Gwiazdozbiór Wężownika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wężownik
Wężownik
Nazwa łacińska Ophiuchus
Dopełniacz łaciński Ophiuchi
Skrót nazwy łacińskiej Oph
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 17 h
Deklinacja -8°
Charakterystyka
Powierzchnia 948 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 5
Najjaśniejsza gwiazda Ras Alhague (2,08m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 73[1]° S a 60° N.

Wężownik (łac. Ophiuchus, dop. Ophiuchi, skrót Oph) – wyraźny gwiazdozbiór znajdujący się w rejonie równika niebieskiego. Jest jedenastym w kolejności pod względem powierzchni, jego obszar dzieli na dwie części konstelację Węża.[2] Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem : około 100. W Polsce widoczny latem. Jest jedną z 48 konstelacji ptolemejskich.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Ophiuchus literalnie znaczy „posiadacz węża”. Dostrzeżenie starszego człowieka z wężem wymaga sporej wyobraźni. Wężownik jest utożsamiany z Asklepiosem, synem Apolla i nimfy Koronis, greckim bogiem sztuki lekarskiej, który miał moc wskrzeszania zmarłych. Asklepiosa wychowywał centaur Chiron, który nauczył go uzdrawiania. Wddług legendy Asklepios udusił pewnego razu węża; wtedy podpełz inny wąż i podał zioło, które sprawiło, że zabity wąż zmartwychwstał. Zanim ten drugi zdążył uciec, Asklepios wyrwał mu zioło z pyska, po czym używał go do wskrzeszania zmarłych. Gdy Asklepios został lekarzem na okręcie Argo wskrzesił kilku zmarłych włącznie z Minosem, królem Krety. Po tym, jak próbował ożywić Oriona, Hades, bóg świata zmarłych, bał się,że ta umiejętność jest zagrożeniem dla jego podziemnego państwa i poprosił Zeusa o interwencję. Zeus zabił Asklepiosa piorunem, ale umieścił wielkiego uzdrowiciela pośród gwiazdozbiorów jako Wężownika. Przedstawiany z ogromnym wężem towarzyszącym mu w zbieraniu ziół. Wąż ten jest oddzielnym gwiazdozbiorem, rozdzielonym na dwie części, Głowę Węża oraz Ogon Węża, właśnie przez gwiazdozbiór Wężownika[1][2].

Mimo że przez obszar gwiazdozbioru przebiega ekliptyka, Wężownika nie zalicza się w astrologii do gwiazdozbiorów zodiakalnych. Wynika to z tego, że granice tego gwiazdozbioru przecinają ekliptykę od stosunkowo niedługiego czasu – od standaryzacji gwiazdozbiorów w roku 1930. Przez gwiazdozbiór przebiega obecnie 18,6° ekliptyki – ponad 3/5 znaku Strzelca. Słońce wędruje na tle konstelacji pomiędzy 29 listopada a 18 grudnia.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Wężownik usytuowany jest poza pasem Drogi Mlecznej, w związku z tym na jego obszarze nie ma młodych gromad otwartych czy pięknych mgławic. Siedem obiektów z katalogu Messiera to złożone ze starych gwiazd gromady kuliste.

  • Najjaśniejsza z nich M 10 ma jasność 6,4m i jest dość zwarta. Posiada około 250 tysięcy gwiazd i znajduje się w odległości około 14,3 tysięcy lat świetlnych od nas.
  • Druga co do jasności to gromada M 62, położona na południowym krańcu konstelacji Wężownika, tuż przy granicy z gwiazdozbiorem Skorpiona w pobliżu Antaresa. Gromada ma jasność 7,39m i jest oddalona od Słońca o 22,5 tysięcy lat świetlnych[2]. Jest to kolejna doskonała gromada tuż poniżej widzialności nieuzbrojonym okiem. Za pomocą 20-centymetrowego teleskopu widać duże równomiernie skoncentrowane halo z wyraźnie widocznymi setkami gwiazd[1].
  • Następna w kolejności jest gromada kulista M 19 leżąca dwa stopnie na północ od M 62 i prawie dokładnie na wschód od Antaresa. Jest to masywna gromada składająca się z około 1,1 miliona gwiazd i oddalona o 28,7 tysięcy lat świetlnych. Szczególną cechą jest owalne halo zawierające liczne gwiazdy.
  • Kolejny obiekt to M 12, gromada kulista o jasności 7,68m. Zawiera około 87 tysięcy gwiazd . Astronomowie podejrzewają, że została „ograbiona” z gwiazd o małej masie.
  • Na wschód od M 12 położona jest gromada M 14, oddalona o około 30 tysięcy lat świetlnych i zawierająca około miliona gwiazd. To duża, słabo skoncentrowana gromada kulista, ale niełatwo dostrzec jej pojedyncze gwiazdy za pomocą amatorskiego teleskopu ze względu na grube chmury pyłu i gazu pomiędzy gromadą a Słońcem.
  • Z kolei M 9 znajduje się blisko, zaledwie 1,5 stopnia na południowy wschód od Sabika. Jej widoma jasność to 8,4m, dzieli ją od nas około 25,8 tysięcy lat świetlnych.
  • Ostatnią istotną gromadą kulistą w konstelacji jest M 107.
  • Osobliwym obiektem w gwiazdozbiorze jest świecąca jasno w podczerwieni galaktyka NGC 6240. Jest to obiekt będący pozostałością po dawnym zderzeniu dwóch mniejszych galaktyk.[2]
  • Za pomocą teleskopu można dostrzec NGC 6369 (Mgławicę Mały Duch). Jest to przykład kulistej mgławicy planetarnej, wyglądającej jak mały szarawy gruby obwarzanek.

