Zespół Marfana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół Marfana
syndroma Marfan
ICD-10 Q87.4
Mikrowłókna fibryliny-1
Zwichnięcie soczewki u pacjenta z zespołem Marfana
Mikrofotografia przedstawiająca zwyrodnienie śluzakowate zastawki aorty, które często występuje w zespole Marfana

Zespół Marfana (ang. Marfan syndrome, MFS) – choroba genetyczna tkanki łącznej, charakteryzująca się dużą zmiennością fenotypową. Przyczyną zespołu jest mutacja w genie fibryliny-1. Mutacja w około 25% występuje de novo (nieodziedziczona po rodzicach). Zmiany narządowe w przebiegu zespołu Marfana dotyczą całego organizmu, niemniej najbardziej charakterystyczne to te związane z narządem wzroku, układu ruchu, serca i naczyń krwionośnych. Częstość zespołu szacowana jest na 10–20:10 000[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszego typowego opisu tej choroby dokonał w 1876 roku okulista z Cincinnati w USA E. Williams[2]. W 1896 pediatra z Paryża, dr Antoine Bernhard-Jean Marfan opisał zespół nieprawidłowości szkieletowych u 5½-letniej dziewczynki Gabrielle P. i wprowadził na ich określenie pojęcie dolichostenomelii[3]. Ta sama pacjentka została przebadana ponownie w wieku 11½ lat i opisano wtedy silną skoliozę i przykurcze palców bez nieprawidłowości ocznych i naczyniowych[4]. W 1902 roku Francuz A. Achard wprowadził do literatury termin arachnodaktylii, oznaczający pająkowatość palców (ponad proporcję długie i cienkie palce dłoni)[5]. W 1914 Niemiec Friedrich Börger jako pierwszy opisał u pacjentów z arachnodaktylią podwichnięcie soczewek[6]. Dziedziczenie autosomalne dominujące zespołu opisano w 1931 roku[7].

Eponimu "choroby Marfana" użył przypuszczalnie[8] jako pierwszy Francuz A. Carrau w 1929 roku[9]. Wcześniej zespół określano jako arachnodaktylię.

W 1943 pojawiły się doniesienia o tętniaku rozwarstwiającym aortę w jej części wstępującej u pacjentów z zespołem Marfana[10][11]. W 1950 dokonano analizy rodowodów wielu pacjentów, głównie z powikłaniami sercowo-naczyniowymi, co pozwoliło określić różnorodność i zmienność obrazu chorobowego. W 1956 określono podobieństwo strukturalne między więzadełkami soczewek oczu a warstwą środkową aorty. Beals i Hecht w 1971 opisali chorobę dziedziczoną autosomalnie dominująco, którą nazwali CCA (ang. congenital constractural arachnodactyly – wrodzona arachnodaktylia, pająkowatość palców, z przykurczem)[12], obecnie znana jako zespół Bealsa albo zespół Bealsa-Hechta. Zmiany szkieletowe w tej chorobie odpowiadają tym, jakie opisał dr Antoine Marfan, zaś oczy i aorta są zdrowe lub mają mniejsze wady, występuje znacznie mniejsza ruchomość więzadeł oraz przykurcze.

W 1986 roku odkryto fibrylinę; glikoproteinę, której wadliwa budowa leży u podłoża zespołu Marfana. Hollister i wsp. w 1991 odkryli geny odpowiedzialne za budowę fibryliny w locus (obszarze chromosomu) 15q 15-21. W tym samym roku Lee i wsp. zlokalizowali na chromosomie 5 (locus 5q 23–31) zespół genów także odpowiedzialny za syntezę fibryliny, a zmieniony chorobowo w postaci CCA[13].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Schemat dziedziczenia autosomalnego dominującego

Przyczyną zespołu Marfana jest uwarunkowane genetycznie uszkodzenie włókien sprężystych i zaburzenie w tworzeniu elastyny oraz substancji podstawowej tkanki łącznej. Choroba ta dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, charakteryzuje się dużym stopniem penetracji genu oraz różnorodną ekspresją. Gen, którego mutacje są odpowiedzialne za występowanie typowych dla tego zespołu objawów został zlokalizowany na chromosomie 15. Koduje on białko fibrylinę 1. Fibrylina 1 decyduje o prawidłowym wiązaniu białka TGF-β w tkance łącznej. W prawidłowym stanie TGF-β jest przechwytywane przez fibrylinę do tkanki łącznej. W zespole Marfana białko TGF-β nie jest wiązane przez fibrylinę i pozostaje jako wolna cząstka we krwi, co prowadzi do nieprawidłowych zachowań komórek tkanki łącznej.

