Miron Białoszewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miron Białoszewski
Data i miejsce urodzenia 30 czerwca 1922
Warszawa
Data i miejsce śmierci 17 czerwca 1983
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Pamiętnik z powstania warszawskiego
Miron Białoszewski (pierwszy z lewej w dolnym rzędzie) z Stanisławem Swenem Czachorowskim i kolegami w czasie okupacji (1942)
Tablica poświęcona poecie na ścianie domu przy ul. Tarczyńskiej 11 w Warszawie
Grób Białoszewskiego na cmentarzu Powązkowskim
Tablica poświęcona Mironowi Białoszewskiemu na kamienicy przy ul. Poznańskiej 37 w Warszawie gdzie w latach 1945-1958 mieszkał poeta

Miron Białoszewski (ur. 30 czerwca[1] lub 30 lipca[2] 1922 w Warszawie, zm. 17 czerwca 1983 tamże) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz i aktor teatralny.

Życiorys[edytuj]

Urodził się i dorastał w Warszawie w kamienicy przy ul. Leszno 99[3]. W okresie okupacji zdał maturę na tajnych kompletach w IV Państwowym Gimnazjum Męskim im. Adama Mickiewicza[4]. Rozpoczął studia polonistyczne na (również tajnym) Uniwersytecie Warszawskim, których jednak nie ukończył.

W 1942 wraz z matką wprowadził się do mieszkania w oficynie kamienicy przy ul. Chłodnej 40, o które wystarał się jego ojciec po wyłączeniu z warszawskiego getta w grudniu 1941 terenu na zachód od ul. Żelaznej[5][6][7]. W czasie okupacji prowadził w latach 1942–1944 razem ze Stanisławem Swenem Czachorowskim konspiracyjny Teatr Swena.

W czasie godziny „W” 1 sierpnia 1944 znajdował się na ul. Chłodnej, skąd po kilku dniach wraz z ludnością cywilną uciekającą przed Niemcami atakującymi od strony Woli znalazł się na Starym Mieście. Krótko przed kapitulacją tej dzielnicy przeszedł kanałami z placu Krasińskich na ul. Warecką, a później do Śródmieścia Południowego. Po kapitulacji powstania trafił do obozu w Pruszkowie, skąd wraz z ojcem został wywieziony do obozu tymczasowego w Lamsdorf (obecnie Łambinowice)[8]. Tam zgłosili się do budowy gazowni w Opolu, skąd uciekli do Częstochowy i wrócili do Warszawy w lutym 1945[9].

Pracował najpierw na Poczcie Głównej (przy ul. Nowogrodzkiej), potem jako dziennikarz w „Kurierze Codziennym”, „Wieczorze Warszawy” i „Świecie Młodych”. Współpracował także z redakcjami czasopism dziecięcych i młodzieżowych, dla których pisał wiersze i piosenki wraz z Wandą Chotomską.

Należał do tzw. pokolenia „Współczesności”. Wiosną 1955 Białoszewski wraz z Lechem Emfazym Stefańskim i Bogusławem Choińskim założyli tzw. Teatr na Tarczyńskiej, gdzie wystawiał swoje cztery programy sceniczne, zawierające m.in. sztuki Wiwisekcja i Osmędeusze. W inscenizacjach tych brał również udział osobiście (jako aktor) wraz z Ludmiłą Murawską.

Debiutował w krakowskim „Życiu Literackim” w 1955 w ramach Prapremiery pięciu poetów obok wierszy m.in. Herberta, a pierwszy tom jego wierszy, Obroty rzeczy, ukazał się rok później. Następnie wydał tomy poetyckie: Rachunek zachciankowy (1959), Mylne wzruszenia (1961) oraz Było i było (1965). W tym czasie zdobył duży rozgłos. Dzięki temu i dzięki staraniom wpływowych przyjaciół i protektorów otrzymał mieszkanie przy pl. Dąbrowskiego 7, w którym zamieszkał wraz z życiowym partnerem, malarzem Leszkiem Solińskim[10]. Soliński i Białoszewski poznali się w czasach „małopolsko-krakowskich”. Ich związek homoseksualny był powodem wyrzucenia Białoszewskiego w 1953 z redakcji „Świata Młodych” za rzekome naruszenie obyczajów[11].

Po rozpadzie Teatru na Tarczyńskiej założył w swoim mieszkaniu przy pl. Dąbrowskiego razem z Ludwikiem Heringiem „Teatr Osobny”, który działał do 1963.

W 1970 zasłynął jako prozaik – po wydaniu tomu Pamiętnik z powstania warszawskiego, w którym 23 lat po koszmarach wojennych spisał swe przeżycia powstańcze. Niebawem ukazały się dalsze tomy prozy: Donosy rzeczywistości (1973), Szumy zlepy, ciągi (1976) oraz Zawał (1977).

W 1976 Białoszewski już po raz ostatni zmienił miejsce zamieszkania, przeprowadził się na ul. Lizbońską 2 m. 62 na Saskiej Kępie[12]. Tam powrócił do poezji, wydał też wówczas nowe tomy wierszy. Impresje z przeprowadzki zostały zawarte w Chamowie.

Zmarł 17 czerwca 1983 po kolejnym zawale serca. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 163, rząd I, miejsce 5)[13].

Dorobek literacki[edytuj]

Po każdym tytule i roku wydania podany jest w kwadratowym nawiasie numer tomu wydawanych od 1987 przez PIW Utworów zebranych Mirona Białoszewskiego, w którym znalazły się utwory pierwotnie opublikowane w danej książce.

