16 Brygada Pancerna (PSZ)

16 Brygada Pancerna

16 Brygada Czołgów

Odznaka pamiątkowa 16 BPanc
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1941
Rozformowanie	1947
Tradycje
Rodowód	1 Pułk Czołgów
Dowódcy
Pierwszy	ppłk/płk dypl. Tadeusz Adam Majewski
Ostatni	ppłk Bolesław Sokołowski
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych	wojsko
Rodzaj wojsk	Broń pancerna
Podległość	I Korpus Polski (PSZ)

Oznaka 16 BPanc (do sierpnia 1942)

Czołgi Churchill II 16 Brygady Pancernej na manewrach w Szkocji w styczniu 1942

Czołg Mk III Valentine ze znaczkiem PL na manewrach na szkockich drogach

Czołgi Valentine Mark III 16 Brygady Pancernej na manewrach w Szkocji.

Crusader - czołgi tego typu były na wyposażeniu pułku pancernego w 1943

16 Brygada Pancerna – wielka jednostka broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych.

W składzie I Korpusu 1941-1942

19 września 1941 rozkazem Naczelnego Wodza L.dz.2777/Tjn.Og.Org./41 1 pułk czołgów został przeformowany w 16 Brygadę Czołgów, w skład której weszły I, II, III bataliony czołgów oraz kompania dowodzenia 1 pcz. Bataliony otrzymały następujące nowe numery:

• 65 batalion czołgów,
• 66 batalion czołgów,
• 67 batalion czołgów,
• 65 czołówka naprawcza,
• 66 czołówka naprawcza.

Dowódcą brygady został wyznaczony ppłk dypl. Tadeusz Majewski, szefem sztabu mjr dypl. Stanisław Bahrynowski, kwatermistrzem kpt. Marian Żebrowski. 15 listopada 1941 stan osobowy brygady wynosił 143 oficerów i 1736 szeregowych. 31 grudnia 1941 brygada otrzymała przydział pierwszych czołgów: 9 Valentine i 15 Churchill. Oficerowie zostali skierowani na kursy brytyjskie, staże w brytyjskich jednostkach pancernych i do fabryk produkujących czołgi. Napływały dalsze uzupełnienia stanu osobowego. Powstawały polskie kursy przy brytyjskich centrach wyszkoleniowych broni pancernych dla polskich pancerniaków w Bovington Camp, Lulworth, Catterick Camp. W Oxfordzie powstały kursy taktyczne dla dowódców kompanii i batalionów.

W dniu 8 stycznia 1942 na bazie 65 i 66 czołówki naprawczej oraz specjalistów z batalionów czołgów zorganizowano 16 kompanię warsztatową, pod dowództwem kpt. Jana Kaszubowskiego. W dniu 17 stycznia 1942 stan osobowy brygady wynosił 149 oficerów i 1916 szeregowych. Rozkazem NW L.dz.400/Tjn.O.I.Og.Org./42 z dnia 26 lutego 1942 zarządzono sformowanie 1 Dywizji Pancernej, tym samym rozkazem w skład formowanej 1 DPanc włączono 16 Brygadę Czołgów.

W strukturze 1 Dywizji Pancernej 1942–1943

W dniu 25 lutego 1942 brygada została podporządkowana dowódcy 1 Dywizji Pancernej, gen. bryg. Stanisławowi Maczkowi. 4 kwietnia 1942 16 Brygada Czołgów przeszła w rejon Kelso na południe od Edynburga. Dowództwo brygady i 67 bcz w Kelso, 65 bcz w Langton Camp koło Duns, 66 bcz w Duns. kompania warsztatowa w Nisbet House, kompania zaopatrywania na torze wyścigowym Race Course koło Kelso, kompania łączności w Carolside, brygadowa szkoła kierowców w Ayton. Stan brygady w tym dniu wynosił 156 oficerów, 395 podoficerów i 522 kaprali, 1232 szeregowców. Stan czołgów to: 29 czołgów Valentine i 29 Churchill.

