Kuczyn (powiat wysokomazowiecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kuczyn
Fragment miejscowości
Fragment miejscowości
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat wysokomazowiecki
Gmina Klukowo
Liczba ludności 350
Strefa numeracyjna (+48) 86
Tablice rejestracyjne BWM
SIMC 0398623
Położenie na mapie gminy Klukowo
Mapa lokalizacyjna gminy Klukowo
Kuczyn
Kuczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kuczyn
Kuczyn
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Kuczyn
Kuczyn
Położenie na mapie powiatu wysokomazowieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wysokomazowieckiego
Kuczyn
Kuczyn
Ziemia52°42′50″N 22°31′47″E/52,713889 22,529722

Kuczynwieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Klukowo.

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej Zmartwychwstania Pańskiego, należącej do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Szepietowo. W pobliżu znajduje się cmentarz parafialny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Kuczyn istniał już za czasów kasztelanii święckiej. W dokumencie wymieniającym włości kościoła płockiego z początku XIII w. wzmiankowana miejscowość Czucicz[1], przez językoznawców utożsamiana z Kuczynem.

Pod koniec XIV w. Książę Janusz I nadał tu ziemię rycerzom z Czachów[1], pochodzących prawdopodobnie z Czachowa w okolicy Płocka.

Na początku XV w. Podlasie znalazło się w strefie wpływów książąt litewskich. Za zasługi w wojnie z Krzyżakami w 1413 roku książę Witold nadał Florianowi herbu Ślepowron z Gąsiorowa koło Pułtuska włości w tej okolicy. Razem z braćmi: Wawrzyńcem, Jakubem, Stanisławem i Marcinem założyli osadę zwaną Kuczynem Mniejszym, dla odróżnienia od istniejącego Kuczyna Większego, będącego własnością rodziny z Czachów.

Bracia, zwani później Kuczyńskimi, przed rokiem 1429 wykupili działy Mikołaja, Jakuba i Dobka z Czachów. W tym samym roku książę Witold Kiejstutowicz potwierdził ich prawa do Kuczyna Większego. W 1533 własność potwierdzona ponownie[1].

Inni znani właściciele Kuczyna:

  • Mikołaj. Miał syna Jakuba, który w roku 1477 był słuchaczem Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał tytuł bakałarza. Następnie został kanonikiem wileńskim i plebanem w Mejszagole[2].
  • 1547 – Klemens z synowcami posiadał w Kuczynie, Gródku, Trojanówku, Wichowie i Żabińcu 50 łanów chełmińskich. Drugi z Kuczyńskich, Łukasz z braćmi i synowcami posiadał działy w Kuczynie Wielkim, Trojanowie, Klukowie, Sobolewie, Malinowie i Kapłani, w sumie 100 łanów chełmińskich. Według ówczesnego prawa Klemens miał w razie wojny wystawić pięciu, a Łukasz dziesięciu konnych
  • 1580 – we wsi było siedmiu dziedziców. Najbogatszy z nich: Ślachetny Andrzej Kuczyński, dał z włók ziemskich 6, po gr. 15. Do końca XVII wieku wszystkie działy w Kuczynie odbywały się między Kuczyńskimi, Lubowickimi, Kostrami, Łuniewskimi oraz Wyszyńskimi
  • druga połowa XVII – Walenty Kuczyński, sędzia grodzki drohicki, rządny i gospodarny doszedł do znacznej fortuny i skupił cały prawie Kuczyn i Kluków z przyległościam. Po jego śmierci dobra Kluków stały się własnością Wiktoryna, natomiast dobra Kuczyn w 1691 roku przejął młodszy brat Marcin Kuczyński
  • po bezpotomnej śmierci Marcina Kuczyńskiego majątek objął Kazimierz Kuczyński, syn Wiktoryna
  • 1756 – wdowa po Kazimierzu, Anna z Narzymskich oraz ich dzieci: Józef, Joachim, Barbara i Marianna
  • 1805 – przypadkiem zastrzelił się Józef Kuczyński, ostatni dziedzic Kuczyna z rodu Kuczyńskich
  • dzieci Barbary z Kuczyńskich Starzeńskiej
  • Starzeńscy, do połowy XIX wieku, następnie rodzina Leśniewskich
  • 1864 -w ramach uwłaszczenia powstało tu 29 gospodarstw chłopskich na 432 morgach ziemi
  • Na początku XX wieku dobra kuczyńskie należały do rodziny Zambrzyckich, następnie do Skolimowskich[1]

W 1827 r. w miejscowości było 31 domów, w których mieszkało 204 mieszkańców[3].

Dobra kuczyńskie liczące w 1866 r. 2268 morgów składały się z folwarków: Kuczyn, Gródek i Wiktorzyn oraz wsi: Kuczyn, Malinowo, Gródek i Kostry-Podsędkowięta.

W latach 80. XIX w. we wsi znajdował się dom schronienia dla starców i kalek, wybudowany w roku 1860 z zapisu prywatnego. Poza tym dwa młyny wodne oraz gorzelnia[3].

W 1921 roku miejscowość dzieliła się na trzy części:

  • Kuczyn wieś z 35 domami i 243 mieszkańcami, w tym 11 Żydów
  • Kuczyn Folwark z 5 domami i 46 mieszkańcami, w tym 8 Żydów
  • Kuczyn osada młyńska[1]

Przed 1879 powstała tutaj jednoklasowa szkółka elementarna, notowana do 1914 roku. W 1922 istniała dwuklasowa szkoła powszechna, licząca 105 uczniów. W następnych latach szkoła jednoklasowa. Od 1930 przemianowana na trzyklasową (170 uczniów). Nauczycielami byli: Józef Kulesza, Zofia Rewakowska, August Wojtowicki[1].