Tomy poetyckie:

  • Obroty rzeczy (Warszawa: PIW 1956) [1]
  • Rachunek zachciankowy (Warszawa: PIW 1959) [1]
  • Mylne wzruszenia (Warszawa: PIW 1961) [1]
  • Było i było (Warszawa: PIW 1965) [1]
  • Wiersze (Warszawa: PIW 1976) [7]
  • Poezje wybrane (Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1976) [7]
  • Miron Białoszewski [w serii Poeci Polscy] (Warszawa: Czytelnik 1977) [7]
  • Odczepić się (Warszawa: PIW 1978) [7]
  • Wiersze wybrane i dobrane (Warszawa: Czytelnik 1980) [7]
  • Trzydzieści lat wierszy (Warszawa: PIW 1982) [7]
  • Oho (Warszawa: PIW 1985) [10]

Tom dramatów:

  • Teatr Osobny: 1955–1963 (Warszawa: PIW 1971) [2]

Tomy wierszy i prozy:

Tomy prozatorskie:

  • Pamiętnik z powstania warszawskiego (Warszawa: PIW 1970) [3]
  • Donosy rzeczywistości (Warszawa: PIW 1973) [4]
  • Szumy, zlepy, ciągi (Warszawa: PIW 1976) [5]
  • Zawał (Warszawa: PIW 1977) [6]
  • Przepowiadanie sobie (Warszawa: PIW 1981) [9]
  • Konstancin (Warszawa: PIW 1991 – pośmiertnie) [9]
  • Chamowo (Warszawa: PIW 2009 – pośmiertnie) [11]
  • Tajny dziennik (Kraków: Znak 2012 – pośmiertnie)
  • Proza stojąca, proza lecąca (Warszawa: PIW 2015 – pośmiertnie) [12]

Utwory zebrane:

Upamiętnienie[edytuj]

  • Imię Mirona Białoszewskiego noszą ulice w Częstochowie, Garwolinie, Gdańsku i Wrocławiu[14].
  • Tablica upamiętniająca Teatr na Tarczyńskiej przy ul. Tarczyńskiej 11 w Warszawie odsłonięta w 1999[15].
  • Tablica pamiątkowa przy ul. Poznańskiej 37 w Warszawie[16].
  • W październiku 2012 obiektowi miejskiemu zlokalizowanemu pomiędzy ul. Marszałkowską a placem Jana Henryka Dąbrowskiego nadano nazwę dreptak Mirona Białoszewskiego[17]

Zobacz też[edytuj]

Miron Białoszewski czyta "Osmendeuszy"
Miron Białoszewski – Spotkanie na ASP w Warszawie

Przypisy

  1. Alicja Szałagan, Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny, tom 1, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994, s. 143.
  2. Stanisław Burkot, Miron Białoszewski, Wydawnictwa Szkole i Pedagogiczne, 1992, s. 24 i 147.
  3. Łukasz Bukowiecki: Miejsca pamięci o Mironie Białoszewskim [w:] Tętno pod tynkiem. Warszawa Mirona Białoszewskiego. Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2013, s. 22. ISBN 978-83-89603-73-9.
  4. Olgierd Budrewicz: Zdumiewająca Warszawa. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1968, s. 294.
  5. Miron Białoszewski: Pamiętnik z powstania warszawskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013, s. 5, 12. ISBN 978-83-06-03127-0.
  6. Igor Piotrowski: Alef. Ulica Chłodna jako pustka i złudzenie [w:] Tętno pod tynkiem. Warszawa Mirona Białoszewskiego. Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2013, s. 38. ISBN 978-83-89603-73-9.
  7. Paweł E. Weszpiński, Mapa 1. Getto warszawskie. Granice przed wielką akcją likwidacyjną, [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  8. Miron Białoszewski: Pamiętnik z powstania warszawskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013, s. 200. ISBN 978-83-06-03127-0.
  9. Miron Białoszewski: Pamiętnik z powstania warszawskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013, s. 205. ISBN 978-83-06-03127-0.
  10. WYTRĄCIĆ MACZUGĘ – Witryna Czasopism.pl
  11. Miron Białoszewski – listy od poety
  12. Paweł Gawlik: Warszawa Mirona Białoszewskiego: Chcę się wyprowadzić z tych mrówek. wyborcza.pl, 2016-03-11. [dostęp 13 marca 2016].
  13. Łukasz Bukowiecki: Miejsca pamięci o Mironie Białoszewskim [w:] Tętno pod tynkiem. Warszawa Mirona Białoszewskiego. Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2013, s. 17. ISBN 978-83-89603-73-9.
  14. Łukasz Bukowiecki: Miejsca pamięci o Mironie Białoszewskim [w:] Tętno pod tynkiem. Warszawa Mirona Białoszewskiego. Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2013, s. 22. ISBN 978-83-89603-73-9.
  15. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 308. ISBN 83-912463-4-5.
  16. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 233. ISBN 83-912463-4-5.
  17. Uchwała nr XLV/1210/2012 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 października 2012 r. w sprawie nadania nazwy obiektowi miejskiemu w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego nr 7306 [on-line]. edziennik.mazowieckie.pl, 6 listopada 2012. [dostęp 2017-01-13].

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Barańczak: Język poetycki Mirona Białoszewskiego. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1974.
  • Stanisław Burkot: Miron Białoszewski. Warszawa: 1982.
  • Jacek Kopciński: Gramatyka i mistyka. Wprowadzenie w teatralna "osobność" Mirona Białoszewskiego. 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj]