Orzeł z gór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Orzeł z gór
The Mountain Eagle
Orzeł z gór
Gatunek dreszczowiec, melodramat
Rok produkcji 1925
Data premiery 23 maja 1927[a]
Kraj produkcji  Wielka Brytania
 Niemcy
Język plansza tekstowa w języku angielskim
Czas trwania 57 minut
Reżyseria Alfred Hitchcock
Scenariusz Eliot Stannard
Główne role Nita Naldi
Bernhard Goetzke
Malcolm Keen
John F. Hamilton
Zdjęcia Gaetano di Ventimiglia
Scenografia Ludwig Reiber
Willy Reiber
Produkcja Michael Balcon
Wytwórnia Gainsborough Pictures
Münchener Lichtspielkunst AG
Dystrybucja Woolf & Freedman Film Service (GBR)
Artlee Independent Film (USA)

Orzeł z gór (ang. The Mountain Eagle) – brytyjsko-niemiecki niemy dreszczowiec z elementami melodramatu z 1927 w reżyserii Alfreda Hitchcocka. Został zrealizowany na podstawie scenariusza autorstwa Eliota Stannarda, który opracował go na podstawie historii Charlesa Lapwortha. Akcja filmu rozgrywa się w górskim miasteczku w Kentucky. Pan Pettigrew (Bernhard Goetzke) zakochuje się bez wzajemności w nauczycielce Beatrice (Nita Naldi). Gdy kobieta odrzuca jego uczucia, mężczyzna postanawia się zemścić, rozpowszechniając fałszywe informacje na temat jej stylu życia. Dręczona przez miejscową społeczność, Beatrice zmuszona jest do ucieczki w góry.

Film otrzymał negatywne opinie ze strony producentów studia, wskutek czego jego oficjalna premiera odbyła się dopiero po sukcesie komercyjnym Lokatora w maju 1927. Nieprzychylne recenzje prasowe i opinie ze strony krytyków spowodowały, że Hitchcock wielokrotnie wyrażał ulgę z powodu zaginięcia obrazu i uważał go za „bardzo zły”. Orzeł z gór jest wciąż aktywnie poszukiwany, między innymi przez Brytyjski Instytut Filmowy.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Bernhard Goetzke w scenie z filmu

Beatrice (Nita Naldi), nauczycielka w małej górskiej wiosce w Kentucky, naraża się na wrogość ze strony pana Pettigrewa (Bernhard Goetzke), miejscowego sędziego pokoju i właściciela sklepu, który uważa, że kobieta zachęca do zalotów jego niepełnosprawnego syna Edwarda (John F. Hamilton), uczęszczającego na wieczorowe nauczanie. Pettigrew, początkowo antagonistycznie nastawiony do Beatrice, z biegiem czasu zakochuje się w niej. Kiedy kobieta odrzuca jego uczucia, mężczyzna czuje się rozgoryczony i zaczyna głośno rozpowiadać o swawolnym trybie życia Beatrice. Rozgniewana społeczność doprowadza kobietę do ucieczki w góry, gdzie zostaje ona uratowana przez tajemniczego mężczyznę Johna „Fear o’ God” Fultona (Malcolm Keen), który prowadzi samotny tryb życia. Zabiera on nauczycielkę do swojej górskiej chaty[2][3].

Aby uspokoić lokalną społeczność i fałszywe oskarżenia wokół własnej osoby, Beatrice wychodzi za mąż za Fultona. Mężczyzna zapewnia ją, że da jej rozwód kiedy tylko zechce, lecz kobieta jest zadowolona z takiego obrotu spraw i wkrótce zakochuje się w nim naprawdę. Pettigrew, nie mogąc się z tym pogodzić, opracowuje intrygę. Gdy jego syn Edward znika, Fulton zostaje oskarżony o uprowadzenie, osądzony i trafia do więzienia, z którego ucieka po roku. Wraz z żoną i własnym dzieckiem szuka schronienia w górach. Gdy jego nowo narodzone dziecko zaczyna chorować, zdesperowany mężczyzna udaje się do wioski do lekarza. Tam spotyka Pettigrewa, z którym wdaje się w bójkę. Nagły powrót syna sędziego kończy spór pomiędzy mężczyznami[2][4].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[2][5]:

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Scenariusz i przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Po umiarkowanych recenzjach zebranych za debiutancki Ogród rozkoszy, scenariusz do Orła z gór ponownie przygotował Eliot Stannard[3][6], który pracował nad nim jesienią 1925, opierając się na historii opisanej przez ówczesnego asystenta Michaela Balcona i dyrektora ds. wydawniczych w Gainsborough Pictures Charlesa Lapwortha pod tytułem Fear o’ God[7][8]. Zdaniem biografa Johna Russella Taylora, Lapworth w swojej historii jako miejsce akcji opisał góry w Kentucky, lecz Balcon zdecydował się na Tyrol, ponieważ koproducentem obrazu byli Niemcy, a ponadto uważał, że widzowie nie dostrzegą żadnej różnicy między amerykańskim Kentucky a austriackim Tyrolem[7].

