Kobieta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kobietażeński dojrzały płciowo osobnik z rodzaju Homo. W biologii przyjmuje się, że różnice w genotypie kobiety i mężczyzny determinują dymorfizm płciowy człowieka.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo kobieta pojawiło się w XVI wieku. Etymolodzy proponują co najmniej 20 różnych wyjaśnień jego pochodzenia. Polski etymolog Aleksander Brückner wywodzi je od słowa kob, czyli chlew, koryto[1]. Kobieta w pierwotnym znaczeniu, to ta, która służy przy korycie, zajmuje się chlewem. Wyraz miał pejoratywne znaczenie i uchodził za obelgę. W neutralnym znaczeniu słowa zaczęto używać dopiero pod koniec XVIII wieku[2].

Anatomia kobiety[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: dymorfizm płciowy.

Z reguły kobiety mają dwa chromosomy X, a mężczyźni jeden chromosom X i jeden Y[3][4]. Podczas wczesnego rozwoju płodowego embriony obu płci sprawiają wrażenie neutralnych płciowo do około 7 tygodnia. Następnie, jeśli płód otrzymał chromosom Y od ojca, to z reguły rozwija się jako mężczyzna, na skutek działania testosteronu. Jeśli płód otrzymał chromosom X od ojca, rozwija się on jako kobieta, na skutek ekspozycji na estrogeny. Około jedna na tysiąc kobiet rodzi się z trzema chromosomami X, co określa się jako trisomia chromosomu X[5].

Jajniki, oprócz swojej funkcji regulacyjnej, jaką jest produkcja hormonów, wytwarzają gamety żeńskie zwane komórkami jajowymi, które mogą być następnie zapłodnione przez gamety męskie (plemniki). Macica jest narządem, którego funkcją jest ochrona i odżywianie rozwijającego się płodu. Pochwa wykorzystywana jest do kopulacji i rodzenia dzieci. Srom, czyli zewnętrzne żeńskie narządy płciowe, składa się z ujścia pochwy, warg sromowych, łechtaczki i cewki moczowej. Gruczoły mlekowe wyewoluowały z gruczołów potowych i służą do produkcji mleka, które jest najbardziej charakterystyczną cechą ssaków. U dojrzałych kobiet piersi są na ogół większe niż u większości innych ssaków; uważa się, że to uwydatnienie piersi, które nie jest konieczne do produkcji mleka, jest przynajmniej częściowo wynikiem doboru naturalnego[6].

Różnice w budowie anatomicznej między kobietą a mężczyzną nie dotyczą tylko narządów rozrodczych, ale także sylwetki ciała:

  • Średnia wzrostu i ciężaru kobiet jest mniejsza niż u mężczyzn.
  • Wielkość mózgów kobiet oraz ich współczynnik encefalizacji są relatywnie mniejsze niż u mężczyzn, co było podstawą hipotez, że średni iloraz inteligencji kobiet jest mniejszy niż mężczyzn[7][8]. Badania wskazują jednak za niezasadne odnoszenie się do różnic we współczynniku encefalizacji, gdyż różnice w średniej masie ciała kobiet i mężczyzn oraz znaczne różnice w średniej zawartości tkanki tłuszczowej (25-31% dla kobiet i 18-25% u mężczyzn) uniemożliwiają jego prawidłowe oszacowanie a iloraz inteligencji zależy od wielu innych czynników (np. środowiskowych) niż tylko samej wielkości mózgu[9].
  • Kobiety mają delikatniejsze, mniej intensywne owłosienie skóry.
  • Miednica kobiety jest proporcjonalnie szersza niż miednica mężczyzny, co umożliwia ciążę i poród.
  • U kobiet wskaźnik 2D:4D jest zazwyczaj wyższy niż u mężczyzn[10][11].

Transpłciowość kobiet[edytuj | edytuj kod]

Trans kobiety mają przypisaną płeć męską przy urodzeniu, która nie jest zgodna z ich tożsamością płciową, podczas gdy kobiety interpłciowe mogą mieć cechy płciowe, które nie pasują do typowych wyobrażeń o kobiecej biologii[12][13][14].

Zdrowie kobiet[edytuj | edytuj kod]

Istnieją pewne choroby, które dotykają głównie kobiety, takie jak toczeń. Istnieją również pewne choroby związane z płcią, które występują znacznie częściej lub wyłącznie u kobiet, np. rak piersi, rak szyjki macicy lub rak jajnika. U kobiet i mężczyzn mogą występować różne objawy tych chorób, a także mogą oni różnie reagować na leczenie[15]. Dziedzina medycyny zajmująca się budową, czynnościami i schorzeniami narządu rodnego kobiety to ginekologia[16].

Przemoc wobec kobiet[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Przemoc wobec kobiet.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Kobieta.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. kobieta - Ciekawostki językowe PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2021-01-08] (pol.).
  2. Napisane przez Karolina Żyłowska, Dlaczego słowo kobieta było obraźliwe dla płci żeńskiej?, Poprawna polszczyzna dla każdego, 8 marca 2020 [dostęp 2020-06-16] (pol.).
  3. Genetic Mechanisms of Sex Determination, www.nature.com [dostęp 2021-03-18] (ang.).
  4. Marek Maleszewski. Tajemnice płci. „Wiedza i Życie”. Nr 02/2012, s. 55, luty 2012 rok. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  5. Triple X syndrome: MedlinePlus Genetics, medlineplus.gov [dostęp 2021-03-18] (ang.).
  6. David M. Buss, Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind, Routledge, 22 lutego 2019, ISBN 978-0-429-59006-1 [dostęp 2021-03-18] (ang.).
  7. C.Davison Ankney, Sex differences in relative brain size: The mismeasure of woman, too?, „Intelligence”, 16 (3–4), 1992, s. 329-336, DOI10.1016/0160-2896(92)90013-H [dostęp 2017-11-14].
  8. Michael A.McDaniel, Big-brained people are smarter: A meta-analysis of the relationship between in vivo brain volume and intelligence, „Intelligence”, 33 (4), 2005, s. 337-346, DOI10.1016/j.intell.2004.11.005 [dostęp 2017-11-14].
  9. Osvaldo Cairo, External Measures of Cognition, „Frontiers in Human Neuroscience”, 5 (108), 2011, DOI10.3389/fnhum.2011.00108, PMID22065955, PMCIDPMC3207484.
  10. Manning JT, Kilduff L, Cook C, Crewther B, Fink B. Digit Ratio (2D:4D): A Biomarker for Prenatal Sex Steroids and Adult Sex Steroids in Challenge Situations. „Frontiers in Endocrinology”. 5, s. 9, 2014. DOI: 10.3389/fendo.2014.00009. PMID: 24523714. PMCID: PMC3906590. 
  11. Kim TB, Kim KH. Why Is Digit Ratio Correlated to Sports Performance?. „Journal of Exercise Rehabilitation”. 12 (6), s. 515–519, 2016. DOI: 10.12965/jer.1632862.431. PMID: 28119871. PMCID: PMC5227311. 
  12. Glossary of terms, Stonewall, 28 maja 2020 [dostęp 2021-05-13] (ang.).
  13. „Kobiety z wyboru”. O społecznym wykluczeniu trans-kobiecości, [w:] Anna M. Kłonkowska, Marcin Szulc, Społecznie wykluczeni: niewygodni, nienormatywni, nieprzystosowani, nieadekwatni, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013, s. 133-134, ISBN 978-83-7865-054-6, OCLC 843549671 [dostęp 2019-06-21].
  14. E. Coleman i inni, Standards of Care for the Health of Transsexual, Transgender, and Gender-Nonconforming People, Version 7, „International Journal of Transgenderism”, 13 (4), 2012, s. 165–232, DOI10.1080/15532739.2011.700873, ISSN 1553-2739 [dostęp 2021-05-13].
  15. Anonymous, Advancing the case for gender-based medicine, Horizon 2020 - European Commission, 30 października 2015 [dostęp 2021-03-18] (ang.).
  16. ginekologia - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-18] (pol.).