Lesbijka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Para lesbijek
Para lesbijska, Waszyngton, 2015
Słowo „lesbijka” pochodzi od wyspy Lesbos, gdzie żyła i tworzyła poetka starożytnej Grecji, Safona

Lesbijka (rzadziej safonka lub trybada) – kobieta o orientacji homoseksualnej, czyli taka, która odczuwa romantyczny i seksualny pociąg tylko i wyłącznie do innych kobiet, i w oparciu o ten pociąg może budować własną tożsamość oraz zawierać trwałe związki z innymi kobietami, a także odczuwać przynależność do społeczności osób odczuwających ten pociąg.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Określenia „lesbijka” oraz „safonka” pochodzą od greckiej wyspy Lesbos, i żyjącej na niej poetki Safony[1]. Przypisuje się jej orientację homoseksualną z powodu pisanych przez nią liryków homoerotycznych. Z kolei „trybada” pochodzi od trybadyzmu, praktyki seksualnej częstej wśród kobiet, które uprawiają seks z kobietami.

Definicja terminu[edytuj | edytuj kod]

Nie ma ujednoliconej definicji słowa „lesbijka”. Terminu tego używa się w odniesieniu do kobiet, które uprawiają seks z kobietami, wyłącznie lub jako dodatek do seksu z mężczyznami (tj. zachowanie), kobiet, które same identyfikują się jako lesbijki (tj. tożsamość) oraz kobiet, które wykazują preferencje o charakterze seksualnym w stosunku do kobiet (tj. pożądanie lub przyciąganie).

W literaturze naukowej definicje lesbijek różnią się również w zależności od tego, jak i gdzie pobrano próbki do badań[2].

Pod koniec XIX i na początku XX wieku męscy seksuolodzy, tacy jak Richard von Krafft-Ebing i Have-lock Ellis, przejęli kontrolę nad definicją lesbijki. Z ich męskiej i heteroseksualnej perspektywy, lesbijka była kobietą starającą się być mężczyzną. Według Esther Newton, Ellis rozumie pragnienie kobiety poza męską kontrolą lub obecnością tylko w kategoriach „łączenia inwersji i męskości” W tym paradygmacie lesbijka jest uzurpatorem męskich prerogatyw; w rzeczywistości Carroll Smith-Rosenberg twierdzi, że lesbijki Krafft-Ebinga „zdawały się pragnąć męskich przywilejów i władzy tak gorliwie lub, być może bardziej gorliwie niż pragnęły seksualnie kobiet”[3].

W latach 70. lesbijstwo zaczeło być mocno wiązane z feminizmem, tworząc nurt zwany feminizmem lesbijskim[4]. W tym kontekście „lesbijka” stała się symbolem buntowniczki[5] i definiowana była jako pewna postawa polityczna kobiet, a nie konieczne poprzez ich aktywność seksualną[6]. Adrienne Rich, na przykład, definiuje jako lesbijstwo „pierwotną intensywność pośród kobiet i pomiędzy nimi, włączając w to dzielenie się bogatym życiem wewnętrznym, przeciwstawianie się męskiej tyranii, udzielanie i otrzymywanie praktycznego i politycznego wsparcia”[3][7][8].

Według jednej ze współcześnie proponowanych definicji lesbijka to kobieta, która chce stworzyć rodzinę z inną kobietą[9].

Użycie terminu[edytuj | edytuj kod]

Język polski[edytuj | edytuj kod]

W obecnej polszczyźnie rzeczownik lesbijka ma wydźwięk neutralny i jest akceptowany w środowisku samych lesbijek, w odróżnieniu od językowo niezręcznego i mającego charakter kliniczny określenia homoseksualistka[10].

Język angielski[edytuj | edytuj kod]

Również w krajach anglojęzycznych społeczność osób homoseksualnych preferuje określenia lesbian i gay lub gay person (dla obu płci) uznając przy tym rzeczownik homosexual za termin nieodpowiedni lub wręcz obraźliwy w zastosowaniach innych niż bezpośrednie cytowanie publikacji naukowych[11][12][13].

Miłość lesbijska w sztuce[edytuj | edytuj kod]

W kulturze europejskiej najstarszymi zachowanymi do naszych czasów dziełami sztuki odnoszącymi się do miłości lesbijskiej są freski Thermae suburbanae z rzymskiego miasta Pompeje[14].

W czasach późniejszych przedstawienia tego typu były obłożone tabu[15], jednak okazjonalnie przedstawiano kobiety w pozach homoerotycznych (Two Nymphs in a Landscape, Jacopo Palma starszy, 1516-18; Gabriela d’Estrées i jej siostra księżna de Villars w kąpieli, nieznany autor z drugiej École de Fontainebleau, około 1594).

W okresie epoki oświecenia ożywiło się zainteresowanie kulturą i mitologią antyku. Temat miłości lesbijskiej (i homoseksualnej w ogóle) oraz motywy z podtekstem zaczęły pojawiać się na nowo w malarstie artystów europejskich, do których należeli m.in.: François Boucher, William Turner, Jean-Auguste-Dominique Ingres (Łaźnia turecka), Gustave Courbet, Henri de Toulouse-Lautrec (Dwie dziewczyny)[16][17], Gustav Klimt[18], Egon Schiele[18], Christian Schad[19], Albert Marquet[potrzebny przypis], Balthus[potrzebny przypis] i Leonor Fini[potrzebny przypis]. Również Hokusai nawiązywał do miłości homoseksualnej (Shunga lesbians)[20][21][22].

Zmysłowy i bardziej przedstawiania lesbijek lub miłości lesbijskiej z perspektywy erotycznej przedstawia sztuka takich artystów ilustratorów jak Édouard-Henri Avril[23][24], Franz von Bayros (La Bonbonniere)[25], Gustav Klimt (Zwei auf dem Rücken liegende Akte. ok. 1906)[potrzebny przypis], Martin van Maële (część serii La Grande Danse macabre des vifs)[26], Rojan (w serii François Ou Les Plaisirs Du Mariage)[27], Gerda Gottlieb Wegener[28][29], Vala Moro[30], Tom Poulton[31] oraz wielu innych artystów[32].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Joshua J. Mark, Sappho of Lesbos, Ancient History Encyclopedia, 2 sierpnia 2014 [dostęp 2019-08-08].
  2. Institute of Medicine i inni, Lesbian Health: Current Assessment and Directions for the Future, National Academies Press, 11 maja 1999, s. 22, ISBN 978-0-309-17406-0 [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  3. a b Marilyn Farwell, Heterosexual Plots and Lesbian Narratives, NYU Press, 1996, s. 63–64, ISBN 978-0-8147-2803-1 [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  4. Sisters and Queers: The Decentering of Lesbian Feminism – ProQuest, search.proquest.com [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  5. Agnieszka Gajewska, Lesbianizm [w:] Monika Rudaś-Grodzka i inni, Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, wyd. Wydanie I, Warszawa 2014, s. 256–259, ISBN 978-83-7554-816-7, OCLC 900649240 [dostęp 2019-05-31], Cytat: „Lesbijka w dyskursie feministycznym była (i często nadal jest) symbolem buntowniczki i to bez względu na to, czy uświadamiała sobie znaczenie własnego wyboru dla emancypacyjnych dążeń ruchu kobiecego czy też nie. Wszystko to prowadziło do daleko idących uogólnień, jakimi stały się hasła głoszące, że lesbijki powinny zostać feministkami, a feministki – lesbijkami.”.
  6. Bonnie Zimmerman, Encyclopedia of Lesbian Histories and Cultures, Routledge, 21 sierpnia 2013, s. 473, ISBN 978-1-136-78751-5 [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  7. Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence (1980) [w:] Adrienne Rich, Blood, bread, and poetry. Selected prose, 1979-1985, New York: Norton, 1994, ISBN 0-393-31162-7, OCLC 35547412 [dostęp 2019-05-31].
  8. Adrienne Rich, Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence, „Signs”, 5 (4), 1980, s. 631–660, ISSN 0097-9740, JSTOR3173834 [dostęp 2019-05-31].
  9. Lesbijka to kobieta, która tworzy rodzinę z kobietą, kobiety-kobietom.com [dostęp 2019-05-07].
  10. Płeć i mniejszości seksualne (pol.). Grupa Edukatorów Seksualnych „Ponton”. [dostęp 4 grudnia 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-25)]. Cytat: „Lesbijką nazywamy kobietę orientacji homoseksualnej. Nie powinno się za to używać słowa homoseksualista, ponieważ ma ono w naszym języku negatywny wydźwięk. W języku angielskim sex oznacza nie tylko stosunek seksualny, ale też płeć, tak więc słowo „homosexual” oznacza osobę preferującą osoby tej samej płci. W naszym języku słowo „seks” ma tylko jedno znaczenie i tym samym sprawia, że słowo „homoseksualista” od razu przywołuje skojarzenia ze stosunkiem seksualnym, podczas gdy orientacja seksualna nie dotyczy jedynie jego seksualności, ale też uczuciowości. Drugim powodem, dla którego nie powinno się używać słowa homoseksualista, jest to, że kiedyś orientację homoseksualną uważano za chorobę i słowo „homoseksualista” przywołuje dawną terminologię medyczną i skojarzenia z chorobą. Jako synonimu możemy użyć stwierdzenia osoba homoseksualna, mającego mniej negatywny wydźwięk i podkreślającego podmiotowość osoby, o której mowa. ”