Alfred Hitchcock, mający już rozeznanie w sztuce montażu[6], został wysłany do Monachium, żeby poszukiwać odpowiednich plenerów do nagrywania[7]. Chcąc mieć stałą ekipę filmową, ponownie zatrudnił operatora Gaetano di Ventimiglia, który później jeszcze dwukrotnie pracował z brytyjskim reżyserem[6]. Według Petera Ackroyda, zamiłowanie Hitchcocka do otaczania się znajomymi twarzami mogło wynikać z jego ogólnej nerwowości[6].

Casting[edytuj | edytuj kod]

Do głównej roli żeńskiej zaangażowano Nitę Naldi, jedną z największych gwiazd kina niemego

Do głównej roli żeńskiej została zaangażowana amerykanka Nita Naldi, uchodząca za jedną z największych gwiazd kina niemego[9], którą określano następczynią „egzotycznego wampaThedy Bary[10]. Naldi miała na swoim koncie współpracę z Hitchcockiem, występując w poprzednim filmie reżysera Ogród rozkoszy[3]. Jej wybór miał zapewnić filmowi odpowiednią dystrybucję w Stanach Zjednoczonych[3]. Jak wspominał Hitchcock: „Podróżowała z ojcem, który wyglądał jak Earl Haig. Jej obcasy Louis SIV zaklinowały się na platformie. Pies na smyczy był długi i lśnił od szczotkowania. Pokojówka podążała za nią. To przypominało królewskość, której Niemcy nie widziały od pięciu lat. Ale myślałem o zwykłej Miss Kentucky w bawełnianej sukni i fartuchu. Musiałem stworzyć silną kobietę ze środkowo-zachodnich gór, która zamiast szminki posługiwała się pistoletem”[11]. Za tydzień pracy Naldi otrzymywała wynagrodzenie w wysokości od 600 do 900 dolarów[12].

Jedynym niemieckim aktorem w obsadzie był Bernhard Goetzke, znany ze współpracy z reżyserem Fritzem Langiem, u którego wystąpił w takich produkcjach jak: ekspresjonistyczny tryptyk Zmęczona śmierć (1921), kryminał Doktor Mabuse (1922) i utrzymany w nurcie fantasy Nibelungi (1924)[13]. Orzeł z gór zapoczątkował także współpracę Malcolma Keena z Hitchcockiem. W późniejszym czasie aktor zagrał jeszcze w dwóch filmach reżysera: kryminalnym dreszczowcu Lokator (1927)[14] i melodramacie Człowiek z wyspy (1929)[15].

Realizacja[edytuj | edytuj kod]

Obergurgl w Tyrolu, gdzie nagrywano część ujęć plenerowych

Zdjęcia do Orła z gór rozpoczęły się jesienią 1925 w Emelka Studios na przedmieściach Monachium[6], a jako plenery wykorzystano między innymi gminę Sölden w Tyrolu[2] oraz alpejską dolinę Ötztal[6]. Część ujęć nagrywano w październiku w Obergurgl, którego pocztówkę z nazwą miasta Hitchcock dostrzegł w jednym ze sklepów z pamiątkami w Monachium[11][16]. Wbrew panującym opiniom, nie znaleziono dowodów świadczących o tym, że film był nagrywany w Stanach Zjednoczonych[10][16]. Góry znajdujące się w Kentucky były imitowane przez austriackie Alpy[b][16]. Pojawiały się także informacje, jakoby prace nad obrazem odbywały się w Paryżu[10].

Realizacja filmu była problematyczna, głównie z uwagi na panujące złe warunki pogodowe[6] i obfite opady śniegu, które znacząco utrudniały prace na planie. W trakcie nagrywania Hitchcock doznał ataku mdłości i choroby wysokościowej[6]. Gdy ekipa przebywała w Obergurgl, miasteczko w ciągu jednej nocy zostało zasypane przez śnieg. Wtedy też ekipa przeniosła się do gminy Umhausen. Kiedy wszystko było przygotowane do nagrywania, śnieg ponownie pokrzyżował plany nagraniowe. Po czterech dniach oczekiwania na polepszenie warunków pogodowych, Hitchcock wynajął czterech ludzi z miejscowej straży pożarnej, którzy za pomocą czarnej pompy podjęli się zadania usunięcia zalegającego śniegu[11][16]. W trakcie prac porządkowych, ucierpiał jeden z dachów pobliskiego domu, który uległ zawaleniu. Lokalny burmistrz zażądał odszkodowania w wysokości jednego szylinga, lecz Hitchcock wręczył poszkodowanej kobiecie dwa szylingi na pokrycie prac remontowych[16].

