26 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 26 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 26 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 26.
26 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 17 września
Nadanie sztandaru 1922
Rodowód Piotrkowski Okręgowy Pułk Piechoty
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Franciszek Węgrzyn
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Lwów, Gródek Jagielloński
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość XIII Brygada Piechoty
5 Dywizja Piechoty
26pulk piechoty.png
Warszawa obrona 1939.png

26 Pułk Piechoty (26 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

7 listopada 1918 roku w Piotrkowie pułkownik Jan Rządkowski przystąpił do formowania Piotrkowskiego Okręgowego Pułku Piechoty. Następnego dnia wydany został pierwszy rozkaz pułkowy, w którym ustalono skład i nazwę pułku oraz obsadę stanowisk oficerskich[1].

20 listopada w skład pułku, jako II batalion, włączony został 500 osobowy oddział złożony z członków V Okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej pod dowództwem kapitana Leopolda Endel-Ragis[1].

W maju 1919 roku pułk został włączony w skład XIII Brygady Piechoty należącej do 7 Dywizji Piechoty[2][3].

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1920 bronił Zwiahla atakowanego przez trzy pułki rosyjskie, a w czerwcu, podczas odwrotu na Ukrainie, w boju pod Horbulowem stoczonym z 4 Dywizją Kawalerii Armii Konnej, zdobył tabory tej dywizji i rozbił baterię artylerii. W sierpniu zdobył Włodawę. Wojnę zakończył we wrześniu zagonem na Kowel, który zdezorganizował obronę rosyjskiej 12 Armii.

Po zawieszeniu broni pułk osłaniał granicę nad rzeką Uborć. 22 listopada 1920 roku przeszedł do Kowla, w którym pozostał do lata 1921 roku[4].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1921 roku pułk został wyłączony ze składu 7 DP i podporządkowany dowódcy 5 Dywizji Piechoty. Na przełomie października i listopada 1921 roku pułk został przeniesiony do Lwowa, a jego II batalion do Mostów Wielkich[5].

W 1923 roku pułk (dowództwo, I i III baon, Kadra Batalionu Zapasowego) stacjonował we Lwowie z wyjątkiem II batalionu, który był detaszowany w Kamionce Strumiłowej[6]. W 1927 roku II baon został przeniesiony do Lwowa.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 17 września, jako datę święta pułkowego[7]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę wręczenia chorągwi, w 1922 roku[4].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 26 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[8].

W 1934 roku pułk został przeniesiony do Gródka Jagiellońskiego z wyjątkiem III baonu, który jako pododdział detaszowany pozostał we Lwowie do 1939 roku.

W kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku 26 pp, walczył w składzie macierzystej 5 Dywizji Piechoty w obronie Warszawy.

13 września na Pragę wycofała się grupa gen. Zulaufa. Dowódca 5 DP objął dowództwo obrony Przedmościa "Praga". 26 pułk piechoty (bez III bp)[a] skierowano na Odcinek Południowy. Dwa jego bataliony obsadziły pododcinek "Utrata", dowodzony przez dcę 26 pp - ppłk. Franciszka Węgrzyna. Wsparcie odcinka zapewniały dwie baterie artylerii lekkiej i jedna ciężkiej. Nocą z 14/15 września Niemcy uderzyli na dworzec towarowy Warszawa-Wschodnia. Broniły go pododdziały 26 pp. Nieprzyjaciel wtargnął nawet na teren stacji, ale został odrzucony kontratakiem.

22 września na Odcinku Północ III/26 pp mjr. Decowskiego obsadzał "ośrodek oporu osiedle Babice" położony przed główną pozycją obrony. Batalion ten "był przeznaczony na stracenie". Miał walczyć do końca, aby opóźnić uderzenie wroga na pozycję główną[9].

Nocą 24/25 września Niemcy uderzyli na osiedle Babice. Po przygotowaniu artyleryjskim oddziały niemieckiej 19 DP opanowały osiedle. Mjr Decowski osobiście poprowadził kontratak kompanii II rzutu zmuszając przeważającego liczebnie wroga do odwrotu. Za ten czyn jako jeden z pierwszych obrońców Warszawy otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari.

Następnej nocy 19 DP ponownie uderzyła na zdziesiątkowany batalion mjr. Decowskiego. Po ciężkiej walce resztki batalionu złożyły broń. Niemiecki dowódca nie mógł uwierzyć, że tak słaby batalion przez dwa dni stawiał opór całej dywizji.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[10].

  • płk piech. Jan Rządkowski (8 XI 1918 – 12 I 1919[11])
  • ppłk / płk piech. Emanuel Robert Hermann (13 I 1919[12] – 20 VII 1920[11])
  • mjr / płk piech. Ryszard Waniczek (3 VIII 1920[11] – 21 III 1928 → członek OTO)
  • ppłk / płk piech. Bolesław Pytel (26 IV 1928[13] – 1933)
  • ppłk dypl. piech. Orest Dżułyński (28 VI 1933 – III 1936[14] → Sztab Główny)
  • ppłk / płk dypl. piech. Tadeusz Münnich (6 IV 1936 − 14 XI 1938 → oficer do zleceń Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych)
  • ppłk dypl. piech. Franciszek Węgrzyn (I – 29 IX 1939 → niewola niemiecka)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[15]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • mjr piech. Roman Dunin (p.o. 10 VII 1922 – 1923)
  • ppłk piech. dr Zygmunt Hołobut (1923[16])
  • ppłk piech. Stanisław I Szumski (1924 – 22 V 1925 → dowódca I/85 pp)
  • ppłk piech. dr Zygmunt Hołobut (1925 – 1 III 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927[17])
  • ppłk piech. Stanisław I Szumski (5 V[18] – 31 X 1927 → referent bezpieczeństwa i dyscypliny Komendy Miasta Przemyśl[19])
  • ppłk piech. Adam Sikorski (26 IV 1928[20] – 23 XII 1929 → zastępca dowódcy 48 pp)
  • ppłk dypl. piech. Kazimierz Dziurzyński (23 XII 1929 – 18 VI 1930 → szef sztabu DOK X)
  • ppłk piech. Jan Michnowicz (18 VI 1930[21] – 23 X 1931 → KOP[22])
  • ppłk dypl. piech. Orest Dżułyński (23 X 1931[23] – 28 VI 1933 → dowódca 26 pp)
  • ppłk dypl. piech. Jan Kazimierz Ciastoń (od 28 VI 1933[24] – 17 I 1936 → dowódca 31 pp)
Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[10]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[25]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Stanisław I Szumski[26] (10 VII 1922 – 1923)
  • mjr piech. Zygmunt Cšadek (1924 – 1925)
  • mjr piech. Wiktor Norbert Eichler (od 9 VIII 1926[27])
  • mjr piech. Zbigniew Drzymowski (31 X 1927[28] – 26 IV 1928 → oficer sztabowy pułku[29])
  • mjr piech. Tadeusz Król (26 IV 1928[30] – 23 XII 1929 → p.o. kier. ref. I PKU Kalisz[31])
  • mjr piech. Tadeusz Knopp (31 III 1930[32] – 31 X 1931 → dowódca baonu[33])
  • mjr piech. Edward Brajewski vel Edward Pączek[34] (od 23 X 1931[33])
  • kpt. Lucjusz Saturnin Mierzejewski (IX 1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[35]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dypl. piech. Franciszek Węgrzyn
  • I adiutant - kpt. Jan Wincenty Maś
  • II adiutant - por. Mieczysław Karol Wydra
  • oficer informacyjny - ppor. rez. Józef Franciszek Patyk
  • oficer łączności - ppor. rez. Roman Kasendziak
  • kwatermistrz – kpt. Lucjusz Saturnin Mierzejewski
  • oficer płatnik - NN
  • oficer żywnościowy - kpt. Jan Chmiel
  • naczelny lekarz - mjr dr Stefan Zdanowski
  • kapelan - NN
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. Stanisław Jan Barg
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Kazimierz Konstanty Walerian Kirkin
  • adiutant I batalionu - ppor. rez. Franciszek Leśków
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Karol Tymuła
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Władysław Tadeusz Frydrych
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Edward Fiedler
  • dowódca 1 kompanii ckm - por. Józef Mazur
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Karol Ludwik Filip Wick
  • adiutant II batalionu - ppor. rez. Zbigniew Baryka-Ostrowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Stanisław' Marian Proszek
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - kpt. Władysław Karol Przybyłowicz
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. rez. Roman Flis
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Bogumił Andrzej Wrona
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Jacek Decowski
  • adiutant III batalionu - por. rez. Tadeusz Sęp-Vogełsang
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Maciejak
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Laskownicki
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Feliks Henryk Szawłowski
  • dowódca 3 kompanii cekaemów - kpt. Zygmunt Balkowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadowczej - ppor. Zygmunt Butkiewicz
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Stanisław Sugier
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - ppor. art. Jerzy Apoloniusz Dziunikowski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Stanisław' Adolf Vogl
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - ppor. rez. Zygmunt Juliusz Niezgoda
  • dowódca plutonu łączności - NN

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[36][37]

Order Virtuti Militari
plut. Władysław Bartoszczyk
plut. Alojzy Berezska (Berezka)
plut. Dominik Boczkowski
mjr Stanisław Borowiec
pchor. Jonasz Braun
por. Włodzimierz Brayczewski
sierż. Leon Cieciura
plut. Józef Czubała
kpt. Wiktor Ejchler
por. Mieczysław Ejmontowicz
mjr Leopold Endel-Ragis
st. szer. Artur Fiszer
ppor. Czesław Głuszek
sierż. Telesfor Jeske
mjr Kazimierz K.W. Kirkin
pchor. Kazimierz Kowalski
sierż. Marian Kozłowski
pchor. Jan Kwiczała
por. Bronisław Łoziński
ppor. Jan Mazurkiewicz
por. Stanisław Mrowicz
por. Henryk Marian Ostrowski
st. szer. Stefan Parys
szer. Andrzej Pasek
kpr. Stefan Pawlik
sierż. Franciszek Rybak
plut. Józef Rzepiński
st. sierż. Michał Ścigała
sierż. August Skoczylas
kpt. Marian Sołodkowski
kpt. Rafał Sołtan
kpr. Marcin Stefański
szer. Bronisław Stejn
sierż. Marian Stępień
szer. Jan Szewczyk
mjr Ryszard Waniczek
szer. Wacław Weber
por. Michał Weda
plut. Jan Zieliński

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

17 września 1922 we Lwowie pułk otrzymał chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatów: radomskiego, koneckiego i włoszczowskiego[4][38]. W nocy z 26 na 27 września 1939 roku sztandar został zakopany w ogrodzie Domu Arcybiskupów Warszawskich przy ulicy Miodowej w Warszawie. Sztandar został zakopany pod nadzorem kapitana Jana Chmiela. Wymieniony oficer w 1945 roku, po powrocie z niewoli, nie odnalazł sztandaru w miejscu jego ukrycia. Przypuszczalnie miejsce ukrycia sztandaru zostało ujawnione Niemcom przez jednego z żołnierzy pułku[39].

Odznaka pamiątkowa

14 lipca 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 26 pułku piechoty[40]. Odznaka o wymiarach 35x35 mm ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona emaliowane są w kolorze żółtym z granatową obwódką i złotą krawędzią. Na krzyż nałożona jest okrągła tarcza ze srebrnym herbem Piotrkowa, okolona wieńcem z liści dębowych na którym wpisano numer i inicjały „26 PP” oraz nazwy pól bitewnych „ZWIAHEL GORBYLEWO TARNÓW KOWEL”. Odznaka oficerska - jednoczęściowa, wykonana w tombaku, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[41].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. III /26 pp mjr. Decowskiego walczył na Odcinku Północ Przedmościa Warszawa, broniąc od 15 IX osiedla Babice

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Abramowicz i Kreis 1929 ↓, s. 6.
  2. Abramowicz i Kreis 1929 ↓, s. 10.
  3. Jarno 2003 ↓, s. 102.
  4. a b c Abramowicz i Kreis 1929 ↓, s. 24.
  5. Jarno 2003 ↓, s. 187 wg autora do Mostów Wielkich został skierowany III baon.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 202.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  9. Według słów płk. Porwita
  10. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  11. a b c Księga chwały 1992 ↓.
  12. Abramowicz i Kreis 1929 ↓, s. 8.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 136.
  14. Wieści z prowincji. Pożegnanie dowódcy 26 p.p.. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 51 z 3 marca 1936. 
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  16. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 200.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 38 44.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 135.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 299.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 140.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 206.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 344.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 328.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  25. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  26. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 200. Stanisław I Szumski ur. 15 października 1885 roku był kawalerem Krzyża Walecznych.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926 roku, s. 247.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 297, tu jako Zbigniew Drzymuchowski.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 174.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 382.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 343.
  34. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 sierpnia 1932 roku, s. 366. Wojewoda lwowski zarządzeniem L. AC.197/nazw./31 z 7 lipca 1931 roku zezwolił mjr. Edwardowi Pączkowi na zmianę rodowego nazwiska „Pączek” na nazwisko „Brajewski”.
  35. Olczak 2016 ↓, s. 64.
  36. Abramowicz i Kreis 1929 ↓, s. 28.
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 19 marca 1921 roku, s. 478-479.
  38. Satora 1990 ↓, s. 66 wg autora jednym z fundatorów było społeczeństwo powiatu radomszczańskiego, a nie radomskiego.
  39. Satora 1990 ↓, s. 67.
  40. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 14 lipca 1928 roku, poz. 211.
  41. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 56.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]