Gwiazdozbiór Barana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Baran
Baran
Nazwa łacińska Aries
Dopełniacz łaciński Arietis
Skrót nazwy łacińskiej Ari
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 2,5 h
Deklinacja +20°
Charakterystyka
Powierzchnia 441 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 2
Najjaśniejsza gwiazda Hamal (2,01m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 62° S a 90° N.

Baran (łac. Aries, dop. Arietis, skrót Ari) – gwiazdozbiór znajdujący się pomiędzy Andromedą i Bykiem. Pomimo swej niewielkiej jasności odgrywał dużą rolę w astronomii, w Baranie bowiem znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego, tzw. punkt Barana. Przejście Słońca przez ten punkt (w momencie równonocy wiosennej) oznacza początek astronomicznej wiosny na półkuli północnej. Obecnie na skutek precesji Ziemi punkt Barana przesunął się do sąsiedniego gwiazdozbioru Ryb, a za 600 lat będzie już w Wodniku[1]. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 50. W Polsce widoczny jesienią i zimą. Baran jest także znakiem Zodiaku (21.3 – 20.4 Aries.svg).

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj | edytuj kod]

Gwiazdy Barana przedstawiały w starożytnych kulturach odrodzenie, bo łączyły się z wiosenną równonocą. Później zaczęły reprezentować słynnego barana ze Złotym Runem. Już Sumerowie widzieli w gwiazdach tego gwiazdozbioru obraz barana, a kolejne cywilizacje włączały go do własnych mitologii. Jego nazwa wywodzi się od mitologicznego złotego barana, na którym Fryksos, syn beockiego króla Atamasa i Nefele, przybył do Kolochidy u podnóża Kaukazu, uciekając przez śmiercią na ołtarzu ofiarnym. W podzięce za ocalenie baran został ofiarowany Zeusowi i umieszczony wśród gwiazd. Złote runo zaś zostało podarowane królowi Kolchidy Ajetesowi i stało się później celem wyprawy Argonautów, którzy płynęli na okręcie Argo (patrz też: Kil, Rufa i Żagiel) dowodzeni przez Jazona.

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Barana[edytuj | edytuj kod]

W XVII wieku niemiecki astronom Jakub Bartsch zabrał trochę gwiazd z Barana i stworzył nową konstelację, znaną jako Ul (Vespa). Przeszła ona kilka transformacji, była muchą i pszczołą, aż w XX wieku astronomowie oddali te gwiazdy Baranowi.[1]

Układ najjaśniejszych gwiazd w Baranie tworzy charakterystyczny łuk, na który składają się: Hamal (α Ari) (arab. owca)[1] o jasności 2,01m, Sheratan (β Ari) o jasności 2,64m oraz Mesartim (γ Ari) o jasności 3,88m).

Pokazowym obiektem konstelacji jest gamma Aries, znana także jako Mesarthim, która to nazwa wywodzi się od arabskiego pierwsza gwiazda w Baranie. Jest to doskonała gwiazda podwójna, z niemal idealnie dopasowanymi gwiazdami typu spektralnego A i B, które - co dziwne - wydają się bladożółte. Już przez 10-centymetrowy teleskop są dobrze widoczne.[1]

Inne jaśniejsze gwiazdy:

Niektóre gwiazdy zmienne:

Niektóre wybrane gwiazdy podwójne i wielokrotne:

Obiekty niegwiazdowe[edytuj | edytuj kod]

  • W Baranie znajduje się olbrzymia galaktyka spiralna NGC 772 bez poprzeczki o jasności około 10m. Leży w pobliżu Mesarthim (γ Ari), najlepsza galaktyka w konstelacji. W 20-centymetrowym teleskopie ma jedno nadzwyczaj duże ramię, blade owalne halo i małe, dużo jaśniejsze jądro. W 2003 odkryto w niej w ciągu trzech tygodni dwie supernowe.[1]
  • NGC 691 jest z trudem dostrzegalna za pomocą 15-centymetrowego teleskopu, ale już 20-centymetrowy pokaże małe blade halo okrągłego kształtu z niewiele jaśniejszym obszarem w środku.[1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Baran w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012. ISBN 978-83-7670-323-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 65–66. ISBN 83-7266-156-1.