W trakcie nagrywana sceny, w której bohaterka kreowana przez Naldi czyści karabin należący do jej męża Fultona, aktorka w wyniku wyczerpania zemdlała. Jak relacjonował Hitchcock: „Scena szła naprawdę dobrze, kiedy przekręciła pistolet w stronę okna, zobaczyłem, że się chwieje z boku na bok, porusza w górę i w dół. Kręciła się w kółko. Potem, bez żadnego słowa, Nita pochyliła się na bok i upadła na oślep. Podłoga była bardzo twarda. Została zbudowana na fundamencie z kamieni osadzonych w cemencie. Zanim kamera przestała kręcić, odzyskała przytomność. Podniosła się i chciała grać dalej, jednak zdecydowaliśmy się na zrobienie przerwy w tym dniu”[11].

Według współczesnych źródeł, cała ekipa filmowa miała nieprzyjemne relacje z lokalnymi mieszkańcami; Hitchcock przyznawał później, że jego dolegliwości zdrowotne motywowane były wrażliwością na gardłowe dźwięki dialektu tyrolskiego (choć reżyser mówił po niemiecku, nie rozumiał lokalnego języka)[16]. Zdaniem Ackroyda, Hitchcock w wyniku frustracji miał krzyczeć w stronę gór: „Niechbym nareszcie mógł się zwrócić do kogoś po angielsku!”[c][6].

Po zakończeniu produkcji, reżyser wraz z ekipą powrócił statkiem rejsowym do Londynu[17], gdzie pracowano nad montażem obrazu[d].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Premiera kinowa i recenzje[edytuj | edytuj kod]

Premierowy pokaz Orła z gór miał miejsce w Berlinie w maju 1926[18]. Projekcja obrazu dla kierownictwa studia i prasy odbyła się w październiku tego samego roku[1], lecz z uwagi na liczne krytyczne opinie, został on odłożony na półkę[19]. 7 stycznia 1927 wyświetlany był w Passage Bioscoop w Amsterdamie w ramach Niemieckiego Festiwalu Filmowego[20]. Premiera w Wielkiej Brytanii odbyła się dopiero 23 maja 1927[1], po sukcesie komercyjnym Lokatora[21]. Pojawiają się także rozbieżności dotyczące długości trwania filmu. Na seansach w Londynie taśma mierzyła 7,503 stopy, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych 5,302 stopy[18].

Obraz Hitchcocka, dystrybuowany przez Woolf & Freedman Film Service, zebrał ogólnie mieszane recenzje ze strony krytyków, co nie przełożyło się na sukces kasowy i komercyjny[19]. Zdaniem Ackroyda, film rozczarowywał[6]. Ukazywał takie motywy, jak molestowanie, bezprawne uwięzienie i zepsucie moralne[22]. Według Leonarda J. Leffa, film „nie wywarł dobrego wrażenia ani na dystrybutorze, ani na opinii publicznej”[23]. Joseph Garncarz, wykładowca na wydziale kultury mediów i teatru Uniwersytetu Kolońskiego, podsumował przyjęcie obrazu w Niemczech: „Filmy Hitchcocka były niepopularne wśród niemieckiej publiczności, ponieważ były «zbyt angielskie» w swej mentalności i obsadzie. Jednak większość niemieckich krytyków wysoko ceniła produkcje Hitchcocka, ponieważ uważali je za artystycznie interesujące i stylistycznie zainspirowane niemiecką tradycją filmową. Wszystkim niemieckim krytykom bardzo nie podobało się użycie napisów, które wyraźnie sprzeciwiały się aspiracjom niemieckiego kina artystycznego”[24]. Podobnie jak inne wczesne produkcje reżysera, obraz krytykowany był między innymi za brak realizmu[25]. Hitchcock uważał Orła z gór za zwykły melodramat, który należałoby skazać na zapomnienie. W rozmowie z zaprzyjaźnionym francuskim reżyserem François Truffautem przyznał, że film był „okropny” i „bardzo zły”[26]. Wyraził także zadowolenie z powodu niezachowania się żadnych kopii[27]. Był przekonany, że po rozczarowującym przyjęciu Ogrodu rozkoszy i Orła z gór, jego kariera reżyserska wkrótce się skończy[28].