Częstość występowania mutacji wynosi od 1,5 do 10 na 100 000 osób. W 70-85% przypadków choroba jest dziedziczona, pozostałe 30-15% jest skutkiem nowej mutacji (w takich przypadkach czynnikiem sprzyjającym jest zaawansowany wiek ojca[potrzebne źródło]).

Mutacje fibryliny-1 stwierdzono w innych chorobach genetycznych, określanych niekiedy jako typu I. Są to:

Typowe objawy kliniczne i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Diagnostyka zespołu Marfana opiera się na obecności charakterystycznych odchyleń od stanu prawidłowego stwierdzanych w badaniu klinicznym w obrębie układu kostnego, naczyniowego oraz narządu wzroku. Dodatkowym czynnikiem ułatwiającym znacznie ustalenie rozpoznania jest dokładnie przeprowadzony wywiad rodzinny. Rozpoznanie oparte na badaniu klinicznym i wywiadzie rodzinnym, ustala się na podstawie obecności typowych objawów współistniejących w 3 układach przy negatywnym wywiadzie rodzinnym (jeśli rodzice chorego są zdrowi), oraz w 2 lub więcej układach przy stwierdzeniu obciążonego wywiadu rodzinnego. Objawy charakterystyczne dla tego zespołu mogą być stwierdzane już przy urodzeniu, chociaż nie jest to regułą.

U większości chorych Zespół Marfana można rozpoznać już u noworodka, który jest smukły i nie ma właściwego napięcia mięśniowego. W późniejszym okresie można stwierdzić, że dziecko niedowidzi, gdyż nie śledzi wzrokiem poruszających się przedmiotów. Innym bardzo ważnym, często występującym i łatwym do wykrycia przez pediatrę objawem jest słyszalny, charakterystyczny szmer w sercu. Czasami jednak wada serca ujawnia się dopiero u starszego dziecka, np. dwuletniego czy pięcioletniego (czasami jeszcze później), co też jest dla tego zespołu typowe. Dziecko rośnie szybciej od zdrowych rówieśników, jest bardzo smukłe i ma trudności w siadaniu, a potem szybkim bieganiu. Przyczyną tych problemów małego dziecka (do 3 lat) jest jego wiotki układ mięśniowy.

Czasem dziecko ma niebieskawe twardówki, ślinii się nawet do czwartego roku życia z powodu wiotkości mięśni mimicznych twarzy. Palce dziecka są smukłe i zdarza się, że połówki ciała dziecka są asymetryczne np. jedna ręka jest grubsza i dłuższa od drugiej, albo jedna noga jest grubsza i dłuższa od drugiej). Ta asymetria ciała może być przyczyną bocznego skrzywienia kręgosłupa, który z przyczyn typowych dla zespołu Marfana jest słaby i wiotki. Mimo często bardzo słabego wzroku poziom umysłowy dziecka nie odbiega zwykle od normy. Z powodu słabości mięśni klatki piersiowej, a także skrzywienia bocznego kręgosłupa – zwłaszcza jeżeli jest duże – upośledzone jest oddychanie dziecka. Dlatego też dzieci z zespołem Marfana często chorują na zapalenie oskrzeli, płuc, a wielu dorosłych cierpi na astmę.

Różnicowanie[edytuj | edytuj kod]

W diagnostyce różnicowej zespołu Marfana należy uwzględnić:

Rokowanie[edytuj | edytuj kod]

U schyłku XIX i do lat 60. XX wieku chorzy z zespołem Marfana umierali w młodości (do 30. roku życia). Najczęstszą przyczyną było pęknięcie tętniaka aorty. U młodych mężczyzn do pęknięcia aorty dochodziło zazwyczaj w czasie wysiłku fizycznego, u młodych kobiet podczas porodu[potrzebne źródło]. Obecnie istnieją znacznie większe możliwości kontrolowania powikłań narządowych zespołu Marfana i średni czas przeżycia jest nieco dłuższy.