22 kwietnia 1942 brygadę wizytował gen. dyw. Władysław Anders dowódca PSZ w ZSRR. 12 sierpnia 1942 16 Brygada Czołgów została przemianowana na 16 Brygadę Pancerną. W dniu 13 sierpnia 1942 bataliony czołgów zostały przeformowane w pułki pancerne, którym nadano kolejne numery 1, 2 i 3. Równocześnie ppłk dypl. Aleksander Ruchaj-Taczanowski na bazie 1 batalionu ciężkich karabinów maszynowych I Korpusu w m. Duns, w Szkocji, zorganizował 16 batalion dragonów. 8 września brygada odbyła pierwsze ćwiczenia bojowe ze wsparciem artylerii. W połowie września brygadę inspekcjonował gen. bryg. Mieczysław Boruta-Spechowicz ówczesny zastępca dowódcy I Korpusu. 25 września inspekcję 1 DPanc, w tym 16 BPanc przeprowadził NW gen. broni Władysław Sikorski. Z dniem 1 października 1942 16 kompania warsztatowa została włączona w skład oddziałów technicznych 1 DPanc., a w dniu 1 listopada 1943 została przemianowana na kompanię warsztatową 16 Brygady Pancernej. 18 grudnia 1942 stan 16 BPanc wynosił 176 oficerów, 392 podoficerów, 559 kaprali i 1531 szeregowców, Łącznie 2658 żołnierzy. Posiadał wozów bojowych: 111 czołgów Covenanter, 20 czołgów Crusader, 1 czołg saperski, 76 transporterów opancerzonych Carrier, 30 samochodów opancerzonych Scout Car oraz 41 motocykli. Głównym zadaniem brygady stało się wszechstronne szkolenie pancerne i motorowe żołnierzy.

W kwietniu 1943, na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza, gen. broni Władysława Sikorskiego z dnia 20 marca 1943, w skład brygady włączony został 1 batalion Strzelców Podhalańskich. Nastąpiło połączenie batalionu Strzelców Podhalańskich z 16 batalionem dragonów z tym, że część przeszkolonych żołnierzy 16 batalionu dragonów została przeniesiona do pułków pancernych. Ponieważ 16 batalion dragonów nie posiadał tradycji bojowych zdecydowano, że pododdział zachowa nazwę batalionu Strzelców Podhalańskich. Dowódcą batalionu został mjr dypl. Wacław Kobyliński, dotychczasowy dowódca batalionu Strzelców Podhalańskich, a jego zastępcą kpt. Stefan Kazimierczak z 16 batalionu dragonów. Począwszy od dnia 29 kwietnia 1943 kompanie strzelców uczestniczyły w 7-tygodniowym kursie zorganizowanym w rejonie miasta North Berwick, w hrabstwie East Lothian. Celem kursu było przeszkolenie strzelców podhalańskich do wykonywania zadań przewidzianych w armii brytyjskiej dla dragonów, czyli piechoty, która przemieszczając się i walcząc na transporterach opancerzonych wspiera bezpośrednio pododdziały czołgów.

Od 4 do 11 czerwca 1943 16 BPanc odbyła strzelania z czołgów na strzelnicy w Kircudbright, skąd przeszła na 3 miesięczną koncentrację z intensywnymi ćwiczeniami i strzelaniami w rejonie Newmarket. Marsz odbył się na sprzęcie na odległość około 340 kilometrów. Od 28 do 30 września brygada odbyła marsz do Szkocji do swoich stałych garnizonów. 5 października w skład brygady wchodziło 171 oficerów i 2773 szeregowych. 21 września 1943 NW gen. broni Kazimierz Sosnkowski wydał rozkaz L.dz.1220/Tjn.Org./43 do reorganizacji 1 DPanc według najnowszych doświadczeń brytyjskich. Nowa nazwa brzmiała 10/16 Brygada Pancerna, w jej skład weszły dwa dotychczasowe pułki brygady - 1 i 2 pancerne. 12 października rozkazem dowódcy dywizji 10/16 BPanc przemianowana została na 10 Brygadę Kawalerii Pancernej. Pułki przeszły też na nową organizację brytyjskiego pułku pancernego.

