowadziło do eskalacji konfliktu. W dno rzeki powbijano pale i obsypano wał ziemny, który zwężał jej nurt na znacznym odcinku[84].

W 1457 roku trzebiatowianie przy współpracy klasztoru w Białobokach przekopali nowe, skrócone koryto rzeki Regi (z pominięciem jeziora Resko Przymorskie) w okolicy współczesnego Mrzeżyna i założyli tam nowy port. W kolejnych latach ponownie dochodziło do zatargów pomiędzy miastami[84]. Sytuację wyjaśnił Bogusław X, który w pierwszych latach swego panowania zakończył czterdziestoletni okres walk dwóch miast nad dolną Regą (1488)[84].

W latach 1538 i 1554 doszło do ponownych zatargów Gryfic z Trzebiatowem. Zostały one spowodowane niedostarczaniem przez gryficzan podwód do renowacji falochronów oraz budowy statków, które były zbyt wielkie w porównaniu do przepustowości śluz. Konflikt zakończył się w 1589 roku[85]. W 1686 roku doszło już do ostatniego sporu gryficzan z Trzebiatowem. Zatarg tym razem tyczył spławu drewna rzeką Regą. Sprawę załatwiono polubownie[86].

W 1680 roku elektor pruski Fryderyk Wilhelm przedstawił pomysł rozbudowy sieci śródlądowych dróg wodnych z ówczesnej Nowej Marchii do portów morskich Pomorza, w tym połączenia rzeki Regi i Drawy. Jednak po przeprowadzeniu badań terenowych, przedstawiciele stanów pomorskich, landrat biskupstwa kamieńskiego Heinrich von Kameke i kołobrzeski rajca Paull Ernst Fuchß, stwierdzili, że nie ma możliwości technicznych wykonania projektu. Ustalenia te miał skontrolować radca i naczelny dyrektor budowy statków Raule. Przedstawiony plan zakładał także połączenie ujściowego odcinka Regi z rzeką Parsętą i portem w Kołobrzegu. Jedną z głównych przyczyn zaproponowanej przez elektora budowy tej sieci była chęć ominięcia szczecińskiego portu (należącego wówczas do Szwecji) i uniknięcia płacenia w tamtym porcie cła[87].

W okresie I wojny światowej do regulacji dolnego biegu rzeki wykorzystano 300 jeńców rosyjsko-polskich z obozu w Szczecinie[88].

W latach 1922–1924 trwała budowa małej elektrowni wodnej "Likowo", w czasie której w Lisowie wybudowano w poprzek biegu Regi, betonowy jaz i zaporę ziemną o szerokości 4 m na koronie, a 20 m przy podstawie[89]. Wskutek tego na rzece powstał zbiornik zaporowyJezioro Lisowskie o objętości wody 1,5 mln m³ i pojemności użytkowej 0,3 mln m³[3]. W 1925 roku na Redze pod Smolęcinem uruchomiono drugą małą elektrownię wodną "Rejowice", przed którą powstał dużo większy zbiornik – Jezioro Rejowickie o całkowitej objętości wody 4,6 mln m³ i pojemności użytkowej 1,2 mln m³[90].

Hydronimia[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Rega w Wikisłowniku

Nazwa rzeki pojawia się w Pommersches Urkundenbuch w poszczególnych latach: 1170 – iuxta Regam fluvium[91], 1208 – villas non procul a Rega[92], 1227 – et Regam fluvios[93], 1240 – fluvium et Regam maiorem[94]. Pisownia nazwy rzeki istotnie się nie zmienia i przez przez cały XIII wiek kilkanaście razy występuje nazwa Rega, a także w 1287 – Et ipsa Regha ... portum et Regham[95]. W XIV wieku także stale Rega oraz kilka razy Regha i raz Recham (1308[96]), a użycie w 1321 – flumen dictum Reghe[97] świadczy o niemieckim osłabieniu wygłosowego -a na -e[98].

