Matka Królów (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: Matka Królów.
Matka Królów
Gatunek dramat
Data premiery marzec 1982
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 127 min
Reżyseria Janusz Zaorski
Scenariusz Janusz Zaorski
(na podstawie powieści Kazimierza Brandysa)
Główne role Magda Teresa Wójcik
Zbigniew Zapasiewicz
Franciszek Pieczka
Bogusław Linda
Michał Juszczakiewicz
Muzyka Przemysław Gintrowski
Zdjęcia Edward Kłosiński
Witold Adamek
Scenografia Teresa Barska
Kostiumy Gabriela Star-Tyszkiewicz
Montaż Józef Bartczak
Produkcja Zespół Filmowy „X”
Zespół Filmowy „Rondo”

Matka Królów – polski film polityczny z 1982 roku w reżyserii Janusza Zaorskiego, nakręcony na podstawie powieści Kazimierza Brandysa z 1957 roku pod tym samym tytułem. Główną bohaterką filmu jest Łucja Król (Magda Teresa Wójcik), matka czterech synów reprezentujących różne postawy wobec rządów sanacji, wybuchu II wojny światowej oraz następującego po jej zakończeniu terroru stalinowskiego.

Zaorski planował nakręcenie Matki Królów jeszcze na początku lat 70. XX wieku. W 1972 roku na podstawie powieści Brandysa reżyser napisał gotowy scenariusz, jednak do 1981 roku spotykał się z odmową rozpoczęcie zdjęć. Dopiero w 1981 roku, gdy na fali wydarzeń sierpniowych 1980 roku osłabła cenzura, scenariusz spotkał się z akceptacją, a prace rozpoczęto w listopadzie 1981 roku. W międzyczasie jednak zarządzony został jednak stan wojenny, w wyniku czego film Zaorskiego otrzymał pięcioletni zakaz rozpowszechniania. Matka Królów miała swoją spóźnioną premierę w marcu 1987 roku, zdobywając pięć statuetek na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, w tym dla najlepszego filmu; równocześnie była doceniana za granicą, otrzymując między innymi Srebrnego Niedźwiedzia na Festiwalu Filmowym w Berlinie[1].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja filmu rozpoczyna się w 1933 roku. Straciwszy męża, praczka Łucja Król samotnie wychowuje czterech synów: Klemensa, Zenona, Romana i Stanisława. Zaprzyjaźnia się z komunistą pochodzenia żydowskiego, doktorem Lewenem. Niebawem do Łucji przychodzi podkomisarz Jagosz z policji śledczej, który próbuje przekonać Łucję do złożenia informacji o Lewenie. Łucja jednak uprzedza komunistę o groźbie jego aresztowania przez policję. Mimo to policji udaje się aresztować Lewena i osadzić go w więzieniu[2].

Gdy wybucha II wojna światowa, Lewenowi udaje się opuścić więzienie i znaleźć schronienie u Łucji, której jeden z synów, Zenon, jedzie na przymusowe roboty do III Rzeszy. Łucja opiekuje się pozostałymi synami i udziela schronienia Lewenowi, ten zaś z wdzięczności udziela lekcje Klemensowi i jego dziewczynie Marcie oraz przyjacielowi obojga, Kogutowi. Pewnego dnia do mieszkania Łucji wkracza niemiecki żołnierz. Dostrzega ukrywającego się Lewena i próbuje go zastrzelić, jednak sam zostaje zabity przez Koguta. Następnie Klemens i Kogut biorą udział we wspólnej akcji, której celem jest sabotaż niemieckiej kawiarni. Podczas strzelaniny Kogut ponosi śmierć, a Klemens zostaje aresztowany przez Niemców. Udaje mu się jednak ocalić życie. Po wojnie Łucja wraz z synami z nadzieją patrzy na nowy ustrój polityczny. W trakcie pierwszomajowej defilady rozpoznaje Lewena wśród dygnitarzy i odnawia z nim przyjaźń. Władze komunistyczne jednak podejrzewają Klemensa o śmierć Koguta i domniemaną kolaborację z Niemcami. Wkrótce potem Klemens zostaje aresztowany. Choć na prośbę Łucji Lewen próbuje wstawić się za Klemensem, nie udaje mu się nic zrobić, gdyż doktor obawia się, że jego kariera legnie w gruzach. Tymczasem żona Klemensa Marta i jego brat Stanisław potępiają go jako wroga ludu. Klemens zostaje poddany torturom, pod wpływm których przyznaje się do rzekomej kolaboracji z Niemcami. Tymczasem Stanisław staje się chuliganem i trafia do więzienia pod zarzutem obrabowania kiosku, a Zenon toczy spory ideowe z Romanem. W czasie pierwszomajowego święta zrozpaczona Łucja bezskutecznie próbuje dotrzeć do Bolesława Bieruta i wręczyć mu list z prośbą o interwencję. Po śmierci Józefa Stalina sytuacja polityczna ulega odprężeniu. Klemens odwołuje swoje zeznania, ale niedługo potem w wyniku więziennej głodówki umiera. Tymczasem Lewen rozważa sens swoich ideałów. Łucja Król, nie wiedząc jeszcze, że Klemens nie żyje, daremnie wyczekuje jego powrotu[2].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Marcin Kempisty z portalu Film.org.pl zauważył, że postać Łucji Król jest typowym przykładem pokutującego w polskiej literaturze i sztuce terminu „matka Polka”: „To ona jest w filmie centrum wszechświata, słońcem familijnej galaktyki, wokół którego kręcą się synowskie planety. [...] Łucja Król to archetypiczna Mater Dolorosa przeniesiona do polskich realiów, a jej życie utknęło w nierozerwalnym klinczu historii, polityki i tradycyjnie przypisanych kobiecie powinności wobec dzieci”[3]. Zdaniem Roberta Birkholca „konstrukcja postaci może po latach wydawać się nieco problematyczna”, jednak dzięki kreacji Wójcik oraz sprawnej reżyserii Matka Królów „do dziś pozostaje jednym z najlepszych polskich filmów o epoce stalinizmu”[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Matka Królów w bazie filmpolski.pl
  2. a b Matka Królów, Akademia Polskiego Filmu [dostęp 2019-08-10].
  3. Marcin Kempisty, Czy MATKA POLKA żyje w polskim kinie?, Film.org.pl, 26 maja 2019 [dostęp 2019-08-10].
  4. Robert Birkholc, "Matka Królów", Culture.pl, grudzień 2013 [dostęp 2019-08-10] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]