We wrześniu 1943 przystąpiono do reorganizacji 1 Dywizji Pancernej. Reorganizacja była związana z przejściem brytyjskich dywizji pancernych na nowe etaty wojenne. Według dotychczasowego etatu dywizja składała się z dwóch brygad pancernych i grupy wojsk wsparcia. Siłę uderzeniową dywizji stanowiło 6 pułków pancernych i 3 bataliony piechoty wspieranych przez 3 pułki artylerii. Zgodnie z nowym etatem, w dywizji pozostawała jedna brygada pancerna. Miejsce drugiej brygady pancernej zajęła zmotoryzowana brygada piechoty. Obie brygady wspierać miała artyleria dywizyjna licząca 4 pułki. Stosunek pułków czołgów do batalionów piechoty uległ zmianie. Zmienione proporcje kształtowały się 4 : 4. Według gen. dyw. Franciszka Skibińskiego nowy brytyjski etat, wzorowany na organizacji niemieckiej dywizji pancernej, został oparty na błędnych przesłankach. Organizacja niemiecka, w której zachowano równowagę między pododdziałami czołgów i piechoty uwarunkowana była liczbą posiadanych wozów bojowych. Przejście dywizji na nową organizację było działaniem wymuszonym przez stronę brytyjską, która określiła, że zezwoli na uczestnictwo dywizji w walkach na kontynencie wyłącznie po jej reorganizacji. Stanowisko Brytyjczyków postawiło polskie władze wojskowe w kłopotliwej sytuacji. Zasoby kadrowe pozostające na wyspach brytyjskich ograniczały możliwość osiągnięcia przez jednostki dywizji, szczególnie piechoty, pełnych etatów.

W ramach wspomnianej reorganizacji, począwszy od dnia 21 września 1943 przeprowadzono następujące przedsięwzięcia organizacyjno-kadrowe mające związek z 16 BPanc:

• rozformowano Kwaterę Główną 10 Brygady Kawalerii Pancernej,
• Kwaterę Główną 16 Brygady Pancernej przemianowano na Kwaterę Główną 10 Brygady Kawalerii Pancernej,
• szwadron sztabowy 10 BKPanc. i 14 pułk kawalerii pancernej wyłączono ze struktur dywizji,
• 10 pułk strzelców konnych został pancernym pułkiem rozpoznawczym dywizji,
• 24 pułk ułanów i 10 batalion dragonów podporządkowano dowódcy 16 Brygady Pancernej,
• 3 pułk pancerny skadrowano i wyłączono z dywizji, część żołnierzy pułku wcielono do 1 i 2 pułków pancernych uzupełniając ich stan osobowy do pełnych etatów,
• 1 pułk pancerny i 2 pułk pancerny oraz szwadron sztabowy 16 BPanc. pozostawiono w podporządkowaniu dowódcy 10 Brygady Kawalerii Pancernej,
• batalion strzelców podhalańskich wyłączono z 16 Brygady Pancernej i włączono w skład 3 Brygady Strzelców.

Ponownie w I Korpusie 1943-1947

W składzie 2 Dywizji Grenadierów Pancernych (kadrowej)

Przeprowadzając, w okresie wrzesień – październik 1943, reorganizację 1 Dywizji Pancernej zdecydowano się zachować nadwyżki żołnierzy broni pancernych kosztem utrzymania niepełnych stanów w pododdziałach piechoty.

Z dniem 3 listopada 1943 ponownie przystąpiono do formowania 16 Brygady Pancernej, w składzie:

• szwadron sztabowy (z 10 BKPanc),
• 3 pułk pancerny (kadrowy),
• 14 pułk kawalerii pancernej (kadrowy),
• zawiązki 16 szwadronu łączności,
• zawiązki 16 kompanii zaopatrywania,
• zawiązki 16 kompanii warsztatowej.

