Gwiazdozbiór Strzelca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strzelec
Strzelec
Nazwa łacińska Sagittarius
Dopełniacz łaciński Sagittarii
Skrót nazwy łacińskiej Sgr
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 19 h
Deklinacja -25°
Charakterystyka
Powierzchnia 867 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 7
Najjaśniejsza gwiazda Kaus Australis (ε Sagittarii - 1,79m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 65° N.

Strzelec (łac. Sagittarius, dop. Sagittarii, skrót Sgr) – piętnasta co do wielkości konstelacja zodiakalna, znana już w starożytności. Położony na południowej półkuli nieba, stosunkowo blisko równika niebieskiego. W Polsce gwiazdozbiór częściowo widoczny latem, w całości widoczny na południe od równoleżnika 45°N. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 115.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Wyobraża jednego z mitologicznych pół koni, pół ludzi, mądrego i przyjaznego ludziom centaura Krotosa, syna Pana, ulubieńca muz, umieszczonego na niebie przez bogów Olimpu m.in. za wynalezienie łuku. Przedstawiany z napiętym łukiem wycelowanym w serce sąsiedniego Skorpiona. Na starych mapach gwiazdozbiór ten jest nazywany Centaurem, ale w mitologii greckiej funkcjonuje jako satyr. Dwa tysiące lat przed naszą erą w tym miejscu Babilończycy widzieli Króla Wojny, Nargala, którego przedstawiali jako istotę podobną do greckiego centaura. W atlasach chińskich znajdował się tygrys, od którego został nazwany jeden z gwiazdozbiorów chińskiego zodiaku. Hebrajczycy widzieli w znaku Strzelca Goga, wroga Izraela. Natomiast Julius Schiller, główny orędownik nieudanej „chrystianizacji” nieba, zastąpił Strzelca Apostołem Mateuszem[1].

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

asteryzm „imbryk”

Najjaśniejsze gwiazdy tej konstelacji tworzą rozpoznawalny asteryzm, kształtem przypominający imbryk.

Beta (β) Sagittarii to para gwiazd czwartej wielkości, widoczna nieuzbrojonym okiem. Jedna z nich, ta bardziej wysunięta na północ i nieco jaśniejsza, ma towarzysza siódmej wielkości. Te trzy gwiazdy leżą w różnych odległościach i nie są ze sobą związane.
W Strzelcu znajduje się najwięcej (aż 15) obiektów z katalogu Messiera. Mgławica Laguna (NGC 6523, M8) zajmuje obszar trzy razy szerszy od Księżyca w pełni. To jedna z największych mgławic na niebie. Zawiera gromadę NGC 6530, o gwiazdach siódmej wielkości i ciemniejszych, oraz 9 Sagittarii – błękitnego nadolbrzyma szóstej wielkości.
Mgławica Trójlistna Koniczyna (NGC 6514, M20) zawdzięcza swą nazwę przecinającym ją ciemnym pasom pyłu. Kolejny obiekt – Mgławica Omega (NGC 6618, M17) leży na granicy z Tarczą. Przypomina dużą grecką literę omega. Niektórym kojarzy się z łabędziem, stąd jej druga nazwa – Mgławica Łabędzia. Luźna gromada gwiazd w jej obrębie jest widoczna przez lornetkę.
Gromada kulista M22 (NGC 6656) to jedna z ciekawszych gromad na niebie, leżąca niedaleko pokrywki Dzbana, widoczna przy dobrych warunkach nieuzbrojonym okiem. Przez lornetkę wygląda jak kłębek wełny wielości 2/3 średnicy Księżyca[2].

Przez gwiazdozbiór Strzelca przebiega w naszych czasach 33,4° ekliptyki – 1/8 znaku Strzelca i niemal cały znak Koziorożca, wraz z punktem przesilenia zimowego. Słońce wędruje na tle gwiazdozbioru Strzelca pomiędzy 18 grudnia a 20 stycznia.
Przez zachodnią część gwiazdozbioru przebiega najjaśniejsza część Drogi Mlecznej, zawierająca jedno ze spiralnych ramion naszej Galaktykiramię Strzelca, które przesłania znajdujące się za nim jądro galaktyczne. Punkt wskazujący kierunek ku odległemu o 28 tysięcy lat świetlnych centrum naszej Galaktyki leży około 1° na południe od gwiazdy X Sagittarii, przy granicy Strzelca z Wężownikiem i Skorpionem[3].

Twierdzono, iż być może z kierunku gwiazdy Tau Sagittarii pochodził tzw. Sygnał Wow!.

Rój meteorów[edytuj | edytuj kod]

Obserwatorzy meteorów powinni pamiętać o czerwcowym roju, zwanym Sagittarydami, które w pierwszym tygodniu miesiąca dają około 8 zjawisk na godzinę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Strzelec w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Joachim Ekrutt: Gwiazdy i planety. Wyd. V. Warszawa: Muza SA, 2005, s. 92-93. ISBN 83-7079-770-9.
  2. Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 384. ISBN 978-83-01-14848-5.
  3. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: Park, 2002, s. 172-175. ISBN 83-7266-156-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]