Wartościowość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wartościowość – cecha pierwiastków chemicznych oraz jonów określająca liczbę wiązań chemicznych, którymi dany pierwiastek bądź jon może łączyć się z innymi.

Pojęcie wartościowości w odniesieniu do pierwiastków jest nieprecyzyjne, dlatego jest często zastępowane pojęciem stopnia utlenienia lub liczby koordynacyjnej. Wartościowość nie uwzględnia bowiem otoczenia chemicznego danego atomu. Przykładowo atom azotu jest trójwartościowy NIII zarówno w cząsteczce amoniaku (NH3), jak i w kwasie azotawym (H–O–N=O). Jednak stopnie utlenienia atomu azotu w tych związkach wynoszą odpowiednio −III i III, co oznacza, że atom ten, albo przyjmuje 3 elektrony, albo oddaje 3 elektrony z powłoki walencyjnej. Szczególne trudności pojęcie to powoduje w chemii koordynacyjnej, chemii metaloorganicznej i chemii supramolekularnej, gdzie często występują inne oddziaływania między atomami niż wiązania kowalencyjne czy jonowe.

Większość pierwiastków posiada kilka możliwych wartościowości, tj. może przyjmować różną wartościowość w różnych związkach chemicznych np. w tlenku węgla (C=O) i dwutlenku węgla (O=C=O) atom węgla jest odpowiednio dwu- i czterowartościowy. Wartościowość pierwiastków grup głównych w układzie okresowym jest równa numerowi grupy, przy czym możliwe są również niższe wartościowości jako liczby parzyste w grupach o numerach parzystych i wartościowości nieparzyste w grupach o numerach nieparzystych. W warunkach tlenowych najtrwalsze są zwykle związki o najwyższej możliwej wartościowości, choć są liczne wyjątki od tej reguły (np. ołówII jest trwalszy i występuje bardziej powszechnie niż ołówIV lub chlorowce mające zwykle wartościowość I).

Pojęcie wartościowości może być natomiast stosowane z powodzeniem do złożonych jonów kompleksowych i anionów kwasów tlenowych.

Wartościowości pierwiastków chemicznych[edytuj | edytuj kod]

Poniższe pierwiastki i ich wartościowości są wymienione kolejno grupami układu okresowego. Pogrubiona wartościowość oznacza, że występuje najczęściej.

I grupa
wszystkie pierwiastki mają wartościowość I
II grupa
wszystkie pierwiastki mają wartościowość II
III grupa
skandIII
itrIII
Lantanowce
lantanIII
cerIII, IV
prazeodymIII, IV
neodymIII
prometIII
samarII, III
europII, III
gadolinIII
terbIII, IV (rzadko)
dysprozIII
holmIII
erbIII
tulIII
iterbII, III
lutetIII
Aktynowce
aktynIII
torIV
protaktynIV, V
uranIII, IV, V, VI
neptunIII, IV, V, VI, VII
plutonIII, IV, V, VI
amerykIII, IV, V, VI
kiurIII, IV
berkelIII, IV
kalifornII (rzadko), III, IV
einsteinII (rzadko), III
fermII (rzadko), III
mendelewII, III
nobelII, III
lorensIII
IV grupa
tytanIII, IV
cyrkonIV
hafnIV
rutherfordIV
V grupa
wanadII, III, IV, V
niobII, IV, V'
tantalII, IV, V'
dubnV
VI grupa
chromII, III, VI
molibdenII (rzadko), III, IV, V, VI
wolframII (rzadko), III (rzadko), IV, V, VI
seaborgVI
VII grupa
manganII, III, IV, VI, VII
technetII (rzadko), IV, VII
renII (rzadko), III, IV, VI, VII
bohrVII
VIII grupa
żelazoII, III, VI (rzadko)
rutenII, III, IV, VI, VIII (rzadko)
osmIII, IV, VI, VIII
hasVIII
IX grupa
kobaltII, III
rodII (rzadko), III, IV, V (rzadko), VI (rzadko)
irydII (rzadko), III, IV, V (rzadko), VI (rzadko)
meitnernie zbadano
X grupa
nikielII, III
palladII, IV
platynaII, IV, VI (rzadko)
darmsztadtnie zbadano
XI grupa
miedźI, II, III (rzadko)
srebroI, II (rzadko), III (rzadko)
złotoI, III
roentgennie zbadano

XII grupa

cynkII
kadmII
rtęćI, II
koperniknie zbadano
XIII grupa
borIII
glinIII
galIII
indI, III
talI, III
ununtriumnie zbadano
XIV grupa
węgielII (rzadko), IV
krzemIV
germanII (rzadko), IV
cynaII, IV
ołówII, IV
flerownie zbadano
XV grupa
azotI, II, III, IV, V
fosforIII, V
arsenIII, V
antymonIII, V
bizmutIII, V
ununpentiumnie zbadano
XVI grupa
tlenII
siarkaII, IV, VI
selenII, IV, VI
tellurII, IV, VI
polonII, IV, VI
liwermornie zbadano
XVII grupa
fluorI
chlorI, III, V, VII
bromI, III, V, VII
jodI, III, V, VII
astatI, III, V, VII
ununseptiumnie zbadano
XVIII grupa
hel – 0
neon – 0
argon – 0
kryptonII
ksenonII, IV, VI, VIII
radonII
ununoctiumnie zbadano

Wartościowości wybranych jonów[edytuj | edytuj kod]

  • wartościowość I: OH, NH4, NO2, NO3, ClO, ClO2, ClO3, ClO4, HCO3, HSO4, H2PO4
  • wartościowość II: SO3, SO4, CO3, SiO3, HPO4
  • wartościowość III: BO3, PO3, PO4
  • wartościowość IV: SiO4, P2O7

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]