Magazyn branżowy „The Bioscope” napisał w swojej ocenie, że „mimo zręcznego, a momentami błyskotliwego kierunku, historia ma atmosferę nierzeczywistości. Bernhard Goetzke daje świetny występ, Malcolm Keen jest godny podziwu, a Nita Naldi odnosi znaczący sukces. Wiele postaci dalszego planu jest świetnie prezentowanych i umiejętnie reżyserowanych. Są niezwykłe efekty świetlne i doskonałe zdjęcia Gaetano di Ventimiglia”[25]. „Kinematograph Weekly” ocenił, że „całość była chaotyczna i mało przekonująca”[6], chwaląc jednocześnie „całkiem pomysłową” reżyserię Hitchcocka oraz grę aktorską. „Bernhard Goetzke jest naprawdę bardzo dobry jako Pettigrew, a z jego ekspresji można nieomal wyczytać ciąg myśli. Malcolm Keen także świetnie gra Johna Fultona, a Nita Naldi jest całkiem dobra, ale niezbyt sympatyczna jako Beatrice. Z kolei John Hamilton jest rzetelny w małej kreacji kalekiego Edwarda Pettigrewa”[29]. Według „Nottingham Evening Post”, Orzeł z gór jest „dramatyczną opowieścią o nieprzejednanym wyznaniu prostych górali – oko za oko”. Autor recenzji wyraził pochlebną opinię występu Nity Naldi, podkreślając zmianę wizerunku aktorki[30]. „Surrey Mirror and Country Post” napisał, że jest to „wielka, dramatyczna opowieść o miłości i nienawiści prostych górali”[31]. Z kolei niemieccy krytycy pomijali w swoich recenzjach rolę Nity Naldi, o której pisali jedynie, że jest Amerykanką i wystąpiła w dramacie biblijnym Dziesięć przykazań[12].

Dalsze losy filmu[edytuj | edytuj kod]

„Spośród wszystkich najbardziej «poszukiwanych» i brakujących filmów, Orzeł z gór jest jedynym zaginionym obrazem Hitchcocka jako reżysera, a więc jest czymś w rodzaju Świętego Graala dla historyków filmowych.”
Brytyjski Instytut Filmowy[10]

Wszystkie taśmy Orła z gór zaginęły jeszcze pod koniec lat 20. XX wieku, co sprawia, że jest to jedyny film fabularny w reżyserii Hitchcocka, który uznaje się za zaginiony[e][6][27]. Niektórzy sądzili, że kopie mogły ulec zniszczeniu z powodu wysoce łatwopalnego podłoża taśmy filmowej (nitroceluloza)[16]. Sześć ocalałych fotosów z filmu zaprezentowano w książce François Truffauta wydanej w 1966[3]. Od tej pory odnaleziono więcej fotografii, z których wiele zamieszczono w książce autorstwa Dana Auilera[29]. Johannes Köck, pełniący funkcję kierownika tyrolskiej komisji filmowej CineTirol, od czasu obchodów setnej rocznicy urodzin reżysera (1999), jest aktywnie zaangażowany w poszukiwanie filmu. „Gdziekolwiek jestem na świecie i rozmawiam z ludźmi z branży filmowej, zawsze apeluję do nich, aby poszli i zajrzeli do swoich piwnic, na strych i jeśli coś znajdą, niech dzwonią do mnie o każdej porze dnia i nocy”[16]. Köck udał się do Los Angeles, gdzie znalazł notesy Hitchcocka, w których reżyser szczegółowo opisał swoją wyczerpującą podróż z Monachium do Obergurgl, najpierw pociągiem, potem konno i wózkiem, a na koniec pieszo[16]. Orzeł z gór znajduje się na szczycie listy „najbardziej poszukiwanych filmów świata” sporządzonej przez CineTirol[16].

W 2012 w archiwum należącym do jednego z przyjaciół Hitchcocka odnaleziono 24 fotografie pochodzące nie z samego obrazu, lecz planu filmowego dokumentującego prace nad nim[32]. Zdjęcia wystawiono na licytacji w Los Angeles, gdzie zostały sprzedane za 6 tys. dolarów[16]. Na przestrzeni dekad powstało wiele teorii na temat tego, gdzie taśmy mogą być przechowywane. Wymieniano między innymi Nową Zelandię, która w latach 20. XX wieku była ostatnim celem globalnej dystrybucji filmowej, oraz Rosję, do której obraz mógł trafić jako łup wojenny[16].

