Język judeoportugalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Język judeo-portugalski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Judeu-português
Obszar Portugalia, Francja, Surinam, Antyle Holenderskie i inne
Liczba mówiących język martwy od początku XIX wieku, używany przez 2000 osób do celów liturgicznych
Klasyfikacja genetyczna języki indoeuropejskie
*języki romańskie
**języki zachodnioromańskie
***język judeoportugalski
Pismo/alfabet łacińskie, hebrajskie
Status oficjalny
język urzędowy nigdzie
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata





Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język judeoportugalski, język żydowsko-portugalski, język luzytański – martwy język z grupy romańskich, używany przez Żydów w Portugalii do XVI wieku, a wśród diaspory żydowskiej na świecie do początku XIX wieku, obecnie używany jako język liturgiczny w niektórych gminach żydowskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rozwinął się na podstawie języka portugalskiego z dodatkiem zapożyczeń z hebrajskiego. Zawierał wiele archaizmów portugalskich. Był językiem diaspory żydowskiej w Portugalii aż do XVI wieku, kiedy to Żydów[a] w 1536 wygnano z tego kraju. Zapisywano go zmodyfikowanym alfabetem hebrajskim (aljamiado português) lub łacińskim. Następnie Żydzi portugalscy (Sefardyjczycy) używali go w wielu miejscach we Francji, Niderlandach i w Anglii, a później także w obu Amerykach.

W Europie język judeoportugalski wywarł duży wpływ na język ladino oraz na bagitto (jeden z dialektów języka judeowłoskiego). Wśród diaspory był w użyciu aż do początku XIX wieku. W Ameryce wywarł wpływ na języki papiamento i saramakański.

Obecnie język judeoportugalski jest językiem liturgicznym (w ograniczonym zakresie) w niektórych gminach żydowskich. Posługuje nim się niemal 2000 osób.

Przykładowe hebraizmy[edytuj | edytuj kod]

Judeoportugalski Hebrajski Polski
cados kodesz święty
jessiba jesziwa szkoła religijna
massó macah maca
misvá micwah przykazania
ros rosz głowa
rassim raszim głowy
rossaná rosz haszanah Nowy Rok
sabá szabbat sobota
sedacá cedakah miłosierdzie
queilá qehila wspólnota
quidus kiddusz błogosławienie wina
tebá tewah platforma w synagodze

Archaizmy z języka portugalskiego[edytuj | edytuj kod]

Judeoportugalski Współczesny portugalski Polski
algũa alguma jakaś
angora agora teraz
apartar separar oddzielić
aynda ainda teraz
dous dois dwa
he é jest
hũa uma (rodzajnik nieokreślony żeński)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W teorii nie byli to żydzi, lecz chrześcijanie, przymusowo ochrzczeni na mocy dekretu króla Manuela I z 1497. W praktyce ci tak zwani conversos lub marranos dalej potajemnie wyznawali judaizm, aż do chwili, gdy wykryła to inkwizycja i zmusiła ich do opuszczenia Portugalii.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]