Z dniem 15 listopada 1943 16 Brygada Pancerna została podporządkowana dowódcy 2 Dywizji Grenadierów Pancernych (kadrowej). Dowódcą brygady 19 listopada został ppłk Bolesław Sokołowski, na stanowisko zastępcy dowódcy brygady wyznaczony został ppłk Bogumił Szumski. W dniach 9-16 listopada 16 BPanc odeszła do Catterick Camp. 1 grudnia stan brygady wynosił 89 oficerów i 787 szeregowych. Posiadała sprzęt motorowy: 3 motocykle, 14 samochodów osobowych, 64 samochodów półciężarowych i ciężarowych, 17 samochodów opancerzonych Scout Car, 15 transporterów opancerzonych Carrier, 46 czołgów Crusader. Od tego czasu w brygadzie prowadzono zajęcia z wyszkolenia podstawowego i głównie konserwację i obsługę posiadanego sprzętu.

W czerwcu 1944 16 Brygada Pancerna odeszła do nowego miejsca postoju w Bridge of Allan. 16 BPanc powtórnie oddała na uzupełnienie stanów 1 DPanc 367 szeregowych. W brygadzie znaleźli się głównie oficerowie i szeregowi, którzy przekroczyli granicę wieku w określonych stopniach i stanowiskach funkcyjnych oraz posiadający niższe kategorie zdrowia. W tym czasie w 16 BPanc pełniło służbę 69 oficerów i 156 podoficerów i 121 szeregowych.

Od połowy czerwca 1944 do pierwszych dni lutego 1945 w skład 16 BPanc. wchodził czasowo 9 pułk ułanów Małopolskich, który wraz z 3 ppanc. i 14 puł. podjął szkolenie na czołgach Centaur i Cromwell. W połowie września 1944 brygada została przemieszczona do nowych garnizonów: dowództwo brygady ze szwadronem sztabowym i zawiązkami innych pododdziałów do Carolside, 3 pułk pancerny do Earlstone, 14 pułk ułanów Jazłowieckich do Lauder.

W drugiej połowie 1944 do Polskich Sił Zbrojnych wcielono 89 tys. Polaków – żołnierzy pełniących przymusową służbę wojskową w Wehrmachcie. Napływ uzupełnień pozwolił na odtworzenie stanów istniejących i formowanie nowych jednostek wojskowych w Wielkiej Brytanii i we Włoszech.

W dniu 27 grudnia 1944 szef Sztabu Naczelnego Wodza, gen. dyw. Stanisław Kopański rozkazał dowódcy Jednostek Wojska w Wielkiej Brytanii utworzyć do dnia 1 czerwca 1945, w ramach I Korpusu, dywizję piechoty i brygadę pancerną oraz jednostki korpuśne. Po sukcesywnym napływie pierwszych uzupełnień 650 szeregowych do 16 BPanc na dzień 31 grudnia brygada osiągnęła stan 66 oficerów i 1279 szeregowych. Umożliwiło to zorganizowanie 2 szwadronu w 3 pułku pancernym i szwadronu szkolnego w 14 puł. Jazłowieckich.

Samodzielnie w składzie I Korpusu

W dniu 5 lutego 1945 dowódca Jednostek Wojskowych w Wielkiej Brytanii, gen. bryg. Janusz Głuchowski nakazał przystąpić do formowania dowództwa I Korpusu z jednostkami zabezpieczenia i obsługi, 4 Dywizji Piechoty, 16 Samodzielnej Brygady Pancernej oraz skadrowanych jednostek korpuśnych o łącznej liczebności około 26 tys. ludzi wraz z pierwszym uzupełnieniem. 15 lutego 1945 16 Brygada Pancerna wyszła ze składu Dywizji Grenadierów Pancernych i rozpoczęła funkcjonowanie jako 16 Samodzielna Brygada Pancerna i odtąd podlegała bezpośrednio pod dowództwo I Korpusu. 13 lutego dowódca brygady wydał rozkaz organizacyjny nr 1. 14 lutego wydano rozkaz organizacyjny nr 2, w którym poinformowano o nadaniu nowej nazwy, i rozpoczęciu formowania nowych pododdziałów, w tym 16 kompanii zaopatrywania, następnych szwadronów w 3 pułku pancernym i 14 pułku ułanów Jazłowieckich. Stan brygady powiększał się w lutym liczyła 70 oficerów i 1317 szeregowych. W marcu 1945 rozpoczęto formowanie 9 polowego parku materiałowego, sekcji łączności w obu pułkach pancernych, 16 samodzielnego plutonu żandarmerii, 16 kompanii warsztatowej.

