Szafir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szafir
Różnobarwne kryształy szafirów Kryształ szafiru
Różnobarwne kryształy szafirów Kryształ szafiru
kaboszon – szafir gwiaździsty
kaboszon – szafir gwiaździsty
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny trójtlenek glinu (Al2O3)
Twardość w skali Mohsa 9
Przełam muszlowy lub nierówny
Łupliwość brak
Układ krystalograficzny trygonalny
Gęstość minerału 3,95–4,1 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa najczęściej niebieska w odcieniach
Rysa biała
Połysk szklisty, diamentowy
Współczynnik załamania (dwójłomność): no = 1,768 i ne = 1,760 (długość fali ~ 590 nm)

Szafir – bardzo twardy minerał z gromady tlenków – niebieska odmiana korundu. Jest minerałem rzadkim.

Nazwa pochodzi od stgr. σάπφειρος sappheiros, w starożytności oznaczała przede wszystkim lapis-lazuli. Grecka nazwa została zapewne przejęta z języków semickich (hebr. sappir).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Tworzy najczęściej kryształy o postaci pseudoheksagonalnych słupów (o przekroju sześciobocznym) i bipiramid. Na ścianach kryształów często wykazuje poprzeczne zbrużdżenia. Jest kruchy, przezroczysty, często wykazuje podzielność wykorzystującą płaszczyzny zbliźniaczeń.

Spotykane są też szafiry o innych barwach: biały, bezbarwny (leukoszafir), jasnoróżowy, czerwonawy, pomarańczowoczerwony (paparadża tzw. hiacynt), purpurowy, fioletowy (ametyst wschodni), fioletowoniebieski (szafir kaszmirski), zielony (szmaragd wschodni), jasnoniebieski (akwamaryn wschodni), szary, brunatny, czarny.

Znane są też odmiany dwubarwne (szafir arbuzowy) oraz wykazujące asteryzm (szafir gwiaździsty). Barwę powodują domieszki żelaza, tytanu, magnezu, wanadu, chromu. Domieszka żelaza dwuwartościowego (Fe2+) lub trójwartościowego tytanu (Ti3+) nadaje szafirowi najbardziej typową barwę niebieską, trójwartościowe jony żelaza (Fe3+), zależności od ilości barwią go na żółto i zielono, jony chromu (Cr3+) na czerwono a dodatek wanadu (V4+) na fioletowo.

Niektóre odmiany wykazują pleochroizm, a nawet luminescencję.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest spotykany w skałach magmowych, najczęściej w pegmatytach, i bazaltach.

Miejsca występowania: Sri Lanka – największe znajdowane kryształy, do 20 kg, nie mają wartości jubilerskiej, Kambodża, Indie, Australia – największy oszlifowany żółty szafir o wadze 217,5 ct, Tajlandia, Tanzania, USA, Rosja (na płw. Kola znaleziono kryształ ponad 5 kg), Namibia, Kolumbia, RPA, Madagaskar, Birma – w 1966 r. znaleziono w Magoku kryształ szafiru gwiaździstego o wadze 63000 ct. (12,6 kg).

W Polsce – tylko na Dolnym Śląsku, białe i przezroczyste szafiry występują w pegmatytach Kruczych Skał w Wilczej Porębie k. Karpacza, bywają też znajdowane w aluwiach rzeki Izery.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • bardzo poszukiwany, wysoko ceniony, wyjątkowo atrakcyjny kamień kolekcjonerski.
  • kamień szlachetny stosowany w jubilerstwie – wykorzystywany do wyrobu drogiej biżuterii.
  • w przemyśle precyzyjnym.
  • otrzymywany jest również syntetycznie.
  • domieszkowany tytanem jako ośrodek czynny nowoczesnych laserów
  • używany do produkcji igieł do gramofonów

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]