Językoznawca Mikołaj Rudnicki nie ustalił jednoznacznie pochodzenia nazwy rzeki, jednak podkreślił lechickie pochodzenie przestawiając różne hipotezy. Wskazał wyprowadzenie pierwiastka *reg- z uprzedniego *rag- i *rog, a także łączył powstanie nazwy rzeki ze znaczeniem odnogi rzecznej oraz odgięciem. Przyjął, że nazwa powstała w jej dolnym biegu, gdzie dotyczyła pierwotnie ówczesnej Starej Regi, która biegła do jeziora Resko Przymorskie, podobnie jak odnoga Odry – Regalica do jeziora Dąbie. Dalsze wywody Rudnickiego mają związek właśnie razem z nazwą Regala (pom. *Regalica). Rudnicki przedstawił ewentualność wywodzenia nazwy Rega z tematu *rъg-, ponieważ Rega można by było wywieść z uprzedniego *Rъga jak Łeba od Lъba. Zaznaczył jednak, że etymologia pierwiastka *reg- nie jest na tyle zbadana by być pewnym pochodzenia nazwy[98]. Nazwa jest anektowana przez staroeuropeistów na rzecz swej warstwy staroeuropejskiej[99][100]. Powszechnie nazwa Rega jest zaliczana do "przedsłowiańskich"[101].

Inną koncepcję przedstawiła Ewa Rzetelska-Feleszko. Jej zdaniem prawdopodobnie nazwa rzeki miała wcześniejszą nazwę Raga, która z czasem przekształciła się w dzisiejszą Rega (zmiana *ra w *re), znana również z innych nazw, np. Rada-Reda, Rakowo-Rekowo, Radosław-Redosław[102]. Raga jest nazwą pochodzenia indoeuropejskiego, gdzie jego rdzeń *arg, oznacza kolor biały. Tenże zmienił się na formę pomorskiej nazwy *Rag (przesunięcie litery r). Nazwa jej mogła odnosić się do nazwy rzeki o przejrzystym, jasnym dnie, której wody przy świetle dziennym wydawały biały kolor[102]. Stwierdzono, że nazwa nie posiada motywacji rodzimej i charakteru kentumowego[103][104][105].

W 1948 roku przy zmianach wszystkich nazw rzek na Pomorzu Zachodnim, władze polskie pozostawiły nazwę Rega[12]. W latach powojennych nazwę Rega przyjął klub piłkarski TKS "Rega" Trzebiatów. Do 2008 roku istniała lokalna Telewizja Rega nadająca swój program w Łobzie i Świdwinie. Od 2004 roku odbywa się konkurs "Gryficka Rega", który stanowi wyróżnienie dla osób i instytucji z powiatu gryfickiego[106].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Rzeki. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2007. Szczecin: WIOŚ Szczecin, 2008-12-30, s. 58, 66.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 7. Ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego. W: Stowarzyszenie Pracowni Autorskich "Afix": Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Trzebiatów. UM w Trzebiatowie, 2004, s. 35, 37, 51, 52.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Marek Lityński: Rega z dopływami. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 2004, s. 5–15. ISBN 83-7005-472-2.
  4. 4,0 4,1 Tabela 3. Wykaz rzek i kanałów w powiecie gryfickim. W: Zachodniopomorski Zarząd Melioracji w Szczecinie: Plan Rozwoju Lokalnego Powiatu Gryfickiego. Gryfice: 2007-11, s. 9.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 4. Opis obszaru. W: "Dorzecze Regi" Natura 2000 standardowy formularz danych. Ministerstwo Środowiska RP, 2009-04-23.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Bernard Cedro. Evolution of the River Rega Valley near Łobez in Late Pleistocene and Early Holocene. „Geochronometria”, s. 56, 2007. Versita. doi:10.2478/v10003-007-0023-0 (ang.). 
  7. Marian Paruzel. Górna Rega. „Wiadomości Wędkarskie”. 3/2003, s. 20–21, 2003-03 (pol.). 
  8. Jerzy Kondracki, A. Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  9. załącznik do Jerzy Kondracki (rec.), Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Nazwy geograficzne Rzeczypospolitej Polskiej. PPWK, 1991.
  10. Arkusz N-33-80-D. W: Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW: Rastrowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, 2007-10. [dostęp 2009-05-28].
  11. 11,0 11,1 11,2 5.3.1.1. Rega. W: Ekspert-SITR sp. z o.o.: Powiatowy Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Świdwińskiego 2004-2007. Starostwo Powiatowe w Świdwinie, 2004-09, s. 109.
  12. 12,0 12,1 M.P. z 1948 r. Nr 78, poz. 692, s. 22
  13. Arkusz 2361 Wusterwitz, Meßtischblatt 1:25 000, Reichsamt für Landesaufnahme: 1936.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 14,7 Marek Lityński: Rega z dopływami. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 2004, s. 7–15. ISBN 83-7005-472-2.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW: Rastrowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, 2007-10. [dostęp 2009-11].