Część brygady zmieniała miejsce postoju, w tym dowództwo brygady do Melrose. Napływały dalsze uzupełnienia do brygady. Ostatecznie dla nowo formowanych jednostek 16 SBPanc wskazano garnizony: w Melrose: 16 pluton żandarmerii, 16 szwadron łączności i plutonu opieki nad żołnierzem, w St. Boswells: 16 kompania zaopatrywania i 16 kompania warsztatowa, w Duns: 5 pułk pancerny i 16 pułk dragonów, w Erdrom: 9 park materiałowy, oraz w Innerleithen: 16 szwadron czołgów zapasowych. W dniu 3 kwietnia 1945 przystąpiono do formowania 5 pułku pancernego, a w dniu 16 kwietnia 1945 rozpoczęto organizację 16 pułku dragonów.

W końcu maja 1945 16 SBPanc posiadała pełne stany osobowe i wyposażenie materiałowe żołnierzy, lecz z brakami w sprzęcie. Wyszkolenie prowadzono bardzo intensywnie, lecz wyszkolenie z czołgami napotkało trudności z uwagi na brak dogodnych terenów do ćwiczeń w rejonie zakwaterowania brygady. Stan osobowy brygady na koniec maja wynosił 249 oficerów, 4815 szeregowych. 16 SBPanc posiadała na uzbrojeniu czołgi Centaur I, Cromwell IV oraz lekkie Stuart.

Formowanie brygady trwało od 5 lutego do 1 września 1945 kiedy, to brygada uzyskała pełną gotowość organizacyjną i wyszkoleniową. Natomiast brygada posiadała na stanie zaledwie 2/3 etatowej ilości sprzętu pancernego łącznie 114 czołgów podstawowych. Formowanie pododdziałów brygadowych trwało w dalszym ciągu. 3 maja rozpoczęto formowanie 16 szwadronu łączności, 16 maja sformowano czołówki naprawcze dla 5 pułku pancernego i 16 pułku dragonów. 18 maja zorganizowano szefostwo służby pieniężnej. Od 6 czerwca 1945 rozpoczęto formowanie plutonu opieki nad żołnierzem. 8 lekka kompania sanitarna była formowana w Centrum Wyszkolenia Służby Zdrowia i tam miała być szkolona, dołączyć miała do brygady do 15 sierpnia 1945. 16 kompania warsztatowa z uwagi na braki wyszkolonych specjalistów z zakresu służby remontowej, również miała dołączyć jako kompletna jednostka do 15 sierpnia 1945. Dopiero 24 maja 1945 brytyjskie Ministerstwo Obrony zatwierdziło strukturę organizacyjną i etaty wojenne dla brygady, w tym istnienie 16 pułku dragonów. Natomiast odmówiło zgody na funkcjonowanie 16 szwadronu czołgów zapasowych. Nastąpiły poprawki w etatach 16 samodzielnego szwadronu łączności, 16 kompanii zaopatrywania, 8 lekkiej kompanii sanitarnej, 16 kompanii warsztatowej oraz poczty polowej. 7 i 8 czerwca 1945 Sztab NW wydał rozkaz o nowej strukturze organizacyjnej i nowej organizacji wojennej 16 SBPanc.