Znani chorzy[edytuj | edytuj kod]

Sugerowano, że zespół Marfana mieli:

Przypisy

  1. HH. Chiu, MH. Wu, HC. Chen, FY. Kao i inni. Epidemiological profile of Marfan syndrome in a general population: a national database study.. „Elsevier Inc.”. PMID 24388020. [dostęp 2014-03-03]. 
  2. Williams E. Rare cases, with practical remarks. Trans Am Ophthalmol Soc 2:291-301, 1873-1879.
  3. Un cas de déformation congénitgale des quatres membres, plus prononcée aux extremités, caractérisée par l'allongement des os avec un certain degré d'amincissiment. Bulletins et memoires de la Société medicale des hôpitaux de Paris, 1896, 13: 220-228.
  4. Méry H, Babonneix L: Un cas de deformation congenitale des quatre membres: Hyperchondroplasie. Bull Mem Soc Med Hop (Paris) 19:671, 1902.
  5. Achard A. Arachnodactylie. Bull Mem Soc MMd H6p (Paris) 19:834, 1902.
  6. Börger F. Über zwei Fälle von Arachnodaktylie. Z. Kinderheilk. 12: 161–184, 1914 DOI:10.1007/BF02222690
  7. Weve HJM. Ueber Arachnodaktylie (Dystrophia mesodermalis congenita, Typus Marfan). Archiv für Augenheilkunde, Wiesbaden, 1931, 104: 1-46.
  8. Ruettimann B, Steinmann B. A. Marfan: his life and times. Europ J Pediat 155: 725–726, 1996.
  9. Carrau A. Sur la dolichostenomelie: maladie de Marfan. Le Nourrisson 17: 82–92, 1929.
  10. Baer RW, Taussig HB, Oppenheimer EH. Congenital aneurysmal dilatation of the aorta associated with arachnodactyly. Bull Hopkins Hosp 72:309-331, 1943.
  11. Etter LE, Glover LP. Arachnodactyly complicated by dislocated lens and death from rupture of dissecting aneurysm of the aorta, JAMA 123:88-89, 1943.
  12. Beals, RK, Hecht, F. Congenital contractural arachnodactyly: a heritable disorder of connective tissue. J Bone Joint Surg. 53A, 987-993. 1971
  13. Lee, B.; Godfrey, M.; Vitale, E.; Hori, H.; Mattei, M. G.; Sarfarazi, M.; Tsipouras, P.; Ramirez, F.; Hollister DW. Linkage of Marfan syndrome and a phenotypically related disorder to two different fibrillin genes. Nature 352: 330–334, 1991. PMID 1852206
  14. NBA selects Isaiah Austin in draft (ang.). nba.com, 2014-06-27. [dostęp 2014-06-27].
  15. Burridge AL. Marfan syndrome and the 18th dynasty royal family of ancient Egypt. Preliminary research report [Part II] Paleopathol Newsl. 2000 (111):8-13. PMID 11624649
  16. David Connel. Retrospective blues: Robert Johnson—an open letter to Eric Clapton. „British Medical Journal”. 333. 7566. s. 489. doi:10.1136/bmj.333.7566.489. 
  17. Schwartz H. Abraham Lincoln and aortic insufficiency. The declining health of the President. Calif Med. 1972 116(5):82-4. PMID 4565398
  18. SCHWARTZ H. ABRAHAM LINCOLN AND THE MARFAN SYNDROME. JAMA. 1964 Feb 15;187:473-9. PMID 1408481
  19. Schoenfeld MR. Nicolo Paganini. Musical magician and Marfan mutant? JAMA. 1978 Jan 2;239(1):40-2. PMID 336919
  20. Schoenfeld MR. Nicolo Paganini--musical magician and Marfan mutant? Med Times. 1980 Nov;108(11):117-8, 120, 125. PMID 7015051
  21. Young DA. Rachmaninov and Marfan's syndrome. Br Med J (Clin Res Ed). 1986 293(6562):1624-6. PMID 3101945
  22. Wolf P. Creativity and chronic disease. Sergei Rachmaninov (1873–1943). West J Med. 2001 Nov;175(5):354. No abstract available. PMID 11694497
  23. Hey Ho, Let's Go - The story of the Ramones True, Everett.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Harold Chen: Atlas of Genetic Diagnosis and Counselling. Totowa, NJ: Humana Press, 2006, s. 619-629. ISBN 1-59259-956-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.