Język judeo-portugalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Judeu-Português
Obszar Portugalia, Francja, Surinam, Antyle Holenderskie i inne
Liczba mówiących język martwy od początku XIX w., używany przez prawie 2000 osób w kontekście ściśle liturgicznym
Ranking poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki romańskie
**Języki zachodnioromańskie
***Język judeo-portugalski
Pismo łacińskie, hebrajskie
Status oficjalny
język urzędowy nigdzie
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język żydowsko-portugalski lub język luzytański (Judeu-Português) to język martwy z grupy języków romańskich, używany przez Żydów w Portugalii do XVI w., a wśród diaspory żydowskiej na świecie - do początku XIX w., obecnie używany jako język liturgiczny w niektórych gminach żydowskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rozwinął się na podstawie języka portugalskiego z dodatkiem zapożyczeń z języka hebrajskiego. Zawierał wiele archaizmów portugalskich. Był językiem diaspory żydowskiej w Portugalii aż do XVI w., kiedy Żydów[1] w 1536 wygnano z tego kraju. Zapisywano go zmodyfikowanym alfabetem hebrajskim (aljamiado português) lub łacińskim. Następnie Żydzi portugalscy (Sefardyjczycy) używali go w wielu miejscach we Francji, Niderlandach i w Anglii, a później także w obu Amerykach.

W Europie język judeo-portugalski wywarł duży wpływ na język ladino oraz na bagitto - jeden z dialektów języka judeo-włoskiego. Wśród diaspory był w użyciu aż do początku XIX w.. W Ameryce wywarł wpływ na języki: papiamento i język saramaccan.

Obecnie język judeo-portugalski jest językiem liturgicznym (w ograniczonym zakresie) w niektórych gminach żydowskich. Według angielskiej wersji Wikipedii posługuje nim się niemal 2000 osób.

Przykładowe hebraizmy[edytuj | edytuj kod]

Judeo-portugalski Hebrajski Polski
cados kodesz święty
jessiba jesziwa szkoła religijna
massó macah maca
misvá micwah przykazania
ros rosz głowa
rassim raszim głowy
rossaná rosz haszanah Nowy Rok
sabá szabbat sobota
sedacá cedakah miłosierdzie
queilá qehila wspólnota
quidus kiddusz błogosławienie wina
tebá tewah platforma w synagodze

Archaizmy z języka portugalskiego[edytuj | edytuj kod]

Judeo-portugalski Współczesny portugalski Polski
algũa alguma jakaś
angora agora teraz
apartar separar oddzielić
aynda ainda teraz
dous dois dwa
he é jest
hũa uma (rodzajnik nieokreślony żeński)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. w teorii nie byli to żydzi, tylko chrześcijanie, przymusowo ochrzczeni na mocy dekretu króla Manuela I w 1497. W praktyce ci tzw. conversos lub marranos dalej potajemnie wyznawali judaizm, aż do chwili, gdy wykryła to Inkwizycja i zmusiła ich do opuszczenia Portugalii.