Aleksandrowice (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie małopolskim. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Aleksandrowice”.
Aleksandrowice
Dawny dwór w Aleksandrowicach
Dawny dwór w Aleksandrowicach
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Zabierzów
Liczba ludności (2013) 721
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-084[1] (Morawica)
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0343504[2]
Położenie na mapie gminy Zabierzów
Mapa lokalizacyjna gminy Zabierzów
Aleksandrowice
Aleksandrowice
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krakowskiego
Aleksandrowice
Aleksandrowice
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Aleksandrowice
Aleksandrowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleksandrowice
Aleksandrowice
Ziemia50°04′53″N 19°45′48″E/50,081389 19,763333
Strona internetowa miejscowości
Zabytki
Budynek dawnego szpitala dla ubogich
Studnia z Aleksandrowic – obecnie w Nadwiślańskim Parku Etnograficznym w Wygiełzowie
Ul. Krakowska 142. Figura św. Jana Nepomucena z 1755
Ul. Krakowska 142. Płaskorzeźba na postumencie Figury św. Jana Nepomucena z 1755
Aleksandrowice 12 figura MB
Aleksandrowice 82 kapliczka
Aleksandrowice. Powaba
Winna Góra. Widok ze szczytu na południe. W tle aleja bukowa

Aleksandrowicewieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów[2]. Integralna część miejscowości: Podlesie[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Aleksandrowice znajdują się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w obrębie Garbu Tenczyńskiego i Obniżenia Cholerzyńskiego. Wieś graniczy: od północy z Kleszczowem i Burowem; od wschodu z Balicami; od zachodu z Morawicą i Brzoskwinią. Położone są ok. 3 km na zachód od granic Krakowa. Na południowych krańcach wsi przebiega autostrada A4 (wraz z Miejscem Obsługi Podróżnych Aleksandrowice) a tuż za nią znajduje się pas startowy portu lotniczego w Balicach.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi należy do typu nazw patronimicznych, (odojcowskich). Posiada formy uboczne: Leksandrovice (1404), Alexandrowycze (1470–1480), Olexandrowycze (1498), Alexandrowice (1581)[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś wzmiankowana w 1401 jako własność rycerska, która początkowo należała do przedstawicieli rodu Toporów z pobliskiej Morawicy zwanymi Aleksandrowskimi.

Wieś w I. połowie XV w. przeszła do rąk Karnińskich. W XVI w. należała do Jana Karnińskiego, jednego z pierwszych zwolenników reformacji. Późniejszy właściciel Stanisław Iwan Karniński oddał swój dwór w 1591 na zbór kalwinom krakowskim, którzy utracili zbór krakowski, gdy został podpalony przez sfanatyzowany tłum katolików, głównie studentów Akademii Krakowskiej oraz plebs krakowski. Zbór w Aleksandrowicach zburzył w 1613 w nocnym napadzie ten sam plebs krakowski. W 1625 zniszczony dwór nabył dziedzic wsi Piotr Gołuchowski, który go odbudował. Jego syn Piotr, znany z awanturnictwa, przeszedł na katolicyzm i wydalił ze swych włości innowierców. Pod koniec XVII w. właścicielami zostali Korycińscy, w latach 1700–1728 Teofil Pawłowski, a potem Franciszek Ksawery Kochanowski. Od 1762 wieś weszła do majątku Antoniego Potockiego, potem do Jana Potockiego, a na końcu do Franciszka Żeleńskiego. U schyłku XVIII w. wieś zamieszkiwało ponad 200 osób.

W latach 1815–1846 wieś położona była na terenie Wolnego Miasta Krakowa, potem w zaborze austriackim. Dobra tabularne księcia Eugeniusza Lubomirskiego, położone w 1905 roku w powiecie krakowskim Królestwa Galicji i Lodomerii[5].

W czasie II Rzeczypospolitej wieś należała do powiatu krakowskiego w województwie krakowskim. Od 26 października 1939 do 18 stycznia 1945 należała do Landkreis Krakau, dystryktu krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie.

Po II wojnie światowej należała do ówczesnej gminy Liszki. Od 6 października 1954 wieś (bez ówczesnych przysiółków Kleszczów i Kochanów) należała do gromady Balice, którą zniesiono 1 stycznia 1969 a jej obszar włączono do gromady Zabierzów. Od 1 stycznia 1973 należy do gminy Zabierzów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Na wschodnich krańcach wsi znajduje się niewielkie osiedle mieszkaniowe wybudowane w latach 70. XX wieku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zespół dworski;
  • klasycystyczny, murowany budynek dawnego szpitala dla ubogich zbudowany w 1841 według projektu Ignacego Hercoka. W 1898 odnowiony na podstawie planu Konrada Kuhla i po rewitalizacji w 2001–2003 przeznaczony na działalność Ośrodka Zdrowia „Eskulap”[6];
  • zabytkowa, zrekonstruowana w 2006 przez Edwarda Wróbla studnia z drewnianym kołem zamachowym. Oryginalna, pochodząca z połowy XIX w.[7] przeniesiona do Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie[8][9];
  • figura św. Jana Nepomucena z 1755, z herbami fundatorów: Korwin - Franciszka Ksawerego Kochanowskiego i Godziemba - jego żony Józefy z Dąmbskich. Na postumencie widnieje scena zrzucenia z mostu Karola w Pradze do Wełtawy, spowiednika, który odmówił ujawnienia tajemnicy spowiedzi królowi[6]. Obok figury tablica z napisem: FIGURA / ŚW. JANA / NEPOMUCENA / UFUNDOWANA / A.D. 1755 / ODNOWIONA PRZEZ / MIESZKAŃCÓW / ALEKSANDROWIC / W 2004 ROKU;
  • zagroda nr 35: dom drewniany z 1914, stodoła drewniana z 1920[10];
  • dom nr 16 drewniano-murowany z 1905[10];
  • dom nr 20 drewniany z 1919[10];
  • dom nr 42 drewniany z 1903[10];
  • dom nr 49 murowany z ok. 1900[10];
  • dom nr 55 drewniano-murowany z 1921[10];
  • dom nr 61 drewniano-murowany z ok. 1905[10];
  • stodoła drewniana w zagrodzie nr 51 z 1920[10];
  • nr posesji 12 figura MB;
  • nr posesji 82 kapliczka.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Tereny wsi ze względu na atrakcyjność krajobrazową i walory przyrodnicze włączone zostały w obręb Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. W miejscowości i w bezpośrednim jej sąsiedztwie znajduje się wiele atrakcyjnych z punktu widzenia turystyki i rekreacji obiektów i obszarów. Należą do nich: Dolina Brzoskwinki, Dolina Aleksandrowicka, Las Zabierzowski z rezerwatem przyrody Skała Kmity, Wąwóz Zbrza. Wytrasowana ścieżka dydaktyczna umożliwia zwiedzenie stromych zachodnich zboczy Doliny Aleksandrowickiej z wapiennymi skałami, w tym skały Krzywy Sąd, z którą związana jest oryginalna legenda[11] wyjaśniająca jej nazwę. Na północno-wschodnich krańcach wsi znajduje się Winna Góra, na stokach której w XVI w. Seweryn Boner założył winnice oraz gaje: brzoskwiniowe, morelowe i figowe, które należały do pierwszych hodowli owoców południowych na ziemiach polskich[12]. A na północno-zachodnich krańcach wsi znajduje się góra Pękacz.

We wsi początek bierze szlak turystyczny czarny Szlak Morawicki, prowadzący z Aleksandrowic przez Wąwóz Zbrza w Lesie Zabierzowskim, do Morawicy.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dojechać tutaj można z Krakowa autobusami aglomeracyjnymi nr 209, 226 i 258.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • We wsi znajduje się klub piłkarski KS Topór Aleksandrowice grający obecnie w C klasie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gmina Zabierzów, wyd. III, Wyd. Compass, Kraków 2013 ​ISBN 978-83-7605-372-1​.
  • Osadnictwo i krajobraz ZZJPK, Kraków 1997, ss. 14, 18, 20, 36, 37, ​ISBN 83-901471-7-3​.
  • Piotr Hapanowicz, Stanisław Piwowarski: Monografia Gminy Zabierzów. Urząd Gminy Zabierzów, 2009. ISBN 978-83-913222-2-2.
  • Roman Trzmielewski: Gmina Zabierzów Jurajski Raj Przewodnik Turystyczny. Wydawnictwo Kartograficzne „Compass”, 2012. ISBN 978-83-7605-265-6.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce woj krakowskie. Wydawnictwo Kartograficzne „Compass”, 1995. ISBN 83-86334-90-8.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. 3. [dostęp 2013-04-09].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. Poz. 200, tom 2, s. 8, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2013-04-09]. 
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. monografia pdf 2010 s.46 ↓.
  5. Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z W. Ks. Krakowskiem, Kraków, 1905, s. 2
  6. a b Hapanowicz i Piwowarski 2009 ↓, s. 50.
  7. Hapanowicz i Piwowarski 2009 ↓, s. 107.
  8. Trzmielewski 2012 ↓.
  9. Skansen w Wygiełzowie 2012 ↓.
  10. a b c d e f g h Zabytki 1995 ↓, s. 304.
  11. Fundacja Geotyda. [dostęp 2016-02-24].
  12. Trzmielewski 2012 ↓, s. 43.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]