Jerzy Giedroyc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Giedroyc
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 27 lipca 1906
Mińsk
Data i miejsce śmierci 14 września 2000
Maisons-Laffitte
Odznaczenia
Oficer Orderu Korony Rumunii Order Gwiazdy Białej V Klasy (Estonia) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Korony (Belgia) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Kawalerski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Order Za Zasługi III klasy (Ukraina)
Strona internetowa

Jerzy Władysław Giedroyc (ur. 27 lipca 1906 w Mińsku, zm. 14 września 2000 w Maisons-Laffitte) – polski wydawca, publicysta, polityk i działacz emigracyjny, epistolograf, w dwudziestoleciu międzywojennym związany z obozem młodokonserwatystów, autor wspomnień.

Pochodzenie i rodzina[edytuj]

Pochodził z książęcego rodu, pieczętującego się herbem Hippocentaurus. Był synem farmaceuty Ignacego Giedroycia i Franciszki Starzyckiej (1889-1944).

Miał dwóch młodszych braci: Zygmunta (1909-1973) oraz Henryka (1922-2010)[1].

Pradziadek Jerzego, Lucjan Giedroyć, był oficerem w wojsku rosyjskim. Po jego samobójczej śmierci, majątek rodzinny podupadł i zubożała rodzina Giedroyciów zmuszona była do zamieszkania w mieście.

W przypadku Jerzego Giedroycia stosuje się zwyczajowo szczególną pisownię, przyjętą przez niego samego po 1945 roku i pozostaniu na uchodźstwie, dla uniknięcia konieczności stosowania polskiej litery "ć" w językach obcych, a więc: w mianowniku Giedroyc, w przypadkach zależnych przed końcówką pojawia się zmiękczenie: Giedroycia, Giedroyciowi, Giedroyciem, Giedroyciu[2].

Życiorys[edytuj]

Uczył się w szkołach w Mińsku, Moskwie i Warszawie, dokąd rodzina przeniosła się w 1991 roku[3]. Absolwent Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego[4] w Warszawie (1924). Studiował prawo (w latach 1924–1929) i historię (1930–1931) na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie studiów został przyjęty do korporacji akademickiej Patria. Wkrótce został jej prezesem[5]. Po przewrocie majowym jeden z liderów Myśli Mocarstwowej i Związku Pracy Mocarstwowej. Był m.in. prezesem Związku Drużyn Ludowych Mocarstwowej Polski. Był tez członkiem konserwatywnego Stronnictwa Prawicy Narodowej[6].

W 1930 objął redakcję tygodnika "Dzień Akademicki", dodatku do "Dnia Polskiego". Wkrótce przekształcił pismo w dwutygodnik "Bunt Młodych". W 1937 pismo zmieniło nazwę na "Polityka" i stało się tygodnikiem. Od 1931 do 1937 był żonaty z Rosjanką Tatianą Szwecow (1911–2005)[7]. Działał w organizacji Orientalistyczne Koło Młodych.

Od 1930 pracował jako sekretarz ministra rolnictwa i reform rolnych Leona Janty-Połczyńskiego, a następnie wiceministra w tym resorcie Rogera Raczyńskiego, by w 1936 roku przenieść się do Ministerstwa Przemysłu i Handlu (w 1939 awansowany na naczelnika wydziału prezydialnego). Po wybuchu II wojny światowej został ewakuowany do Rumunii. Tam został sekretarzem ambasadora RP w Bukareszcie, Rogera Raczyńskiego i pozostał na tej placówce, także po ewakuacji polskiej ambasady w 1940, zostając szefem biura polskiego ambasady Chile, która odtąd reprezentowała polskie interesy. Z Rumunii wyjechał razem z personelem ambasady angielskiej, która w następnym roku została również ewakuowana – do Turcji. Tam Giedroyc postanowił wstąpić do wojska, wyjechał więc do Palestyny i został żołnierzem Brygady Karpackiej. Razem z nią brał udział w walkach w Egipcie i obronie Tobruku. Po połączeniu Brygady z wojskami ewakuowanymi z ZSRR pod wodzą gen. Andersa, zaczął pracować w Biurze Propagandy 2. Korpusu. To właśnie w wojsku poznał wielu późniejszych jego współpracowników z "Kultury", m.in. Józefa Czapskiego[8].

W 1944 został skierowany na kurs oficerski do ośrodka szkoleniowego w Gallipoli; później pracował tam jako oficer wychowawczy, aby w roku następnym zostać wezwanym do Londynu, w celu objęcia posady w Departamencie Kontynentalnym Ministerstwa Informacji Rządu RP na Uchodźstwie. Niebawem jednak złożył dobrowolną prośbę o przeniesienie z powrotem do armii gen. Andersa. W ten sposób znalazł się w Rzymie, gdzie w 1946 założył Instytut Literacki, w ramach którego – po przenosinach do Paryża – wydawał w latach 1947-2000 miesięcznik „Kultura”, a od 1962 "Zeszyty Historyczne" (których wydawanie kontynuowane było aż do śmierci jego brata, Henryka Giedroycia, w roku 2010).

W 1950 Giedroyc razem z Józefem Czapskim wziął udział w Kongresie Wolności Kultury w Berlinie[9].

W 1974 na łamach "Kultury" Jerzy Giedroyc sformułował, wraz z Juliuszem Mieroszewskim koncepcję, iż suwerenność Ukrainy, Litwy i Białorusi (ULB) jest czynnikiem sprzyjającym niepodległości Rzeczypospolitej, natomiast zdominowanie tych krajów przez Rosję otwiera drogę do zniewolenia także Polski[10].

Zmarł na zawał serca, w nocy z 14 na 15 września 2000[11]. Został pochowany na cmentarzu w Le Mesnil-le-Roi.

Nagrody i odznaczenia[edytuj]

Odznaczony rumuńskim Krzyżem Oficerskim Orderu Korony (1930), estońskim Orderem Gwiazdy Białej (1932), belgijskim Orderem Korony (1938) i francuskim Orderem Legii Honorowej (1938)[12]. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1991), Wrocławskiego (18 maja 1998), Warszawskiego (14 listopada 1998)[13], Uniwersytetu w Białymstoku, Szczecińskiego (2000) i UMCS (27 września 2000)[14]. Laureat Nagrody Kisiela (1992). Krytycznie patrząc na stosunki panujące w Polsce po 1989 roku odmówił przyjęcia Orderu Orła Białego (1994)[15]. Nie przyjął także ukraińskiego Orderu Zasługi (1998)[16].

Przyjął natomiast francuski Order Legii Honorowej (1996)[16], Honorowe Obywatelstwo Litwy (1997)[17] i litewski Order Wielkiego Księcia Giedymina (1998).

Wybrane publikacje[edytuj]

Grób Jerzego Giedroycia na cmentarzu w Le Mesnil-le-Roi, sierpień 2001

Seria "Archiwum "Kultury"[edytuj]

Inne[edytuj]

Opracowania[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

  • Jego nazwiskiem nazwana została ulica w Mińsku[18].
  • 28 lipca 2005 Sejm zdecydował o ustanowieniu roku 2006 – w którym przypadała setna rocznica urodzin Redaktora – Rokiem Jerzego Giedroycia[19].

Przypisy

  1. Zmarł Henryk Giedroyc z paryskiej „Kultury”. „Rzeczpospolita”, s. A17, 2010-03-22 (pol.). [dostęp 23 marca 2010]. 
  2. Poradnia językowa: Giedroyc
  3. Andrzej Stanisław Kowalczyk, Giedroyc Jerzy [w:] Leksykon kultury polskiej poza krajem od roku 1939, t. 1, red. Krzysztof Dybciak i Zdzisław Kudelski, Lublin 2000, s. 124.
  4. W: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, spis absolwentów na s. 345 poz. 16. jako "Jerzy Giedroyć" (z "ć").
  5. J. Giedroyć Autobiografia na cztery ręce, Warszawa 2006, s. 24
  6. Marek Żebrowski, Jerzy Giedroyć: życie przed "Kulturą", Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012, s. 113-149.
  7. Marek Żebrowski, Jerzy Giedroyć: życie przed "Kulturą", Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012, s. 224-228, 231-240.
  8. Marek Żebrowski, Jerzy Giedroyć: życie przed "Kulturą", Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012. s. 369-403.
  9. Andrzej Stanisław Kowalczyk, Giedroyc Jerzy [w:] Leksykon kultury polskiej poza krajem od roku 1939, t. 1, red. Krzysztof Dybciak i Zdzisław Kudelski, Lublin 2000, s. 127.
  10. Jerzy Giedroyc, Juliusz Mieroszewski. Rosyjski 'kompleks polski' i obszar ULB. „Kultura”. 9, 1974. 
  11. 10 lat temu zmarł Jerzy Giedroyc. wp.pl, 14 września 2010. [dostęp 21 lutego 2011].
  12. Alicja Szałagan: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 1, Warszawa, WSiP, 1996, s. 41
  13. Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  14. Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  15. Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 21 lutego 2011].
  16. a b Jerzy Giedroyc, kulturaparyska.com
  17. Jerzy Giedroyc Honorowym Obywatelem Litwy. polskieradio.pl, 17 września 2010. [dostęp 19 lutego 2011].
  18. Вуліца Ежы Гедройца w: [1]
  19. M.P. z 2005 r. Nr 46, poz. 623

Linki zewnętrzne[edytuj]