Jasiel (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jasiel
Pomnik pomordowanych WOPistów w Jasielu
Pomnik pomordowanych WOPistów w Jasielu
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Liczba ludności 0
SIMC 1043218
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jasiel
Jasiel
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasiel
Jasiel
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jasiel
Jasiel
Ziemia 49°22′02″N 21°54′35″E/49,367222 21,909722

Jasiel lub Jasełka – nieistniejąca wieś w powiecie sanockim, gm. Komańcza, w woj. podkarpackim. Mimo to miejscowość figuruje w rejestrze TERYT[1].

Wieś u zbiegu źródłowych potoków rzeki Jasiołki, pod granicznym grzbietem Beskidu Niskiego, powstała w 1559 r.[2] Iasziel, wyesz na wierzchowinie rzeki Iasła ...tha wyesz od sesczi lyath poczeła się szadzicz (1561), Jasieł 1591, wieś Jasiel alias Jasło 1665, łem. Jasełko (1860). W okresie I Rzeczypospolitej Jasiel należała do dóbr koronnych, klucz beski. Po 1772 r. dobra kameralne rządu austriackiego. W 1779 r. rząd austriacki sprzedał wieś w ręce osób prywatnych. W okresie zaborów wieś Jasiel leżała na granicy Węgier i Galicji, pod Beskidem, po obu stronach potoku Jasiel. Graniczyła z wsią Rudawka Jaśliska i Wisłokiem Wielkim na szczycie góry Hanasiówka (823 m n.p.m., punkt triangulacyjny do pomiaru Galicji). Pod koniec XIX w. Jasiel należała do księcia Władysława Czartoryskiego. Do 1914 r. starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy Bukowsko. W 1898 r. wieś liczyła 347 osób oraz 58 domów. Zamieszkana była głównie przez społeczność łemkowską oraz polską.

Pomnik żołnierzy WOP poległych w walkach z UPA w Jasielu w kwaterze wojskowej na Nowym Cmentarzu w Zagórzu

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej w Jasielu był Józef Kłopotowski[3]. Na początku XX wieku obszar leśny dóbr książąt Czartoryskich we wsi wynosił 561 ha[4].

Na południowym skraju wioski istnieje upamiętnione miejsce kaźni jeńców.

Po drugiej wojnie światowej we wsi istniała strażnica WOP, której załoga wobec przeważających sił UPA podjęła nieudaną próbę ewakuacji w kierunku Komańczy[5]. 19 marca 1946 grupa WOP i MO w sile około 70 żołnierzy dotarła do strażnicy WOP w Jasielu, w celu ewakuowania jej 30-osobowej załogi. 20 marca 1946, po wyjściu z wioski, wycofujący się zostali zaatakowani przez grupę UPA. W walce zginęło 2 żołnierzy, kilkunastu zostało rannych, 1 oficer i 2 żołnierzy przedostało się za granicę, do Czechosłowacji. Pozostali, w liczbie 94 żołnierzy (w tym 6 oficerów i 4 milicjantów), po wyczerpaniu się zapasów amunicji, zostali wzięci do niewoli. Oficerowie i milicjanci zostali przez Ukraińców od razu rozstrzelani, a pozostałych żołnierzy poddano weryfikacji, wybierając aktywnych w walce z UPA oraz posiadających radzieckie odznaczenia. Tych również rozstrzelano (w sumie rozstrzelano 60 żołnierzy i milicjantów). Dwudziestu żołnierzy puszczono wolno[6]. Z prowadzonych na rozstrzelanie żołnierzy uratował się ucieczką szeregowy Paweł Sudnik: „Wszystkim kazali się położyć twarzą do śniegu. Kilku banderowców przystąpiło do zdzierania z nas mundurów. Pierwszego żołnierza wtrącili na dno wykopu i któryś z nich strzałem w tył głowy pozbawił go życia. Potem mnie pchnęli na krawędź wykopu”. Poległych i rannych Ukraińcy wrzucili do lochu (ziemianki) i zasypali ziemią. Ich ciała odkryto dopiero w czerwcu 1946 r. i ekshumowano na cmentarz w Zagórzu[7], gdzie 20 czerwca 1946 odbył się pogrzeb[8].

Mieszkańców Jasiela wysiedlono w ramach operacji „Wisła”. W latach sześćdziesiątych XX wieku w Jasielu znajdowało się schronisko PTTK. Obecnie przy drodze widoczne są pozostałości budynków gospodarstwa prowadzonego w latach osiemdziesiątych przez więźniów. Jasiel należał do parafii łacińskiej w Jaśliskach. Na miejscu znajdowała się drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła z 1825.

Obecnie na terenie wsi znajdują się dwa pomniki: kurierów beskidzkich AK oraz pomordowanych WOPistów (projekt drugiego wykonał Stanisława Bik[9]).

We wsi znajduje się pole namiotowe.

Szlaki piesze[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr TERYT
  2. Artykuł "Jasiel", "Beskid Niski - od Komańczy do Bartnego - przewodnik turystyczny" / Witold Grzesik, Tomasz Traczyk, Warszawa, Kraj, 1997. – 336 s., ISBN 83-7005-401-3
  3. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 71.
  4. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 406.
  5. Artykuł O strażnicy w Jasielu raz jeszcze, "Magury 1989" / Agnieszka Ciesielska, Jarosław Kaczkowski, Warszawa 1989
  6. Grzegorz Motyka - "W kręgu Łun w Bieszczadach", Warszawa 2009, s. 20-21
  7. Łukasz Kuźmicz - Zbrodnie bez kary, Rzeszów 2006
  8. Masowe morderstwa bandytów NSZ w Leskiem. „Dziennik Rzeszowski”, s. 4, Nr 146 z 29 czerwca 1946. 
  9. Ambitne plany sanockiego koła ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 7 (298) z 1-20 marca 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 

Linki zewnętrzne[edytuj]