Struktura organizacyjna 16 Samodzielnej Brygady Pancernej w maju 1945 przedstawiała się następująco:

Oznaka 16 SBPanc

• Sztab 16 Samodzielnej Brygady Pancernej,
• 3 pułk pancerny,
• 5 pułk pancerny,
• 14 pułk ułanów,
• 16 pułk dragonów,
• 16 szwadron łączności,
• 16 kompania zaopatrywania,
• 16 kompania warsztatowa,
• 8 lekka kompania sanitarna,
• 16 samodzielny pluton żandarmerii,
• 19 polowy park materiałowy,
• pluton opieki nad żołnierzami.

Zahamowanie dostaw sprzętu pancernego nastąpiło w lipcu 1945 po cofnięciu uznania dla prawowitych władz RP przez rząd brytyjski. Następnie na wyraźne żądanie władz brytyjskich od września 1945 zakończone zostało szkolenie wojskowe. W dniu 1 września 1945 stan brygady to: 215 oficerów i 5693 szeregowych. W czerwcu 1945 brygada przesunięta została do rejonu Thurso. W dniach 7-17 stycznia 1946 16 SBPanc przemieszczona została do rejonu Wick w północno-wschodniej Szkocji, gdzie funkcjonowała jako jednostka liniowa do lata 1946. Po utworzeniu Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia brygada zdała sprzęt i broń oraz zakończyła szkolenie wojskowe. 12 września 1946 weszła w skład PKPiR jako 10 Grupa Brygadowa i przeszła z Wick do Carronbridge. Żołnierze brygady wspierali miejscową ludność w pracach rolnych jednocześnie prowadzono przeszkolenie do zawodów cywilnych. Po wejściu w skład PKPiR w styczniu 1947 16 SBPanc została rozwiązana, a jej pułki sukcesywnie były rozwiązane w okresie od maja do sierpnia 1947, a 10 Grupa Brygadowa przeszła do Johnstone. Grupa brygadowa została rozwiązana 18 czerwca 1947.

Proporczyk

Sztab 16 BPanc i szwadron sztabowy: proporczyki trójkątne czarno-pomarańczowe.

Obsada personalna Kwatery Głównej 16 BPanc

Dowódcy brygady

• ppłk/płk dypl. Tadeusz Adam Majewski (od 19 IX 1941)
• ppłk Bolesław Sokołowski (od 8 XI 1943)

Zastępcy dowódcy brygady

• ppłk Bogumił Szumski (od 8 XI 1943)

Szefowie sztabu brygady:

• kpt. Witold Czerniawski (do XI 1944)
• kpt. dypl. Włodzimierz Zeltzer (od XI 1944)

Obsada personalna brygady na dzień 4 IV 1942

dowództwo brygady:

• dowódca brygady - płk dypl. Tadeusz Majewski
• szef sztabu - mjr dypl. Stanisław Bahrynowski
• kwatermistrz - kpt. Marian Włodzimierz Żebrowski
• oficer techniczny - kpt. Michał Wąsowicz
• dowódca łączności - mjr Zygmunt Gordon
• oficer uzbrojenia - kpt. Stefan Czarnecki
• oficer intendentury - kpt. Wiktor Kowalik
• oficer informacyjny - kpt. Józef Zasadni
• naczelny lekarz brygady - kpt. lek. Marian Gorzeński
• oficer łącznikowy - kpt. Michał Zawistowski
• oficer oświatowy - ppor. Jerzy Ponikiewski
• kapelan brygady - kpt. ks. dr Zdzisław Obertyński

oddziały brygady na dzień 12 VIII 1942:

• dowódca szwadronu sztabowego - kpt. Stanisław Skowroński
• dowódca 1 pułku pancernego - mjr Bolesław Sokołowski
• dowódca 2 pułku pancernego - mjr dypl. Stanisław Koszutski
• dowódca 3 pułku pancernego - mjr Bronisław Brągiel
• dowódca 16 batalionu dragonów - ppłk Aleksander Ruchaj
• dowódca 16 kompanii warsztatowej - kpt. Jan Kaszubowski
• dowódca 16 kompanii zaopatrywania - kpt. Zbigniew Szymański
• dowódca 16 szwadronu łączności - kpt. Wacław Woronowicz
• dowódca 3 plutonu żandarmerii - por. Michała Wolnik