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 16,7 Mapy Geoportal.gov.pl. W: Skany map topograficznych. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. [dostęp 2009-11].
  17. 17,0 17,1 17,2 6.8.6. Rzeki. W: Program Ochrony Środowiska Gminy Gryfice. Urząd Miejski w Gryficach, 2005, s. 54. [dostęp 2009-09-18].
  18. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13897-1.
  19. Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych: Podstawowe jednostki hydrograficzne Polski (pol.). Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. [dostęp 2009-06-09].
  20. Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych: Hydrografia, Podział Polski na jednostki hydrograficzne najwyższego rzędu - obszary (pol.). Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. [dostęp 2009-06-09].
  21. Hydrograficzny obszar działania. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie. [dostęp 2010-09-14].
  22. Tabl. 10.6 Odpływ metali ciężkich rzekami do Morza Bałtyckiego w 2012 r.. W: Rocznik statystyczny gospodarki morskiej 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01-21, s. 339. Cytat: "„Wyniki Państwowego Monitoringu Środowiska w zakresie Monitoringu Wód” – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
  23. Dz. U. z 2002 r. Nr 55, poz. 498
  24. 6. Osady rzek i jezior. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2007. Szczecin: WIOŚ Szczecin, 2008-12-30, s. 128–136.
  25. Dz. U. z 2008 r. Nr 162, poz. 1008
  26. 26,0 26,1 Wydział Monitoringu Środowiska: Ocena jakości wód powierzchniowych w województwie zachodniopomorskim w roku 2008. WIOŚ w Szczecinie, 2009-07-10, s. 1-2, 8, 38.
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 IX.5. Ocena biologiczna jakości rzek i jezior. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2002-2003. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2004-12-30, s. 221, 224.
  28. 6.8.8. Rzeki. W: WIOŚ Szczecin: Program Ochrony Środowiska Gminy Gryfice. Gryfice: Urząd Miejski w Gryficach, 2005-05-11, s. 57–58. Cytat: Wykaz stanowisk badawczych objętych projektem pilotowym monitoringu.
  29. Mapa IX.5.1. Ocena jakości wód rzek i jezior na podstawie organizmów makrobentosowych w roku 2002. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2002-2003. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2004-12-30, s. 217.
  30. Mapa IX.5.4. Ocena jakości wód rzek i jezior na podstawie ichtiofauny w roku 2002. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2002-2003. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2004-12-30, s. 220.
  31. Wykaz wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania ryb, skorupiaków i mięczaków oraz umożliwiających migrację ryb. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie, s. 9.
  32. 32,0 32,1 i 6, zał. II, III, Raport dla Obszaru Dorzecza Odry z realizacji art. 5 IV Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE (pol.). Ministerstwo Środowiska, 2005. [dostęp 2012-02-13].
  33. Zygmunt Chełkowski. Studies on trout (Salmo trutta) wild smolts on the river Rega /Studia nad smoltami troci pochodzenia naturalnego/. „Acta Ichthyologica et Piscatoria”. VIII Fasc. 2, s. 46, 57, 1978. Szczecin (ang.). 
  34. Rajmund Trzebiatowski, Antoni Narożański. A contribution to studies on the biology of vimb – Vimba vimba vimba (L.) from the Rega river /Przyczynek do badań nad biologią certy z rzeki Regi/. „Acta Ichthyologica et Piscatoria”. III, Fasc. 2, s. 26, 1973 (ang.). 
  35. 35,0 35,1 Ryszard Bartel, Krzysztof Bieniarz, Piotr Epler: Fish passing through the turbines of Pomeranian river hydroelectric plants. Olsztyn: Instytut Rybactwa Śródlądowego, 2002, s. 278, 280, seria: Archives of Polish Fisheries Vol. 10. [dostęp 2009-07-04].
  36. Władysław Szafer, Kazimierz Zarzycki: Szata roślinna Polski. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972.
  37. 3.1.1. Charakterystyka ogólna podstawowych elementów. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy i Miasta Płoty. Urząd Miejski w Płotach, s. 41. [dostęp 2009-09-18].