W roku szkolnym 1938/1939 we wsi działała szkoła powszechna II stopnia, w której pracowało 4 nauczycieli i uczyło się 226 uczniów.

Przed II wojną światową funkcjonowała tu spółdzielnia o nazwie Swój do Swego. Wyrobem masła zajmował się L. Mendelbaum. Młyn stanowił własność M. Szpitalnego[1].

W 1943 Niemcy aresztowali i zamordowali w Ciechanowcu Leopolda Drzymulskiego, prowadzącego tajne nauczanie[4]. W 1945 r. partyzanci polscy stoczyli w lesie między Kuczynem a Ciechanowcem potyczkę z wojskiem sowieckim i siłami UB. W odwecie 2 maja 1945 r. Rosjanie i żołnierze Armii Ludowej podpalili połowę Kuczyna od strony Ciechanowca. Zastrzelono przy tym jedną osobę (kowala) i raniono kilkunastoletniego chłopca[5].

W latach 1954-1972 miejscowość wchodziła w skład Gromady Kuczyn[6]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół parafialny pw. św.: Andrzeja Apostoła, Wawrzyńca, Marii Magdaleny i Elżbiety erygował w roku 1419 biskup włodzimierski Grzegorz. Fundatorami: Wawrzyniec, Florian, Jakub, Stanisław i Marcin z Gąsiorowa, protoplaści Kuczyńskich[7]. Parafia uposażana w półwłóczek gruntu[1].

W księdze konsystorza janowskiego pod datą 1478 i 1485 wzmiankowani bez podania imion plebani z Kuczyna[2].

W roku 1580 plebanem w Kuczynie był Nikodem Mioduszewski, który równocześnie pełnił rolę proboszcza ciechanowieckiego. W 1613 Maciej Niewiński był plebanem w Kuczynie i Ciechanowcu[8].

W 1657 wojska księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, sprzymierzone ze Szwedami spaliły kościół w Kuczynie[8]. W 1677 w jego miejsce wzniesiono nowy, konsekrowany w 1685.

W roku 1793 kościół parafialny, drewniany, pw. Imienia Jezusa i św. Magdaleny, wystawiła Anna z Narzyńskich (1. voto Kuczyńska, 2. voto Zalewska). Świątynia spłonęła w roku 1885.

Obecny kościół murowany w stylu neogotyckim wybudowano w latach 1888-1893 według projektu Jana Hinza, staraniem ks. proboszcza Karola Markowskiego. Konsekrowany w 1912 r. przez biskupa sejneńskiego Antoniego Karasia[7].

W latach 80. XIX w. parafia liczyła 4528 wiernych[3].

W latach 1971-1980 ks. prob. Piotr Łada wyremontował kościół. W okresie 1995-1999 staraniem ks. prob. Krzysztofa Krośnickiego uporządkowano cmentarz przykościelny.

Kościół parafialny w Kuczynie

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

  • zespół kościoła parafialnego, nr rej.:A–280 z 23.03.1987
    • kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego, 1888-1893
    • kostnica murowana z końca XIX w.
    • plebania murowana z 1896 r.
    • ogrodzenie z bramą i kapliczkami z końca XIX w.[9].
    • cmentarz przykościelny
  • cmentarz rzymskokatolicki
  • kapliczka murowana, XIX w.[10]
  • cmentarz wojenny z I wojny światowej[11].
  • Mogiła zbiorowa żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 r[12].

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1996–1997 zbudowano jaz na rzece Nurzec mający na celu ograniczenie wahań wody w korycie i ruchu rumowiska wleczonego, podniesienie lustra wody gruntowej w dolinie, zwiększenie ilości wód stojących przez napełnienie starorzeczy, produkcję energii elektrycznej[10]. Jaz z mostem i elektrownia zastąpiły istniejący w tym miejscu drewniany most.

Organy użyteczności publicznej[edytuj | edytuj kod]

  • Ochotnicza Straż Pożarna, jednostka typu „S” włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego[10] Posiada strażnicę z boksami garażowymi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Klukowo - Gminny Portal Internetowy - Kuczyn
  2. a b T. Jaszczołt, Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV w. [w:] Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim, str. 23 dostępna na stronie: Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej. (2012-11-15).
  3. a b c Kuczyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  4. W. Wincenciak, Oświata i szkolnictwo północno-wschodniego Mazowsza w latach wojny i okupacji (1939-1945), ŁTN im. Wagów, str. 108,129,163.
  5. ks. S. Falkowski, Tak Ojcze, 50 lat kapłaństwa w czasach niełatwych (1940-1990), str. 53
  6. W. Jemielity, Podziały administracyjne powiatów wysokomazowieckiego i łapskiego w latach 1919 –1990 z Studia Łomżyńskie, tom VII. Łomża 1996 r. str. 108-109.
  7. a b Katalog zabytków sztuki, Województwo łomżyńskie, Pod redakcją M. Kałamajskiej-Saeed, Ciechanowiec, Zambrów, Wysokie Mazowieckie i okolice, PAN Instytut Sztuki, Warszawa 1986, str. 47
  8. a b N. D. Tomaszewski, Historia Ciechanowca do roku 1947, Ciechanowiec 2008, str. 62, 83, 91, 145.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30.
  10. a b c Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Klukowo na lata 2005–2013, str. 17,21,33
  11. Spis poległych w I wojnie światowej.(2012-11-15).
  12. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. (2012-08-11).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]