Antoni Sanojca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Sanojca
Kortum
Ilustracja
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 4 czerwca 1899
Rzeszów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 25 lipca 1990
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1914–1949
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).pngArmia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Komenda Główna Armii Krajowej
Grupa „Północ”
Stanowiska szef oddziału
zastępca dowódcy grupy
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
powstanie warszawskie
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi
Grób pułkownika Antoniego Sanojcy na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Antoni Stanisław Marian Sanojca, ps. Cis, Knapik, Kortum, Marian, Skaleń (ur. 4 czerwca 1899 w Rzeszowie, zm. 25 lipca 1990 w Warszawie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, oficer Komendy Głównej Armii Krajowej, w powstaniu warszawskim zastępca dowódcy Grupy „Północ”, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj]

Syn Józefa, nauczyciela łaciny, i Marii z Szulców. Ojciec był nauczycielem łaciny i greki w gimnazjum, matka pochodziła z gdańskiej rodziny kupieckiej. Od 1910 uczeń VII Gimnazjum we Lwowie, gdzie w 1903 przenieśli się jego rodzice, ukończył 6 klas.

W czerwcu 1915 uciekł z gimnazjum i 15 lipca wstąpił w Piotrkowie do Legionów Polskich. Służył w 9 kompanii III batalionu 6 Pułku Piechoty. Walczył nad Stochodem i Styrem i w bitwie pod Kostiuchnówką. Od maja 1916 kapral. W sierpniu 1916 ciężko kontuzjowany, leczył się przez 3 miesiące. Na przełomie 1916/1917 ukończył kurs oficerski w Dęblinie. Po kryzysie przysięgowym od listopada 1917 wcielony do armii austriackiej. Służył w stopniu kaprala w 18. Batalionie Strzelców w północnych Węgrzech i na Ukrainie. Od 1918 działał w POW, 15 lipca 1918 zdezerterował z austriackiej armii i przez ponad miesiąc działał w POW w Kijowie, potem został delegowany do 4 Dywizji Strzelców Polskich jako instruktor. Od 1919 był dowódcą plutonu w 13 Pułku Strzelców Polskich, biorąc udział w walkach z Armią Czerwoną w Odessie i Besarabii. W czerwcu 1919 wrócił z 4 Dywizją do kraju. W lipcu został adiutantem II batalionu 28 Pułku Strzelców Kaniowskich. Uczestnik wojny polsko-ukraińskiej, potem wojny polsko-sowieckiej m.in. na Wileńszczyźnie, pod Grodnem, na Mazowszu m.in. w obronie Warszawy i na Wołyniu. Od 1920 pełnił funkcję adiutanta w XIX Brygadzie Piechoty.

W czerwcu 1921 zdał maturę w IV Gimnazjum we Lwowie, w listopadzie 1921 został skierowany na studia na Wydziale Rolniczo-Leśnym Politechniki Lwowskiej, którą ukończył w 1926, otrzymując tytuł inżyniera. Od 1926 służył kolejno w 23 Pułku Piechoty, w sztabie DOK II Lublin na stanowisku referenta mobilizacyjnego, od lipca 1927 był dowódcą kompanii, potem adiutantem 26 Pułku Piechoty. W styczniu 1929 mianowano go oficerem ordynansowym dowódcy DOK VI Lwów, a we wrześniu 1930 kierownikiem referatu lasów w sztabie DOK IX Brześć nad Bugiem. 15 kwietnia 1932 objął stanowisko kierownika referatu budownictwa sportowego Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Następnie ukończył kurs oficerów sztabowych w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Z dniem 25 listopada 1933 przeniesiono go do 26 Pułku Piechoty, od 1936 dowodził batalionem 78 Pułku Piechoty, zaś od 1938 batalionem 40 Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich.

We wrześniu 1939, w stopniu majora, dowodził III batalionem 40 Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich biorąc udział w obronie Warszawy na odcinku "Wola".

Od września 1939 uczestniczył w konspiracji. Od października 1939 do lipca 1944 był szefem Oddziału I (Organizacyjnego) Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. Od 1940 mianowany podpułkownikiem. Od lipca 1944 pełnił funkcję zastępcy szefa sztabu KG AK ds. organizacyjnych. W trakcie Powstania Warszawskiego pełnił funkcje zastępcy dowódcy Grupy AK „Północ”. 9 sierpnia został ciężko ranny w rękę i w nogę w walkach na Starówce. Od 28 września 1944 mianowany pułkownikiem i odznaczony przez Naczelnego Wodza Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari z uzasadnieniem "za całokształt bardzo wydatnej pięcioletniej pracy konspiracyjnej na najbardziej eksponowanym kierowniczym stanowisku i dzielną postawę żołnierską w walkach powstańczych"[1]. Po powstaniu w niewoli niemieckiej w Oflagu II C Woldenberg[2].

Po uwolnieniu i powrocie do kraju był Delegatem Sił Zbrojnych na Obszar Południowo-Zachodni, potem I wiceprezesem oraz przewodniczącym Zarządu Obszaru Południowego WiN. Został aresztowany w listopadzie 1945 i skazany na 6 lat więzienia. Po ułaskawieniu w 1947 pracował w Departamencie Budownictwa MON. Od września 1949 do sierpnia 1953 znów więziony, zrehabilitowany w sierpniu 1956.

W latach 1954–1958 pracował w Biurze Projektów Budownictwa Przemysłowego w Warszawie, między innymi przy budowie Wielkiej Krokwi w Zakopanem i przebudowie Hotelu Europejskiego w Warszawie, w latach 1956-1958 równolegle wykładał budownictwo sportowe w warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego. Od 1964 pracował w Instytucie Organizacji i Mechanizacji Budownictwa. Od 1956 przez wiele lat wchodził w skład Rady Naczelnej ZBoWiD.

Od 1973 na emeryturze. W 1988 odmówił awansu do stopnia generała brygady w stanie spoczynku[3].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. J. Kreusch, A. K. Kunert, T. Labuszewski (oprac.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. T. IV. Warszawa: 1997, s. 120.
  2. Olesik 1988 ↓, s. 235.
  3. Władysław Bartoszewski: Powstanie warszawskie. Warszawa: Świat Książki, 2009, s. 664.
  4. Dekret Naczelnika Państwa L. 11268 V.M. Adj. Gen. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 6, s. 226)
  5. M.P. z 2011 r. Nr 47, poz. 533

Bibliografia[edytuj]