Obsada personalna na dzień 19 XI 1943

dowództwo:

• dowódca brygady - ppłk Bolesław Sokołowski
• zastępca dowódcy brygady - ppłk Bogumił Szumski
• szef sztabu - kpt. Witold Anatol Czerniewski
• kwatermistrz - rtm. Alfred Strzygowski
• I oficer taktyczny - rtm. Bolesław Wyszyński
• II oficer taktyczny - por. Włodzimierz Chachaj
• oficer wywiadowczy - rtm. Henryk Bielański
• oficer techniczny - kpt. Tadeusz Idaszak
• oficer materiałowy - por. Wacław Gebethner
• lekarz brygady - mjr lek. Michał Borakiewicz

oddziały brygady:

• dowódca szwadronu sztabowego - kpt. Eugeniusz Wertyński
• dowódca 3 pułku pancernego - mjr Aleksander Izdebski
• dowódca 14 pułku kawalerii pancernej - ppłk Stefan Starnawski

Obsada personalna dowództwa brygady na dzień 4 I 1945

dowództwo i sztab:

• dowódca brygady - ppłk Bolesław Sokołowski
• zastępca dowódcy brygady - ppłk Bogumił Szumski
• szef sztabu - kpt. dypl. Włodzimierz Zeltzer
• kwatermistrz - rtm. Alfred Strzygowski
• oficer taktyczny - rtm. Zbigniew Kopczyński
• oficer wywiadu - kpt. Ryszard Rudnicki, ppor. Piotr Górski, por. Zbigniew Pachoński
• oficer łącznikowy - rtm. Hulewicz-Dzierżykraj
• oficer służby warsztatowo-naprawczej - kpt. Emil Marski
• oficer materiałowy - rtm. Jerzy Lüdke
• oficer zaopatrywania - por. Jerzy Cywiński
• dowódca łączności - kpt. Tadeusz Justyn Szulc
• kapelan - mjr ks. Franciszek Trombola

Bibliografia

• Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, s. 48. ISBN 83-03-02923-1.
• Tadeusz AntoniT.A. Wysocki Tadeusz AntoniT.A., 1 Polska Dywizja Pancerna 1939-1947. Geneza i dzieje, Warszawa: „Bellona”, 1994, ISBN 83-11-08219-7, OCLC 830054012 .
• Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, tom II, Walki formacji polskich na zachodzie 1939-1945, Warszawa 1981, opracowanie zbiorowe pod redakcją Witolda Biegańskiego,
• StefanS. Kazimierczak StefanS., Żołnierz losu nie wybierał, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982, ISBN 83-11-06697-3, OCLC 830304906 .
• Franciszek Skibiński, Wojska pancerne w II wojnie światowej, Warszawa 1982,
• Zbigniew Wawer, Wojsko Polskie w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Warszawa 1992,
• Witold Biegański: Wojsko Polskie. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie. Formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
• Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
• Antoni Nawrocki, 2 Batalion Pancerny, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 21, Pruszków 1992,
• Rajmund Szubański, 4 Batalion Pancerny, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 73, Pruszków 1996,
• Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991,
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947". Londyn: Zrzeszenia Kół Oddziałów Broni Pancernej, 1971.
• Krzysztof M. Gaj: 16. Brygada Pancerna. Studium organizacji brygady pancernej-myśl organizacyjno-etatowa Wschodu i Zachodu w okresie II-VIII 1945 r.. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2019. ISBN 978-83-7889-958-7.
• Juliusz S. Tym: 16 Samodzielna Brygada Pancerna. Śladami polskich gąsienic 1939-1947. Polskie Oddziały Pancerne na Zachodzie tom 15. Warszawa: Edipresse-Kolekcje Sp.o.o., 2014. ISBN 978-83-7989-114-6.