Kuczyn (powiat wysokomazowiecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kuczyn
wieś
Ilustracja
Fragment miejscowości
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat wysokomazowiecki
Gmina Klukowo
Liczba ludności (2011) 281[1][2]
Strefa numeracyjna 86
Kod pocztowy 18-214[3]
Tablice rejestracyjne BWM
SIMC 0398623[4]
Położenie na mapie gminy Klukowo
Mapa konturowa gminy Klukowo, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Kuczyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Kuczyn”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Kuczyn”
Położenie na mapie powiatu wysokomazowieckiego
Mapa konturowa powiatu wysokomazowieckiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Kuczyn”
Ziemia52°42′50″N 22°31′47″E/52,713889 22,529722

Kuczynwieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Klukowo[4][5]. Leży nad Nurcem.

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej Zmartwychwstania Pańskiego, należącej do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Szepietowo. W pobliżu znajduje się cmentarz parafialny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Kuczyn istniał już za czasów kasztelanii święckiej. W dokumencie wymieniającym włości kościoła płockiego z początku XIII w. wzmiankowana miejscowość Czucicz[6], przez językoznawców utożsamiana z Kuczynem.

Pod koniec XIV w. Książę Janusz I nadał tu ziemię rycerzom z Czachów[6], pochodzących prawdopodobnie z Czachowa w okolicy Płocka.

Na początku XV w. Podlasie znalazło się w strefie wpływów książąt litewskich. Za zasługi w wojnie z Krzyżakami w 1413 roku książę Witold nadał Florianowi herbu Ślepowron z Gąsiorowa koło Pułtuska włości w tej okolicy. Razem z braćmi: Wawrzyńcem, Jakubem, Stanisławem i Marcinem założyli osadę zwaną Kuczynem Mniejszym, dla odróżnienia od istniejącego Kuczyna Większego, będącego własnością rodziny z Czachów.

Bracia, zwani później Kuczyńskimi, przed rokiem 1429 wykupili działy Mikołaja, Jakuba i Dobka z Czachów. W tym samym roku książę Witold Kiejstutowicz potwierdził ich prawa do Kuczyna Większego. W 1533 własność potwierdzona ponownie[6].

Inni znani właściciele Kuczyna:

  • Mikołaj. Miał syna Jakuba, który w roku 1477 był słuchaczem Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał tytuł bakałarza. Następnie został kanonikiem wileńskim i plebanem w Mejszagole[7].
  • 1547 – Klemens z synowcami posiadał w Kuczynie, Gródku, Trojanówku, Wichowie i Żabińcu 50 łanów chełmińskich. Drugi z Kuczyńskich, Łukasz z braćmi i synowcami posiadał działy w Kuczynie Wielkim, Trojanowie, Klukowie, Sobolewie, Malinowie i Kapłani, w sumie 100 łanów chełmińskich. Według ówczesnego prawa Klemens miał w razie wojny wystawić pięciu, a Łukasz dziesięciu konnych
  • 1580 – we wsi było siedmiu dziedziców. Najbogatszy z nich: Ślachetny Andrzej Kuczyński, dał z włók ziemskich 6, po gr. 15. Do końca XVII wieku wszystkie działy w Kuczynie odbywały się między Kuczyńskimi, Lubowickimi, Kostrami, Łuniewskimi oraz Wyszyńskimi
  • druga połowa XVII – Walenty Kuczyński, sędzia grodzki drohicki, rządny i gospodarny doszedł do znacznej fortuny i skupił cały prawie Kuczyn i Kluków z przyległościam. Po jego śmierci dobra Kluków stały się własnością Wiktoryna, natomiast dobra Kuczyn w 1691 roku przejął młodszy brat Marcin Kuczyński
  • po bezpotomnej śmierci Marcina Kuczyńskiego majątek objął Kazimierz Kuczyński, syn Wiktoryna
  • 1756 – wdowa po Kazimierzu, Anna z Narzymskich oraz ich dzieci: Józef, Joachim, Barbara i Marianna
  • 1805 – przypadkiem zastrzelił się Józef Kuczyński, ostatni dziedzic Kuczyna z rodu Kuczyńskich
  • dzieci Barbary z Kuczyńskich Starzeńskiej
  • Starzeńscy, do połowy XIX wieku, następnie rodzina Leśniewskich
  • 1864 -w ramach uwłaszczenia powstało tu 29 gospodarstw chłopskich na 432 morgach ziemi
  • Na początku XX wieku dobra kuczyńskie należały do rodziny Zambrzyckich, następnie do Skolimowskich[6]

W 1827 r. w miejscowości było 31 domów, w których mieszkało 204 mieszkańców[8].

Dobra kuczyńskie liczące w 1866 r. 2268 morgów składały się z folwarków: Kuczyn, Gródek i Wiktorzyn oraz wsi: Kuczyn, Malinowo, Gródek i Kostry-Podsędkowięta.

W latach 80. XIX w. we wsi znajdował się dom schronienia dla starców i kalek, wybudowany w roku 1860 z zapisu prywatnego. Poza tym dwa młyny wodne oraz gorzelnia[8].

W 1921 roku miejscowość dzieliła się na trzy części:

  • Kuczyn wieś z 35 domami i 243 mieszkańcami, w tym 11 Żydów
  • Kuczyn Folwark z 5 domami i 46 mieszkańcami, w tym 8 Żydów
  • Kuczyn osada młyńska[6]

Przed 1879 powstała tutaj jednoklasowa szkółka elementarna, notowana do 1914 roku. W 1922 istniała dwuklasowa szkoła powszechna, licząca 105 uczniów. W następnych latach szkoła jednoklasowa. Od 1930 przemianowana na trzyklasową (170 uczniów). Nauczycielami byli: Józef Kulesza, Zofia Rewakowska, August Wojtowicki[6].

