Jasiel (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jasiel
Pomnik pomordowanych WOPistów w Jasielu
Pomnik pomordowanych WOPistów w Jasielu
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Liczba ludności 0
SIMC 1043218
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jasiel
Jasiel
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasiel
Jasiel
Ziemia 49°22′02″N 21°54′35″E/49,367222 21,909722

Jasiel lub Jasełka – nieistniejąca wieś w powiecie sanockim, gm. Komańcza, w woj. podkarpackim. Mimo to miejscowość figuruje w rejestrze TERYT[1].

1 stycznia 2017 miejscowość zostanie włączona do gminy Jaśliska w powiecie krośnieńskim w tymże województwie[2].

Wieś u zbiegu źródłowych potoków rzeki Jasiołki, pod granicznym grzbietem Beskidu Niskiego, powstała w 1559 r.[3] Iasziel, wyesz na wierzchowinie rzeki Iasła ...tha wyesz od sesczi lyath poczeła się szadzicz (1561), Jasieł 1591, wieś Jasiel alias Jasło 1665, łem. Jasełko (1860). W okresie I Rzeczypospolitej Jasiel należała do dóbr koronnych, klucz beski. Po 1772 r. dobra kameralne rządu austriackiego. W 1779 r. rząd austriacki sprzedał wieś w ręce osób prywatnych. W okresie zaborów wieś Jasiel leżała na granicy Węgier i Galicji, pod Beskidem, po obu stronach potoku Jasiel. Graniczyła z wsią Rudawka Jaśliska i Wisłokiem Wielkim na szczycie góry Hanasiówka (823 m n.p.m., punkt triangulacyjny do pomiaru Galicji). Pod koniec XIX w. Jasiel należała do księcia Władysława Czartoryskiego. Do 1914 r. starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy Bukowsko. W 1898 r. wieś liczyła 347 osób oraz 58 domów. Zamieszkana była głównie przez społeczność łemkowską oraz polską.

Pomnik żołnierzy WOP poległych w walkach z UPA w Jasielu w kwaterze wojskowej na Nowym Cmentarzu w Zagórzu

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej w Jasielu był Józef Kłopotowski[4]. Na początku XX wieku obszar leśny dóbr książąt Czartoryskich we wsi wynosił 561 ha[5].

Na południowym skraju wioski istnieje upamiętnione miejsce kaźni jeńców.

Po drugiej wojnie światowej we wsi istniała strażnica WOP, której załoga wobec przeważających sił UPA podjęła nieudaną próbę ewakuacji w kierunku Komańczy[6]. 19 marca 1946 grupa WOP i MO w sile około 70 żołnierzy dotarła do strażnicy WOP w Jasielu, w celu ewakuowania jej 30-osobowej załogi. 20 marca 1946, po wyjściu z wioski, wycofujący się zostali zaatakowani przez grupę UPA. W walce zginęło 2 żołnierzy, kilkunastu zostało rannych, 1 oficer i 2 żołnierzy przedostało się za granicę, do Czechosłowacji. Pozostali, w liczbie 94 żołnierzy (w tym 6 oficerów i 4 milicjantów), po wyczerpaniu się zapasów amunicji, zostali wzięci do niewoli. Oficerowie i milicjanci zostali przez Ukraińców od razu rozstrzelani, a pozostałych żołnierzy poddano weryfikacji, wybierając aktywnych w walce z UPA oraz posiadających radzieckie odznaczenia. Tych również rozstrzelano (w sumie rozstrzelano 60 żołnierzy i milicjantów). Dwudziestu żołnierzy puszczono wolno[7]. Z prowadzonych na rozstrzelanie żołnierzy uratował się ucieczką szeregowy Paweł Sudnik: „Wszystkim kazali się położyć twarzą do śniegu. Kilku banderowców przystąpiło do zdzierania z nas mundurów. Pierwszego żołnierza wtrącili na dno wykopu i któryś z nich strzałem w tył głowy pozbawił go życia. Potem mnie pchnęli na krawędź wykopu”. Poległych i rannych Ukraińcy wrzucili do lochu (ziemianki) i zasypali ziemią. Ich ciała odkryto dopiero w czerwcu 1946 r. i ekshumowano na cmentarz w Zagórzu[8], gdzie 20 czerwca 1946 odbył się pogrzeb[9].

Mieszkańców Jasiela wysiedlono w ramach operacji „Wisła”. W latach sześćdziesiątych XX wieku w Jasielu znajdowało się schronisko PTTK. Obecnie przy drodze widoczne są pozostałości budynków gospodarstwa prowadzonego w latach osiemdziesiątych przez więźniów. Jasiel należał do parafii łacińskiej w Jaśliskach. Na miejscu znajdowała się drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła z 1825.

Obecnie na terenie wsi znajdują się dwa pomniki: kurierów beskidzkich AK oraz pomordowanych WOPistów (projekt drugiego wykonał Stanisława Bik[10]).

We wsi znajduje się pole namiotowe.

Szlaki piesze[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr TERYT
  2. Dz. U. z 2016 r. Nr 0, poz. 1134
  3. Artykuł "Jasiel", "Beskid Niski - od Komańczy do Bartnego - przewodnik turystyczny" / Witold Grzesik, Tomasz Traczyk, Warszawa, Kraj, 1997. – 336 s., ISBN 83-7005-401-3
  4. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 71.
  5. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 406.
  6. Artykuł O strażnicy w Jasielu raz jeszcze, "Magury 1989" / Agnieszka Ciesielska, Jarosław Kaczkowski, Warszawa 1989
  7. Grzegorz Motyka - "W kręgu Łun w Bieszczadach", Warszawa 2009, s. 20-21
  8. Łukasz Kuźmicz - Zbrodnie bez kary, Rzeszów 2006
  9. Masowe morderstwa bandytów NSZ w Leskiem. „Dziennik Rzeszowski”, s. 4, Nr 146 z 29 czerwca 1946. 
  10. Ambitne plany sanockiego koła ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 7 (298) z 1-20 marca 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 

Linki zewnętrzne[edytuj]