  38. Arkusz 8. Mapa PLB320019 Ostoja Drawska skala 1:50 000. Ministerstwo Środowiska RP, 2007-01-17, seria: Natura 2000 Dyrektywa Ptasia
  39. Arkusze 2, 6 Mapy PLB320010 Wybrzeże Trzebiatowskie skala 1:50 000. Techmex/Ministerstwo Środowiska RP, 2007-08-01, seria: Natura 2000 Dyrektywa Ptasia
  40. Arkusze 1, 5. Mapa PLH320017 Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski skala 1:50 000. Techmex/Ministerstwo Środowiska RP, 2006-04-14, seria: Natura 2000 Dyrektywa Siedliskowa
  41. Nowe obszary Natura 2000. Ministerstwo Środowiska, 2009. [dostęp 2009-11-18].
  42. Wykaz związków międzygminnych (stan na dzień 31 marca 2011 r.). MSWiA. [dostęp 2011-06-14].
  43. Statut związku Unia Miast i Gmin Dorzecza Regi z siedzibą w Gryficach (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego z 25.10.1991 r., Nr 13 poz. 187)
  44. Elżbieta Karasiewicz. Problemy trzeba rozwiązywać wspólnie – rozmowa z Marianem Malińskim burmistrzem Płot. „Regiony”. 1 (23), kwiecień/maj 2006. Instytut Rozwoju Regionalnego. ISSN 1732-1905. 
  45. Zarządzenie Nr 3 Okręgowego Inspektora Rybołówstwa Morskiego w Szczecinie z dnia 20 października 2004 r. ws. obwodów ochronnych oraz szczegółowych warunków prowadzenia w nich połowów (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r., Nr 82, Poz. 1436)
  46. Rozporządzenie Nr 3/2000 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 kwietnia 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2000 r., Nr 16, poz. 160)
  47. Zarządzenie Nr 37/88 Wojewody Szczecińskiego z dnia 26 sierpnia 1988 r. o ustanowieniu obrębu ochronnego na rzece Redze (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego z 1989 r., Nr 4, poz. 239)
  48. Zarządzenie nr 3/91 Wojewody Szczecińskiego z dnia 5 sierpnia 1991 r. ws. ustanowienia obrębu ochronnego na rzece Redze w miejscowości Gryfice (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego Nr 11, poz. 165)
  49. Wykaz "Wody Krainy Pstrąga i Lipienia w Okręgu Szczecińskim". PZW Szczecin. [dostęp 2011-03-20].
  50. Oddział Płoty (pol.). Elektrownie Wodne sp. z o.o.. [dostęp 2009-05-14].
  51. 51,0 51,1 51,2 Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Nowogardzie: Ochrona środowiska (pol.). Starostwo Powiatu Łobeskiego. [dostęp 2009-07-12].
  52. 52,0 52,1 Grzegorz Drążkowiak: Prezentacja "Warsztaty Strategiczne-Organizacje pozarządowe wobec rybołówstwa na Morzu Bałtyckim". Towarzystwo Miłośników Rzeki Regi. wędkomania.pl, 2008-05-11.
  53. Rejowice (pol.). Elektrownie Wodne sp. z o.o.. [dostęp 2009-11-17].
  54. Dz. U. z 2002 r. Nr 239, poz. 2035
  55. Marzena Domaradzka: W Trzebiatowie grozi powódź (pol.). Serwis Głosu Szczecińskiego, 2007-12-27. [dostęp 2010-01-15].
  56. Załącznik do Rozporządzenia Nr 7/2006 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2006 (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2006 r. Nr 121, poz. 2528)
  57. Zarybienia> Wody okręgu. Okręg PZW w Szczecinie, 2009. [dostęp 2009-11-21].
  58. Zarybienia Rega. Towarzystwo Miłośników Rzeki Regi. [dostęp 2011-03-20].
  59. Zawody (pol.). Koło wędkarskie PZW nr 8 "Pstrąg" w Łobzie. [dostęp 2009-07-03].
  60. Zachodniopomorski Zarząd Melioracji w Szczecinie Za: 7.3.1. Rzeki. W: Program Ochrony Środowiska Powiatu Gryfickiego. Gryfice: 2003-12-30, seria: Uchwała nr XVI/77/03 Rady Powiatu Gryfickiego z dnia 30 grudnia 2003. [dostęp 2009-07-11]. Cytat: Tab. 14 Wykaz urządzeń piętrzących (jazy, przepusty z zastawkami) o wysokości piętrzenia powyżej 1 m na ciekach podstawowych na terenie powiatu gryfickiego.
  61. 61,0 61,1 3.4.6. Zaopatrzenie w energię elektryczną. W: Program Ochrony Środowiska dla Gminy Resko. Szczecin: UM w Resku, 2004-06, s. 51. [dostęp 2009-07-12].
  62. Statut Towarzystwa Miłośników Rzeki Regi. Towarzystwo Miłośników Rzeki Regi. [dostęp 2011-03-20].
  63. Posterunki (pol.). Wojewódzka Państwowa Straż Rybacka w Szczecinie, 2008-04-11. [dostęp 2009-07-06].
  64. Straż rybacka. PZW Okręg w Szczecinie. [dostęp 2009-07-06].
  65. Mapy 1-10. W: Marek Lityński: Rega z dopływami. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 2004. ISBN 83-7005-472-2.
  66. Turystyczne spływy kajakowe PTTK i PZK w roku 2007 (pol.). Komisja Kajakowa Zarządu Głównego PTTK. [dostęp 2009-11-14].
  67. Turystyczne spływy kajakowe PTTK i PZK w roku 2008 (pol.). Komisja Kajakowa Zarządu Głównego PTTK. [dostęp 2009-11-14].
  68. Kluby kajakowe PTTK w Polsce (pol.). Komisja Kajakowa Zarządu Głównego PTTK. [dostęp 2009-11-14].
  69. Inwestycje, których potrzebujemy (Rozmowa z Kazimierzem Saciem, starostą gryfickim). „Panorama Gryficka”. 11 (34), s. 7, 2007-06-16. ISSN 1895-6467 (pol.). 
  70. Startujemy! Pozyskaliśmy z Unii 7 milionów na inwestycje warte 17 milionów.. „Panorama Gryficka”. 108 (27), s. 8, 2009-09-05. Aga Press. ISSN 1895-6467 (pol.). 
  71. Kajakiem do morza (pol.). Starostwo Powiatowe w Gryficach. [dostęp 2010-04-30].
  72. Trzebiatów/Gryfice: Rega wystąpiła z brzegów (pol.). Serwis Głosu Szczecińskiego / Media Regionalne, 2009-02-28. [dostęp 2009-09-19].
  73. Arkusz N-33-67-D. W: Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW: Rastrowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, 2007-10. [dostęp 2009-07-05].
  74. Arkusz N-33-67-C. W: Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW: Rastrowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, 2007-10. [dostęp 2009-07-05].
  75. 75,0 75,1 7.4 Ochrona przeciw powodzi. W: Stowarzyszenie Pracowni Autorskich "Afix": Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Trzebiatów. Trzebiatów: UM w Trzebiatowie, 2004, s. 51.
  76. 76,0 76,1 Towarzystwo Miłośników Rzeki Regi. Nasza Rega. „Panorama Gryficka”. 9 (56), s. 10, 2008-05-03. Planet 7. ISSN 1895-6467 (pol.). 
  77. Marzena Domaradzka: Rega zalewa Trzebiatów (pol.). Serwis Głosu Szczecińskiego / Media Regionalne sp. z o.o., 2008-04-10. [dostęp 2009-05-21].
  78. (łac.) Anno dominice incarnationis MCLXX, indictione X (pol.) W roku wcielenia Pańskiego, indykcji dziesiątej = 25 grudnia 1180 r. E. Rzetelska-Feleszko: Pomorze Zachodnie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 49–50. ISBN 83-01-06462-5.. Źródła do dziejów ziemi gryfickiej. W: J. Podralski, T. Białecki (pod red.): Ziemia Gryficka 1969. 1971, s. 350.
  79. Złoty wiek Trzebiatowa. W: Piotr Żak, W. Łysiak (red.): Trzebiatów I, II. Historia i Kultura. Poznań: 2001, s. 31. ISBN 83-87437-08-5.
  80. 80,0 80,1 Z dziejów Gryfic. W: S. Rzeszowski, T. Białecki (pod red.): Ziemia Gryficka 1969. Szczecin: 1971, s. 75–80.
  81. K. Slaski: Przemiany etniczne na Pomorzu Zachodnim w rozwoju dziejowym. Poznań: Instytut Zachodni, 1954, s. 94–95, seria: Prace Instytutu Zachodniego.
  82. Pommersches Urkundenbuch, wyd. G. Winter, Stettin 1903, t. 4, nr 2308. E. Rymar, Itinerarium książąt zachodniopomorskich Bogusława IV (1278-1309) i Warcisława IV (1309-1326), [w:] „Przegląd Zachodniopomorski”, 2007, z. 2, s. 30.
