Aleksander Tarnawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Jan Michał Tarnawski
Upłaz, Wierch
Ilustracja
Aleksander Tarnawski (ze zbiorów NAC)
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1921
Słocina
Przebieg służby
Lata służby 1939–1944
Siły zbrojne Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Armia Krajowa
Jednostki 1 Pułk Grenadierów Warszawy,
1 Pułk Pancerny (PSZ),
Okręg Nowogródek AK,
77 Pułk Piechoty AK
Stanowiska oficer kompanii
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca laborant, asystent, adiunkt, starszy inżynier laboratoryjny
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal „Pro Patria”

Aleksander Jan Michał Tarnawski, ps. „Upłaz”, „Wierch” (ur. 8 stycznia 1921 w Słocinie) – polski inżynier chemik, podporucznik broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny, kapitan[1] Wojska Polskiego w stanie spoczynku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Tarnawski ukończył Gimnazjum Państwowe w Chorzowie w czerwcu 1938 roku. W październiku 1938 roku rozpoczął studia wyższe na Wydziale Chemii Uniwersytetu Lwowskiego. W ciągu pierwszego roku studiów nie był wzywany na wojskową komisję lekarską, a we wrześniu 1939 roku nie był zmobilizowany. Został zatrzymany przez milicję sowiecką w Drohobyczu, lecz po okazaniu dokumentów studenckich Uniwersytetu Lwowskiego został zwolniony z aresztu. 26 października 1939 roku przekroczył wraz z innymi uchodźcami wojennymi granicę polsko-węgierską. Został skierowany do przejściowego obozu dla uchodźców na Węgrzech.

Udział w wojnie obronnej i jednostkach polskich na Zachodzie[edytuj | edytuj kod]

Po opuszczeniu obozu dla uchodźców na Węgrzech w grudniu 1939 roku przedostał się do Francji, gdzie po zgłoszeniu się do WKU (punkt werbunkowy) został przydzielony do I batalionu 1 pułku piechoty 1 Dywizji Grenadierów. Od kwietnia 1940 roku szkolił się w Szkole Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan (polski obóz wojskowy położony w Bretanii w miejscowości Guer, w departamencie Morbihan, którego komendantem był generał Stanisław Maczek). Po upadku Republiki Francuskiej ewakuował się barką do Wielkiej Brytanii, gdzie przeszedł pod brytyjskie dowództwo i został skierowany do Szkoły Podchorążych Broni Pancernej w Crawford. Wówczas uzyskał stopień kaprala podchorążego z przydziałem do 1 Pułku Pancernego 16 Brygady Pancernej. Od października 1941 roku do 22 maja 1943 roku pełnił służbę wojskową w 1 Pułku Pancernym, a później w 1 Dywizji Pancernej.

W Wielkiej Brytanii zgłosił się do służby w Armii Krajowej. Po konspiracyjnym przeszkoleniu w dywersji i broni pancernej został zaprzysiężony 23 września 1943 roku w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Po odbyciu stażu w oddziałach brytyjskich został przetransportowany do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech. Zrzutu dokonano w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku w ramach operacji „Weller 12”, dowodzonej przez kapitana nawigatora Edwarda Bohdanowicza. W operacji „Weller 12” zrzuceni zostali podporucznicy: Stefan Górski ps. „Brzeg”, Gustaw Heczko ps. „Skorpion”, Marian Kuczyński ps. „Zwrotnica” oraz Aleksander Tarnawski ps. „Upłaz”. Zrzut desantowanych odbył się na placówkę odbiorczą „Kanapa”, położoną koło wsi Baniocha koło Góry Kalwarii pod Warszawą.

Służba w kraju[edytuj | edytuj kod]

Po aklimatyzacji w Warszawie przez pewien czas pracował w komórce „Kratka” prowadzącej łączność między więźniami Pawiaka a Armią Krajową. W Świdrze ppor. Aleksander Tarnawski „Upłaz” otrzymał w maju 1944 roku przydział służbowy Armii Krajowej do Okręgu Nowogródek AK, gdzie dotarł – jako członek Organizacji Todta – około 22 czerwca 1944 roku, wraz z Gustawem Heczką, z którym razem byli desantowani.

Okręg Nowogródek[edytuj | edytuj kod]

Po przybyciu do Okręgu Nowogródek około 22 czerwca 1944 roku i zameldowaniu się u komendanta podpułkownika Janusza Prawdzic-Szlaskiego (ps. „Prawdzic”, „Borsuk”) został przydzielony do Zgrupowania Zachód Okręgu Nowogródek AK, którego komendantem był kapitan Jan Piwnik „Ponury” do 16 czerwca 1944 roku, a następnie podporucznik Bojomir Tworzyański „Ostoja”[2], który ostatecznie przydzielił go do Obwodu (potem ośrodka dywersyjno-partyzanckiego) Szczuczyn AK (kryptonim „Łąka”), do 3 kompanii dowodzonej przez Jana Wasiewicza „Lwa”[3], VII batalionu 77 pułku piechoty AK, w którego składzie walczyło 5 kompanii (po 3–5 plutonów) w miejscowościach:

Pełnił służbę w 3 kompanii od 22 czerwca do 19 lipca 1944 roku. W tym czasie objął dowództwo plutonu dyspozycyjnego w tejże kompanii oraz został instruktorem dywersji i sabotażu w I Obwodzie Szczuczyn u ppor. Jana Wasiewicza „Lwa”[4]. W tym czasie organizował i szkolił patrole dywersyjne, prowadził działania dywersyjne na szlakach komunikacyjnych Inspektoratu, produkował materiały wybuchowe i miny. Od lipca 1944 roku dowodził specjalną kompanią szturmową w VII batalionie 77 pułku piechoty AK.

Operacja „Ostra Brama”[edytuj | edytuj kod]

3 kompania VII batalionu 77 pułku piechoty AK nie wzięła udziału w operacji „Ostra Brama” rozpoczętej 7 lipca 1944 roku przez Zgrupowanie Zachód Okręgu Nowogródek AK ze względów administracyjnych: nie zdążyła pod Wilno. Po zajęciu Okręgu Nowogródek AK przez wojska radzieckie, 17 lipca 1944 roku, do pododdziałów docierały informacje o rozbrajaniu żołnierzy Armii Krajowej w rejonie Wilna przez żołnierzy NKWD. Podjęto wówczas decyzję o wycofaniu się pod Warszawę w grupie oficerów z III i VII batalionu pod dowództwem ppłk. Janusza Prawdzica-Szlaskiego. Aleksander Tarnawski przedostał się z Grodna przez Białystok, do Lublina i dalej do Otwocka (w październiku 1944 roku).

Po zakończeniu wojny w 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku otrzymał pracę w Polskim Radiu w Warszawie. Później pracował jako:

  • laborant w kopalni węgla kamiennego Walenty Wawel w Rudzie Śląskiej (1945–1947)
  • młodszy asystent, a później starszy asystent w Katedrze Chemii Fizycznej Politechniki Śląskiej (1948–1961)
  • adiunkt w Instytucie Metali Nieżelaznych (1961–1963)
  • starszy inżynier laboratoryjny (od 1964 roku – kierownik w Zakładzie Pigmentów) w Instytucie Przemysłu Tworzyw i Farb w Gliwicach (1963–1990)
  • starszy specjalista tamże w wymiarze pół etatu (od przejścia na emeryturę w 1990 do końca 1994 roku).

W okresie 1947–1949 studiował na Wydziale Chemicznym Politechniki Śląskiej. Studia te ukończył z tytułem magistra inżyniera chemika.

Mieszka w Gliwicach. 7 września 2014 roku, w wieku 93 lat, wykonał w tandemie spadochronowym kolejny skok spadochronowy z żołnierzami jednostki GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej[5].

W 2016 roku ukazała się książka pt. Ostatni. Historia cichociemnego Aleksandra Tarnawskiego ps. „Upłaz” (wydana przez wydawnictwo „Wielka Litera”, Warszawa, 2016, ​ISBN 978-83-8032-087-1​) będąca opisem życia ostatniego żyjącego cichociemnego w postaci wywiadu-rzeki przeprowadzonego przez Emila Marata i Michała Wójcika.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Jest synem małżeństwa pary nauczycielskiej Jana i Marii z domu Bereś. Miał starszego brata, który zamieszkiwał w Rabce. W roku 1950 ożenił się z Henryką Bartosiewicz, z którą nie miał dzieci. Po śmierci pierwszej żony Henryki ożenił się po raz drugi w 1987 roku z dr chemii Elżbietą Kamińską, z którą ma córkę, dr ekonomii Katarzynę Tarnawską (ur. w Gliwicach w 1973 roku).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urodziny cichociemnego, polska-zbrojna.pl [dostęp 2018-03-06].
  2. Marek Ney-Krwawicz. Struktura Organizacyjna Armii Krajowej. „Mówią Wieki”. 9, s. 7, 1986. 
  3. Wasiewicz i Wilbik 1988 ↓, s. 37.
  4. Chlebowski 1988 ↓, s. 96.
  5. Skoczył w 1943 roku, dziś powtórzył wyczyn. www.polska-zbrojna.pl, 2014-09-07. [dostęp 2018-02-26].
  6. Radek Pietruszka: Premier Kopacz na meczu Gortat Team kontra Wojsko Polskie. Polska Agencja Prasowa SA, 2015-07-19. [dostęp 2015-07-22].
  7. Wyjątkowa sesja na Śląsku. Odznaczono ostatniego żyjącego Cichociemnego. tvp.info, 2016-10-17. [dostęp 2016-10-17].
  8. 96. urodziny ostatniego Cichociemnego. Aleksander Tarnawski otrzyma medal „Pro Patria”, www.rmf24.pl, 9 stycznia 2017 [dostęp 2017-05-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]