M 10 i M 12 leżą blisko środka gwiazdozbioru i obie można zobaczyć jednocześnie przez lornetkę. Obydwie mają około jednej trzeciej średnicy Księżyca, a przez 20-centymetrowy teleskop można już zobaczyć liczne gwiazdy i mgliste tło. Lepszy widok to dwie wielkie i rozproszone gromady otwarte NGC 6633 i IC 4665.

Najjaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • Najjaśniejsza gwiazda to Rasalhague (2,07m), co oznacza po arabsku głowę zbieracza węży.[2]
  • Druga co do jasności to eta (η)Oph (2,43m) zwana popularnie Sabik. Oddalona o 84 lata świetlne gwiazda jest układem podwójnym składającym się z pary gwiazd ciągu głównego o typach widmowych A1 oraz A3. Gwiazdy okrążają środek masy układu po mocno wydłużonej orbicie z okresem prawie 87,6 roku. Z perspektywy Urana Sabik pełni funkcję gwiazdy polarnej.
  • Kolejne trzy gwiazdy to ζ Oph, δ Oph i β Oph (wszystkie jaśniejsze niż 3 magnitudo), dalsze osiem zaś ma jasność w przedziale 3 - 4 m. To one w atlasach nieba wyznaczają charakterystyczny widok gwiazdozbioru.[2]

Inne gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • Alfa (α) Ophiuchi jest układem podwójnym składającym się z obiegających się wzajemnie gwiazdy ciągu głównego oraz czerwonego olbrzyma. Rozdzielenie układu i jego dokładne badania były możliwe dopiero w 2011 roku.[2]
  • Ro (ρ) Ophiuchi to gwiazda wielokrotna leżąca niedaleko Antaresa. Przez lornetkę można zobaczyć składnik A piątej wielkości i dwóch towarzyszy siódmej wielkości po obu jego stronach, składniki D i E można dostrzec przez mały teleskop.
  • Gwiazda podwójna 70 Ophiuchi składa się z żółtego i pomarańczowego karła, czwartej i szóstej wielkości gwiazdowej.
  • Z kolei 36 Ophiuchi to para pomarańczowych karłów piątej wielkości gwiazdowej.

Gwiazda Barnarda[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiazda Barnarda to najsłynniejsza gwiazda w Wężowniku – jest to drugi układ gwiezdny pod względem odległości od Słońca. Jest to czerwony karzeł o jasności 9,5m. Mimo iż jest oddalona od Ziemi o zaledwie 5,9 lat świetlnych jest za słaba, by można ją zobaczyć bez teleskopu. Gwiazda Barnarda porusza się tak szybko na tle dalszych gwiazd (10,3″ na rok – czyli o 1° w ciągu 350 lat), że zmiany jej położenia są widoczne w ciągu kilku lat (w ciągu ludzkiego życia przemieszcza się o połowę średnicy Księżyca). Stąd pochodzi inna nazwa gwiazdy: Strzała.

Supernowa[edytuj | edytuj kod]

W 1604 roku w gwiazdozbiorze nastąpił ostatni z trzech wybuchów supernowej zaobserwowanych w naszej Galaktyce, opisany m.in. przez niemieckiego astronoma Johannesa Keplera. Przyćmiewała ona wtedy wszystkie inne gwiazdy. Gwiazda obecnie 19m, nazwana na jego cześć Supernową Keplera, wówczas rozbłysła do -2,5m.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Praca zbiorowa: Kosmos.Galaktyki.Planety.Gwiazdy.. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 418-419. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Kamil Złoczewski: Kosmos. Wężownik. T. 76. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 20-23. ISBN 978-83-252-2009-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Zobacz hasło Wężownik w Wikisłowniku