Ucieczka z kina „Wolność”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ucieczka z kina „Wolność”
Gatunek komediodramat
fantastyczny[1]
Rok produkcji 1990
Data premiery 15 października 1990
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 87 min
Reżyseria Wojciech Marczewski
Scenariusz Wojciech Marczewski
Główne role Janusz Gajos
Teresa Marczewska
Zbigniew Zamachowski
Muzyka Zygmunt Konieczny
Zdjęcia Jerzy Zieliński
Scenografia Andrzej Kowalczyk
Kostiumy Ewa Krauze
Montaż Elżbieta Kurkowska
Produkcja Studio Filmowe „Tor”

Ucieczka z kina „Wolność” – polski komediodramat filmowy z elementami fantastycznymi z 1990 roku w reżyserii Wojciecha Marczewskiego, nakręcony na podstawie autorskiego scenariusza. Film jest rozrachunkiem z ostatnimi latami istnienia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, widzianym oczyma cenzora Rabkiewicza (Janusz Gajos). Gdy na pokazie filmowym propagandowego filmu Jutrzenka w miejscowym kinie „Wolność” aktorzy widoczni na ekranie buntują się wobec fałszywego scenariusza i przemawiają do publiczności, Rabkiewicz zaczyna podważać sens swojego zawodu.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja Ucieczki z kina „Wolność” toczy się u schyłku istnienia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W niewymienionym z nazwy mieście główny cenzor Rabkiewicz (Janusz Gajos) otrzymuje wiadomość, iż w miejscowym kinie „Wolność” dochodzi do niepokojących wydarzeń podczas projekcji filmu Jutrzenka. W czasie seansu bohaterowie rozmawiają ze sobą o marnym scenariuszu, który został im przydzielony, a następnie wdają się w dyskusję z widzami o swoich problemach. Cenzor, dostrzegłszy, co się dzieje na ekranie, jest skonfundowany całą sytuacją. Dodatkowo słabnie, gdy spostrzega, że postacie z ekranu przemawiają również do niego. Tymczasem kino oblega tłum ludzi, w wyniku czego Rabkiewicz zleca wykupienie wszystkich seansów. Nawet jednak przy pustej widowni aktorzy nie godzą się grać swoich ról[2].

Kiedy cenzor wraca, by odebrać płaszcz, który zostawił w kinie, jedna z bohaterek ekranowej Jutrzenki, Małgorzata, pyta go o przyczyny podjęcia się tej pracy, choć przedtem był on poetą i krytykiem teatralnym. W Rabkiewiczu wówczas dochodzi do powolnej przemiany. Gdy asystent cenzora pojawia się wraz z sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego, ten również okazuje oburzenie zaistniałą sytuacją. Wówczas asystent proponuje projekcję nowo przywiezionego filmu Purpurowa róża z Kairu, jednak w momencie zmiany taśmy dochodzi do nałożenia na siebie dwóch filmów, a główny bohater filmu Woody'ego Allena pojawia się w obecności postaci z Jutrzenki. W ataku furii sekretarz KW zleca spalenie taśmy. Rabkiewicz zdobywa się wówczas na bunt wobec przełożonego, ze słowami „Być świnią a być mordercą to zupełnie co innego” apelując o ocalenie postaci filmowych jako żywych ludzi. W proteście przechodzi na drugą stronę ekranu. Uciekłszy wraz z bohaterami Jutrzenki z ekranu, Rabkiewicz wyrusza na wędrówkę po dachach, jednak wówczas spotyka osoby, którym przedtem zniszczył życie w wyniku wycięcia scen z innych filmów[2].

Obsada aktorska[edytuj | edytuj kod]

Plenery[edytuj | edytuj kod]

Film był kręcony w Łodzi. W pierwszych scenach filmu można rozpoznać wejście do kina „Włókniarz” (późniejsze kino „Capitol”). Cenzor mieszka w kamienicy Scheiblerów, leżącej u zbiegu ulic Piotrkowskiej i Próchnika, należącej niegdyś do jednego z największych łódzkich fabrykantów – Karola Scheiblera. Podczas sceny spotkania na dachu, w oddali można zobaczyć charakterystyczne budynki Textilimpexu, hoteli Savoy i Grand[3]. Sceny filmu Jutrzenka (zbuntowani aktorzy) kręcone były we wnętrzach pałacu w Ciechanowcu.