  11. GLAAD Media Reference Guide – Terms To Avoid (ang.). Gay & Lesbian Alliance Against Defamation(GLAAD). [dostęp 4 grudnia 2010].
  12. GLAAD Media Reference Guide – AP, Reuters & New York Times Style, Gay & Lesbian Alliance Against Defamation(GLAAD), 11 września 2011 [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  13. GLAAD Media Reference Guide – 10th Edition, Gay & Lesbian Alliance Against Defamation(GLAAD) [dostęp 2019-05-31] (ang.).
  14. Małgorzata Braczyk, Pompeje: Miasto Grzechu starożytności, www.national-geographic.pl [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  15. Lesbian (in)visibility in Italian Renaissance culture: Diana and other cases of donna con donna.
  16. Keerthi Shetty: From Embrace to Embarrassment: Toulouse-Lautrec’s Uneasiness with Lesbians “Coming Out” (ang.). [dostęp 4 grudnia 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu (12 maja 2011)].
  17. «The Love that Dare not Speak its Name: The Visual Representation of Female Homoerotics in Nineteenth-Century France» by Sophie Dynbort, Concordia Undergraduate Journal of Art History #1, June 2005.
  18. a b Alix North, Isle of Lesbos: Classical Art by Artist, www.sappho.com, 22 października 2006 [dostęp 2019-08-08] [zarchiwizowane 2006-10-22].
  19. Jerry Saltz: «Lewd Awakening: Rediscovering a German Connoisseur of Sex». Village Voice, 2003-05-23. [zarchiwizowane z tego adresu].
  20. Marijn, Katsushika Hokusai’s Lesbian Awabi Divers -c.1820, Shunga Gallery, 15 października 2016 [dostęp 2019-04-11] (ang.).
  21. The Secret Lesbian Encounters in Shunga Art, Shunga Gallery, 10 stycznia 2017 [dostęp 2019-04-11] (ang.).
  22. 10 Most Sensual Lesbian Sex Scenes in Shunga., www.akantiek.com [dostęp 2019-04-11].
  23. Martha Rosenthal, Human Sexuality: From Cells to Society, Cengage Learning, 6 stycznia 2012, ISBN 978-1-133-71144-5 [dostęp 2019-08-08] (ang.).
  24. Arterotismo/Paul Avril, www.arterotismo.com [dostęp 2019-08-08].
  25. Lesbian scene, illustration from ‘La Bonbonniere’, plate VII, 1907 (etching) (b/w photo) by Bayros, Franz von (Choisy Le Conin) (1866-1924), www.bridgemanimages.com [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  26. Museum Syndicate: Art by Martin van Maële, www.museumsyndicate.com [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  27. Librairie L'amour Qui Bouquine Livres Rares | Rare Books, Le Bibliomane Moderne : Bibliophilie et autres Bibliomanies ...: Rojan, un artiste illustrateur à double facette., Le Bibliomane Moderne, 4 listopada 2011 [dostęp 2019-08-08].
  28. Pornographer, www.sexualfables.com [dostęp 2019-08-08].
  29. Coilhouse » Blog Archive » The Incredibly True Adventures of Gerda Wegener and Lili Elbe, coilhouse.net [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  30. Klaudia Ewelkana: Vala Moro i jej grafiki w stylu Art Deco, lespisanie.blogspot.co.uk [dostęp 2017-11-24].
  31. Tom Poulton: The Secret Art of an English Gentleman, www.gleebooks.com.au [dostęp 2017-11-24].
  32. Lesbian Art | Fine Art America, fineartamerica.com [dostęp 2017-11-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bonnie Zimmerman: Encyclopedia of lesbian and gay histories and cultures. T. 1: Encyclopedia of lesbian histories and cultures. London: Routledge, 1999, seria: Encyclopedias of Contemporary Culture. ISBN 978-1-136-78751-5. OCLC 1100441376.
  • Celia Kitzinger: The Social Construction of Lesbianism. SAGE Publications Inc, 1988-02-01, seria: Inquiries in Social Construction series. ISBN 978-0803981171.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]