W roku szkolnym 1938/1939 we wsi działała szkoła powszechna II stopnia, w której pracowało 4 nauczycieli i uczyło się 226 uczniów.

Przed II wojną światową funkcjonowała tu spółdzielnia o nazwie Swój do Swego. Wyrobem masła zajmował się L. Mendelbaum. Młyn stanowił własność M. Szpitalnego[6].

W 1943 Niemcy aresztowali i zamordowali w Ciechanowcu Leopolda Drzymulskiego, prowadzącego tajne nauczanie[9]. W 1945 r. partyzanci polscy stoczyli w lesie między Kuczynem a Ciechanowcem potyczkę z wojskiem sowieckim i siłami UB. W odwecie 2 maja 1945 r. Rosjanie i żołnierze Armii Ludowej podpalili połowę Kuczyna od strony Ciechanowca. Zastrzelono przy tym jedną osobę (kowala) i raniono kilkunastoletniego chłopca[10].

W latach 1954-1972 miejscowość wchodziła w skład Gromady Kuczyn[11]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół parafialny pw. św.: Andrzeja Apostoła, Wawrzyńca, Marii Magdaleny i Elżbiety erygował w roku 1419 biskup włodzimierski Grzegorz. Fundatorami: Wawrzyniec, Florian, Jakub, Stanisław i Marcin z Gąsiorowa, protoplaści Kuczyńskich[12]. Parafia uposażana w półwłóczek gruntu[6].

W księdze konsystorza janowskiego pod datą 1478 i 1485 wzmiankowani bez podania imion plebani z Kuczyna[7].

W roku 1580 plebanem w Kuczynie był Nikodem Mioduszewski, który równocześnie pełnił rolę proboszcza ciechanowieckiego. W 1613 Maciej Niewiński był plebanem w Kuczynie i Ciechanowcu[13].

W 1657 wojska księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, sprzymierzone ze Szwedami spaliły kościół w Kuczynie[13]. W 1677 w jego miejsce wzniesiono nowy, konsekrowany w 1685.

W roku 1793 kościół parafialny, drewniany, pw. Imienia Jezusa i św. Magdaleny, wystawiła Anna z Narzyńskich (1. voto Kuczyńska, 2. voto Zalewska). Świątynia spłonęła w roku 1885.

Obecny kościół murowany w stylu neogotyckim wybudowano w latach 1888-1893 według projektu Jana Hinza, staraniem ks. proboszcza Karola Markowskiego. Konsekrowany w 1912 r. przez biskupa sejneńskiego Antoniego Karasia[12].

W latach 80. XIX w. parafia liczyła 4528 wiernych[8].

W latach 1971-1980 ks. prob. Piotr Łada wyremontował kościół. W okresie 1995-1999 staraniem ks. prob. Krzysztofa Krośnickiego uporządkowano cmentarz przykościelny i wycięto wszystkie drzewa wokół kościoła[czy to ważne?].

Kościół parafialny w Kuczynie

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

  • zespół kościoła parafialnego, nr rej.:A–280 z 23.03.1987
    • kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego, 1888-1893
    • kostnica murowana z końca XIX w.
    • plebania murowana z 1896 r.
    • ogrodzenie z bramą i kapliczkami z końca XIX w.[14].
    • cmentarz przykościelny
  • cmentarz rzymskokatolicki
  • kapliczka murowana, XIX w.[15]
  • cmentarz wojenny z I wojny światowej[16].
  • Mogiła zbiorowa żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 r[17].

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1996–1997 zbudowano jaz na rzece Nurzec mający na celu ograniczenie wahań wody w korycie i ruchu rumowiska wleczonego, podniesienie lustra wody gruntowej w dolinie, zwiększenie ilości wód stojących przez napełnienie starorzeczy, produkcję energii elektrycznej[15]. Jaz z mostem i elektrownia zastąpiły istniejący w tym miejscu drewniany most.

Organy użyteczności publicznej[edytuj | edytuj kod]

  • Ochotnicza Straż Pożarna, jednostka typu „S” włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego[15] Posiada strażnicę z boksami garażowymi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Kuczyn w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2021-02-05] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. a b c d e f g h Klukowo - Gminny Portal Internetowy - Kuczyn
  7. a b T. Jaszczołt, Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV w. [w:] Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim, str. 23 dostępna na stronie: Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej. (2012-11-15).
  8. a b c Kuczyn (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 843.
  9. W. Wincenciak, Oświata i szkolnictwo północno-wschodniego Mazowsza w latach wojny i okupacji (1939-1945), ŁTN im. Wagów, str. 108,129,163.
  10. ks. S. Falkowski, Tak Ojcze, 50 lat kapłaństwa w czasach niełatwych (1940-1990), str. 53
  11. W. Jemielity, Podziały administracyjne powiatów wysokomazowieckiego i łapskiego w latach 1919 –1990 z Studia Łomżyńskie, tom VII. Łomża 1996 r. str. 108-109.
  12. a b Katalog zabytków sztuki, Województwo łomżyńskie, Pod redakcją M. Kałamajskiej-Saeed, Ciechanowiec, Zambrów, Wysokie Mazowieckie i okolice, PAN Instytut Sztuki, Warszawa 1986, str. 47
  13. a b N. D. Tomaszewski, Historia Ciechanowca do roku 1947, Ciechanowiec 2008, str. 62, 83, 91, 145.
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30.
  15. a b c Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Klukowo na lata 2005–2013, str. 17,21,33
  16. Spis poległych w I wojnie światowej.(2012-11-15).
  17. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. (2012-08-11).