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Krzysztof Biedrzycki z pisma „Znak” ocenił Ucieczkę z kina „Wolność” jako: „Film mądry, o odpowiedzialności za epokę, o konsekwencjach odmowy, o cenie wolności i wiążących się z nią wyzwaniach: zdawało się, że otwierający nowy rozdział w dziejach kina, tymczasem był on zamknięciem wcześniejszych zmagań z PRL-em”[4]. W opinii Barbary Gizy film „przedstawia codzienność w jej załamaniu ze względu na zaburzenie porządku logicznego, nawet racjonalnego, poprzez przemieszanie rzeczywistości świata przedstawionego w filmie oraz rzeczywistości sali kinowej z rzeczywistością końca lat osiemdziesiątych”[5]. Giza interpretowała film jako przedstawienie „rytuału przejścia”, z jakim zmagał się naród polski w okresie transformacji: „obowiązujące do tej pory prawa, zasady, reguły, [...] ulegają zawieszeniu, całkowitemu przenicowaniu, ale nowe, które nadchodzi, także przecież jest wielkim znakiem zapytania, nie oznacza wprost czegoś doskonalszego, jednoznacznie pozytywnego”[6]. Natasza Korczarowska-Różycka zauważyła jednocześnie, że Marczewski, „idąc śladami Andrzeja Munka (Eroica, a zwłaszcza Zezowate szczęście) podstawił społeczeństwu lustro, w którym odbiła się – zwielokrotniona przez 40 milionów obywateli PRL – twarz cenzora”[7]. Piotr Kletowski rozpatrywał Ucieczkę z kina „Wolność” przede wszystkim jako „hołd dla kina jako sztuki, która – w sposób najbardziej dojmujący – wpływa na życie człowieka, widza kinematograficznego spektaklu”[8].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rok Festiwal/instytucja Nagroda[9] Odbiorca
1990 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Złote Lwy dla najlepszego filmu Wojciech Marczewski
Nagroda za muzykę Zygmunt Konieczny
Nagroda za główną rolę męską Janusz Gajos
Nagroda Dziennikarzy Wojciech Marczewski
Nagroda Prezesa Komitetu do Spraw Radia i Telewizji
1991 Przewodniczący Komitetu Kinematografii Nagroda Przewodniczącego Komitetu Kinematografii za twórczość filmową – w dziedzinie filmu fabularnego Wojciech Marczewski

Janusz Gajos

Jerzy Zieliński

Koło Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma dla filmu polskiego Wojciech Marczewski
Pismo „Film Złota Kaczka dla najlepszego filmu polskiego
1992 Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych w Avoriaz Grand Prix
1994 Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych w Burgos Nagroda dla najlepszego filmu
Nagroda za rolę męską Janusz Gajos
2015 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Diamentowe Lwy dla najlepszego aktora czterdziestolecia


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Escape From The 'Liberty' Cinema, MUBI [dostęp 2019-10-05].
  2. a b Baniewicz 2013 ↓, s. 168-169.
  3. Ucieczka z kina Wolność. filmowalodz.pl. [dostęp 7 lutego 2010].
  4. Krzysztof Biedrzycki, Z PRL-u w ponowoczesność, „Znak” (648), 2009, s. 69.
  5. Barbara Giza, Antropologia codzienności w wybranych polskich filmach o PRL powstałych po 1989 roku [w:] Alicja Kisielewska, Monika Kostaszuk-Romanowska, Andrzej Kisielewski (red.), PRL-owskie re-sentymenty, Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2017, s. 96.
  6. Barbara Giza, Antropologia codzienności w wybranych polskich filmach o PRL powstałych po 1989 roku [w:] Alicja Kisielewska, Monika Kostaszuk-Romanowska, Andrzej Kisielewski (red.), PRL-owskie re-sentymenty, Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2017, s. 97.
  7. Natasza Korczarowska-Różycka, Ballada o pobożnym ubeku, czyli polskie kino i polityka (1989-2015), „Dyskurs” (21), 2016, s. 245.
  8. Piotr Kletowski, Polskie kino jako przejaw kinofilii, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu”, 2, 2017 [dostęp 2019-08-14].
  9. Ucieczka z kina „Wolność”: Nagrody. filmpolski.pl. [dostęp 7 lutego 2010].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elżbieta Baniewicz, Gajos, Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]