Orzeł z gór jest także aktywnie poszukiwany przez Brytyjski Instytut Filmowy, dla którego jego odnalezienie jest jednym z priorytetów[10][33].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jest to data brytyjskiej premiery filmu[1].
  2. Recenzenci i historycy wydają się niepewni co do dokładnej lokalizacji. „The Bioscope” napisał, że „miejscowość nie jest podana, chociaż wioska w której toczy się akcja, jest oczywiście kontynentalna”[10].
  3. Według źródeł, wszelkie niedogodności na planie rekompensowała butelka Cointreau, kilka butelek whisky i cytryn, z których przygotowywano ulubioną lemoniadę Hitchcocka[16].
  4. Według Ackroyda, rejs powrotny miał miejsce w okresie wigilii, a pogoda była sztormowa. Hitchcock na statku oświadczył się Almie Reville[17].
  5. Pomijając nigdy nieukończony film Numer trzynasty z 1922[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Strauss 2004 ↓, s. 26.
  2. a b c d Sloan 1995 ↓, s. 49.
  3. a b c d e Yacowar 2010 ↓, s. 18.
  4. Yacowar 2010 ↓, s. 18–19.
  5. Truffaut 2017 ↓, s. 352.
  6. a b c d e f g h i j k l Ackroyd 2017 ↓, s. 42.
  7. a b c Taylor 1980 ↓, s. 72–74.
  8. McGilligan 2003 ↓, s. 71.
  9. Brookhouse 2002 ↓, s. 63–64.
  10. a b c d e f g The Mountain Eagle (ang.). Brytyjski Instytut Filmowy. [dostęp 2018-09-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-25)].
  11. a b c d Alfred Hitchcock. Life among the Stars. „News Chronicle”, 15 marca 1928. OCLC 12483245. 
  12. a b Brookhouse 2002 ↓, s. 64.
  13. Brookhouse 2002 ↓, s. 63.
  14. Sloan 1995 ↓, s. 50.
  15. Sloan 1995 ↓, s. 69.
  16. a b c d e f g h i j k l m Kate Connolly. Austrian village holds out hope for lost Hitchcock film. „The Guardian”. ISSN 0261-3077 (ang.). [dostęp 2018-09-24]. [zarchiwizowane z adresu 2013-08-19]. 
  17. a b Ackroyd 2017 ↓, s. 43.
  18. a b J.L. Kuhns. Hitchcock’s The Mountain Eagle. „Hitchcock Annual”, s. 31–108, 1998. ISSN 1062-5518. 
  19. a b Gene D. Phillips: Alfred Hitchcock. Twayne Publishers, 1984, s. 32–33. ISBN 978-0-8057-9293-5. (ang.)
  20. Passage Bioscoop. „Het Vaderland”, s. 4, 6 stycznia 1927. OCLC 643270060. 
  21. Thomas M. Leitch: The Encyclopedia of Alfred Hitchcock. Facts on File, 2002, s. 184. ISBN 978-0-8160-4387-3. (ang.)
  22. Paul Duncan: Alfred Hitchcock: Architect of Anxiety, 1899–1980. Taschen, 2003, s. 26. ISBN 978-3-8228-1591-5. (ang.)
  23. Leonard J. Leff: Hitchcock and Selznick: The Rich and Strange Collaboration of Alfred Hitchcock and David O. Selznick in Hollywood. University of California Press, 1999, s. 10. ISBN 978-0-520-21781-2. (ang.)
  24. Brookhouse 2002 ↓, s. 73.
  25. a b Yacowar 2010 ↓, s. 19.
  26. McGilligan 2003 ↓, s. 72.
  27. a b Michael Haley: The Alfred Hitchcock album. Prentice-Hall, 1981, s. 163. ISBN 978-0-13-021451-5. (ang.)
  28. Gene Adair: Alfred Hitchcock: Filming Our Fears. Oxford University Press, 2002, s. 29. ISBN 978-0195119671. (ang.)
  29. a b Charles Barr: English Hitchcock. Cameron & Hollis, 1999, s. 217. ISBN 978-0906506134. (ang.)
  30. Local Amusements. „Nottingham Evening Post”, 12 lipca 1927. ISSN 2044-3331. 
  31. East Grinstead. „Surrey Mirror and Country Post”, 17 stycznia 1927. ISSN 1755-6597. 
  32. Jack Malvern. ‘Lost film’ stills found. „The Times”, s. 13, 10 listopada 2012. ISSN 0140-0460. 
  33. Maev Kennedy. BFI launches hunt for missing Hitchcock movie. „The Guardian”. ISSN 0261-3077 (ang.). [dostęp 2018-09-24]. [zarchiwizowane z adresu 2018-09-24]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]