  83. H. Riemann: Geschichte der Stadt Greifenberg in Pommern. Greifenberg/Pommern: 1862, s. 27.
  84. 84,0 84,1 84,2 Z dziejów Gryfic. W: S. Rzeszowski, T. Białecki (pod red.): Ziemia Gryficka 1969. Szczecin: 1971, s. 84–89.
  85. W. Lachnitt: Pod znakiem Gryfa. Szczecin: 1947, s. 31.
  86. Z dziejów Gryfic. W: S. Rzeszowski, T. Białecki (pod red.): Ziemia Gryficka 1969. Szczecin: 1971, s. 114.
  87. 46, 48, 51. W: Pomorze Zachodnie w państwie brandenbursko-pruskim (1653–1815). T. 2. Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla, 2006, s. 69, 70, 72, 76, seria: Źródła do kaszubsko-polskich aspektów dziejów Pomorza Zachodniego do roku 1945 / pod red. Bogdana Wachowiaka. ISBN 83-7177-467-2. Za: Landesarchiv Greifswald, Rep. 7, Nr. 4013, f. 1–3, 4–5, 7–8, 20, 49–55
  88. 253. W: Pomorze Zachodnie w XIX i początkach XX stulecia (1815–1918). T. 3. Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla, s. 453, seria: Źródła do kaszubsko-polskich aspektów dziejów Pomorza Zachodniego do roku 1945 / pod red. Bogdana Wachowiaka. ISBN 978-83-87258-66-5. Za: Archiwum Państwowe w Szczecinie, Rejencja Szczecińska, Wydział Prezydialny, nr 6742, f. 37–37v
  89. mag. Elektrownia na Redze. „Kurier Szczeciński”, s. 16, 2005-05-25 (pol.). 
  90. 6.8.11. Jeziora. W: Program Ochrony Środowiska Gminy Gryfice. Urząd Miejski w Gryficach, 2005, s. 65. [dostęp 2009-09-18].
  91. Cod. No. 84. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786-1253. Stettin: 1868, s. 59.
  92. Cod. No. 146. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786–1253. Stettin: 1868, s. 112.
  93. Cod. No. 378. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786–1253. Stettin: 1868, s. 307.
  94. Cod. No. 241. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786–1253. Stettin: 1868, s. 190.
  95. Cod. No. 1423. W: Rodgero Prümers: Pommersches Urkundenbuch. T. 3. Abt. 1, 1287–1295. Stettin: 1888, s. 10.
  96. Cod. No. 2416. W: Paul Niekammer: Pommersches Urkundenbuch. T. 4. Abt. 2, 1307–1310. Stettin: 1903, s. 314.
  97. Cod. No. 3491. W: Paul Niekammer: Pommersches Urkundenbuch. T. 6. Abt. 1, 1321–1324. Stettin: 1906, s. 29.
  98. 98,0 98,1 Mikołaj Rudnicki: Studja nad nazwami rzek lechickich. W: Slavia Occidentalis. T. 14. Poznań: Instytut Zachodnio-Słowiański przy Uniwersytecie Poznańskim, 1935, s. 199–203.
  99. Jürgen Udolph: Neues aus dem vorslavischen Substrat der polnischen Hydronymie. ZNUG PJ10, 1984, s. 144–6.
  100. Jürgen Udolph: Die Stellung der Gewäsernamen Polens innerhalb der alteuropäischen Hydronymie. Stuttgart: 1990, s. 260.
  101. Ewa Rzetelska-Faleszko, Kazimierz Rymut (red.): Perspektywy badań nad przedsłowiańskimi nazwami rzecznymi na obszarze Polski. 1989, s. 105.
  102. 102,0 102,1 Ewa Rzetelska- Feleszko: Pomorze Zachodnie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 59–60. ISBN 83-01-06462-5.
  103. Leszek Bednarczuk: Onom XXXVII. 1993, s. 257.
  104. Leszek Bednarczuk: Areały i procesy językowe w przedhistorycznej Polsce. Wrocławska, 1994, s. 14.
  105. Zbigniew Babik: Najstarsza wartwa nazewnicza na ziemiach polskich. Kraków: 2001, s. 242. ISBN 83-7052-597-0.
  106. „Gryficka Rega 2004” – Uroczysta Gala na Zamku (pol.). Wrota Pomorza Zachodniego, 2005-03-23. [dostęp 2009-10-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons