Fluorowce: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
Pilot Pirx (dyskusja | edycje) etymologia |
Funkcja sugerowania linków: dodane 2 linki. |
||
(Nie pokazano 3 wersji utworzonych przez 3 użytkowników) | |||
Linia 7: | Linia 7: | ||
[[Plik:Halogene.jpg|thumb|[[Probówka|Próbówki]] zawierające kolejno od lewej: [[fluor]], [[chlor]], [[brom]] i [[jod]]]] |
[[Plik:Halogene.jpg|thumb|[[Probówka|Próbówki]] zawierające kolejno od lewej: [[fluor]], [[chlor]], [[brom]] i [[jod]]]] |
||
'''Fluorowce''', '''chlorowce''', '''halogeny''' – [[pierwiastek chemiczny|pierwiastki chemiczne]] 17 (dawniej VIIA lub VII głównej) [[Grupa układu okresowego|grupy układu okresowego]]. Są to [[fluor]], [[chlor]], [[brom]], [[jod]], [[astat]] oraz (zsyntetyzowany w drugiej połowie 2009{{r|jinr}}) |
'''Fluorowce''', '''chlorowce''', '''halogeny''' – [[pierwiastek chemiczny|pierwiastki chemiczne]] 17 (dawniej VIIA lub VII głównej) [[Grupa układu okresowego|grupy układu okresowego]]. Są to [[fluor]], [[chlor]], [[brom]], [[jod]], [[astat]] oraz (zsyntetyzowany w drugiej połowie 2009{{r|jinr}}) [[tenes]]. Nazwa „halogeny” pochodzi od [[Język grecki|greckich]] słów ''ἁλός'' „sól” i ''γένος'' „tworzyć”. |
||
<div align="center"> |
<div align="center"> |
||
<gallery caption="Fluorowce"> |
<gallery caption="Fluorowce"> |
||
Plik:Fluoro liquido a -196°C 1.jpg|fluor |
Plik:Fluoro liquido a -196°C 1.jpg|fluor |
||
Plik: |
Plik:Chlorine liquid in an ampoule.jpg|chlor |
||
Plik: |
Plik:Bromine vial in acrylic cube.jpg|brom |
||
Plik: |
Plik:Iod kristall.jpg|jod |
||
</gallery> |
</gallery> |
||
</div> |
</div> |
||
Linia 27: | Linia 26: | ||
* [[jodowodór]] powstanie poprzez dodatkowe ogrzanie [[Substrat (chemia)|substratów]]. |
* [[jodowodór]] powstanie poprzez dodatkowe ogrzanie [[Substrat (chemia)|substratów]]. |
||
Roztwory wodne są mocnymi kwasami (z wyjątkiem HF, którego roztwór wodny jest słabym kwasem z powodu bardzo silnego wiązania między małymi atomami wodoru i fluoru). |
Roztwory wodne są mocnymi kwasami (z wyjątkiem HF, którego [[roztwór wodny]] jest słabym kwasem z powodu bardzo silnego wiązania między małymi atomami wodoru i fluoru). |
||
Między sobą fluorowce łączą się, tworząc związki międzyfluorowcowe (międzyhalogenowe), w których występują na różnych stopniach utlenienia (np. [[trifluorek bromu|BrF<sub>3</sub>]], [[pentafluorek jodu|IF<sub>5</sub>]]). Związki tego rodzaju są bardzo silnymi [[Kwasy#Kwas Lewisa|kwasami Lewisa]] i posiadają silne własności [[Utlenianie|utleniające]]. |
Między sobą fluorowce łączą się, tworząc związki międzyfluorowcowe (międzyhalogenowe), w których występują na różnych stopniach utlenienia (np. [[trifluorek bromu|BrF<sub>3</sub>]], [[pentafluorek jodu|IF<sub>5</sub>]]). Związki tego rodzaju są bardzo silnymi [[Kwasy#Kwas Lewisa|kwasami Lewisa]] i posiadają silne własności [[Utlenianie|utleniające]]. |
||
Wraz ze wzrostem liczby atomowej fluorowców maleje ich reaktywność i [[elektroujemność]], a także [[moc kwasu|moc]] oraz właściwości utleniające ich kwasów tlenowych: |
Wraz ze wzrostem liczby atomowej fluorowców maleje ich reaktywność i [[elektroujemność]], a także [[moc kwasu|moc]] oraz właściwości utleniające ich [[Kwasy tlenowe|kwasów tlenowych]]: |
||
: HClO > HBrO > HIO, |
: HClO > HBrO > HIO, |
||
Rosną natomiast właściwości redukujące oraz moc ich kwasów beztlenowych: |
Rosną natomiast właściwości redukujące oraz moc ich kwasów beztlenowych: |
||
Linia 37: | Linia 36: | ||
{|class="wikitable" style="text-align:center" |
{|class="wikitable" style="text-align:center" |
||
|+ |
|+ Właściwości fizyczne fluorowców |
||
! Fluorowiec |
! Fluorowiec |
||
! [[Masa atomowa|Masa<br />atomowa]] [u] |
! [[Masa atomowa|Masa<br />atomowa]] [u] |
||
Linia 119: | Linia 118: | ||
| [[astatowodór|HAt]] |
| [[astatowodór|HAt]] |
||
| |
| |
||
| |
| |
||
|} |
|} |
||
Linia 127: | Linia 126: | ||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
||
{{Przypisy| |
{{Przypisy| |
||
<ref name |
<ref name="Bielanski 2002">{{Cytuj książkę |nazwisko= Bielański |imię=Adam |autor link = Adam Bielański (chemik)| tytuł= Podstawy chemii nieorganicznej |data=2002| wydanie=5|wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]]| miejsce=Warszawa |isbn=83-01-13654-5| strony=571–578}}</ref> |
||
<ref name=HOF>{{Cytuj pismo | |
<ref name=HOF>{{Cytuj pismo |autor = W. Poll, G. Pawelke, D. Mootz, E. H. Appelman |tytuł = The Crystal Structure of Hypofluorous Acid: Chain Formation by O-H · · · O Hydrogen Bonds |czasopismo = Angew. Chem. Int. Ed. Engl. |wolumin = 27 |wydanie = 3 |strony = 392–393 |rok = 1988 |doi = 10.1002/anie.198803921}}</ref> |
||
<ref name=jinr>{{cytuj stronę |
<ref name=jinr>{{cytuj stronę |url =http://www.jinr.ru/img_sections/PAC/NP/31/PAK_NP_31_recom_eng.pdf |tytuł =Protokół z 31 posiedzenia komitetu ds. fizyki jądrowej |opublikowany =[[Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych]] |język =en |data dostępu =2010-10-31 |archiwum =https://web.archive.org/web/20100414173735/http://www.jinr.ru/img_sections/PAC/NP/31/PAK_NP_31_recom_eng.pdf |zarchiwizowano =2010-04-14 }}</ref> |
||
<ref name=perbromates>{{Cytuj pismo | |
<ref name=perbromates>{{Cytuj pismo |nazwisko = Appelman |imię = Evan H. |tytuł = Perbromic acid and perbromates: synthesis and some properties |czasopismo = Inorganic Chemistry |wolumin = 8 |wydanie=2| strony = 223 |rok = 1969 |doi = 10.1021/ic50072a008}}</ref> |
||
<ref name |
<ref name=Greenwood>{{Cytuj książkę |nazwisko = Greenwood |imię = N.N. |nazwisko2 = Earnshaw |imię2 = A. |tytuł = Chemistry of the elements |data = 1984 |wydawca = Pergamon Press |miejsce = Oxford; New York |isbn = 0-08-022057-6 |strony = 844–845}}</ref> |
||
}} |
}} |
||
Aktualna wersja na dzień 16:09, 16 mar 2024
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Halogene.jpg/220px-Halogene.jpg)
Fluorowce, chlorowce, halogeny – pierwiastki chemiczne 17 (dawniej VIIA lub VII głównej) grupy układu okresowego. Są to fluor, chlor, brom, jod, astat oraz (zsyntetyzowany w drugiej połowie 2009[1]) tenes. Nazwa „halogeny” pochodzi od greckich słów ἁλός „sól” i γένος „tworzyć”.
Fluorowce są pierwiastkami o wysokiej elektroujemności i dużej aktywności chemicznej. W stanie pierwiastkowym występują w formie dwuatomowych cząsteczek. W związkach chemicznych występują na stopniach utlenienia od -1 do +7. Do pełnego zapełnienia swojej powłoki walencyjnej potrzebują jednego elektronu, dlatego najczęściej tworzą jednoujemny anion. Ze związkami organicznymi wchodzą w reakcje addycji oraz podstawienia. Związki nieorganiczne fluorowców (w tym sole metali zawierające anion halogenkowy) oraz różne związki organiczne zawierające fluorowce noszą nazwę halogenków.
Temperatury topnienia i wrzenia fluorowców wzrastają wraz ze wzrostem ich liczby atomowej, czyli w dół układu okresowego. W warunkach normalnych fluor i chlor są gazami, brom jest cieczą, a jod i astat ciałami stałymi.
Z wodorem fluorowce tworzą w obecności światła halogenowodory, przy czym:
- fluor z wodorem reaguje w ciemności, dając fluorowodór
- potrzebna jest duża ilość światła, aby zaszła reakcja tworzenia chlorowodoru albo bromowodoru
- jodowodór powstanie poprzez dodatkowe ogrzanie substratów.
Roztwory wodne są mocnymi kwasami (z wyjątkiem HF, którego roztwór wodny jest słabym kwasem z powodu bardzo silnego wiązania między małymi atomami wodoru i fluoru).
Między sobą fluorowce łączą się, tworząc związki międzyfluorowcowe (międzyhalogenowe), w których występują na różnych stopniach utlenienia (np. BrF3, IF5). Związki tego rodzaju są bardzo silnymi kwasami Lewisa i posiadają silne własności utleniające.
Wraz ze wzrostem liczby atomowej fluorowców maleje ich reaktywność i elektroujemność, a także moc oraz właściwości utleniające ich kwasów tlenowych:
- HClO > HBrO > HIO,
Rosną natomiast właściwości redukujące oraz moc ich kwasów beztlenowych:
- HF < HCl < HBr < HI
Fluorowiec | Masa atomowa [u] |
Temperatura topnienia [K] |
Temperatura wrzenia [K] |
stan skupienia | Elektroujemność (skala Paulinga) |
Konfiguracja elektronowa
(podkreślono elektrony walencyjne) |
---|---|---|---|---|---|---|
Fluor | 19 | 53,53 | 85,03 | gaz | 3,98 | [He] 2s²2p5 |
Chlor | 35,5 | 171,6 | 239,11 | gaz | 3,16 | [Ne] 3s²3p5 |
Brom | 80 | 265,8 | 332,0 | ciecz | 2,96 | [Ar] 4s²3d104p5 |
Jod | 127 | 396,85 | 457,4 | ciało stałe | 2,66 | [Kr] 4d105s²5p5 |
Astat | 210 | 575 | 610 | ciało stałe | 2,2 | [Xe] 4f145d106s²6p5 |
Fluorowiec | Związki z wodorem | Związki z tlenem | Kwasy tlenowe |
---|---|---|---|
Fluor | HF | OF2, O2F2 | HOF[3] |
Chlor | HCl | Cl2O, Cl2O3, ClO2, Cl 2O 4 (ClI OClVII O 3[4]), Cl2O6 (dimer ClO 3[4]), Cl2O7 |
HClO, HClO2, HClO3, HClO4 |
Brom | HBr | Br2O, BrO2 | HBrO, HBrO2, HBrO3, HBrO4[2][5] |
Jod | HI | I2O4, I2O5, I2O7 | HIO, HIO3, HIO4, H5IO6 |
Astat | HAt |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Protokół z 31 posiedzenia komitetu ds. fizyki jądrowej. Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych. [dostęp 2010-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-14)]. (ang.).
- ↑ a b Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 571–578. ISBN 83-01-13654-5.
- ↑ W. Poll, G. Pawelke, D. Mootz, E. H. Appelman. The Crystal Structure of Hypofluorous Acid: Chain Formation by O-H · · · O Hydrogen Bonds. „Angew. Chem. Int. Ed. Engl.”. 27 (3), s. 392–393, 1988. DOI: 10.1002/anie.198803921.
- ↑ a b N.N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Oxford; New York: Pergamon Press, 1984, s. 844–845. ISBN 0-08-022057-6.
- ↑ Evan H. Appelman. Perbromic acid and perbromates: synthesis and some properties. „Inorganic Chemistry”. 8 (2), s. 223, 1969. DOI: 10.1021/ic50072a008.