Plac Teatralny w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
POL Bydgoszcz flag.svg Bydgoszcz
plac
Teatralny
Śródmieście (Bydgoszcz)
Plac Teatralny o zmierzchu
Plac Teatralny o zmierzchu
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
plac  Teatralny
plac Teatralny
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
plac  Teatralny
plac Teatralny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  Teatralny
plac Teatralny
Ziemia53°07′26,3″N 18°00′05,9″E/53,123960 18,001630

Plac Teatralnyplac położony w centrum Bydgoszczy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Plac Teatralny znajduje się w centrum Bydgoszczy między ulicami: Karmelicką, Focha, Mostową oraz rzeką Brdą. Jest on położony na północnym skraju bydgoskiego miasta lokacyjnego stanowiąc łącznik ze Śródmieściem.

Wschodnią pierzeję placu stanowią wielkomiejskie kamienice wzniesione pod koniec XIX wieku oraz na początku wieku XX.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: Klasztor Karmelitów w Bydgoszczy.
Plac Teatralny w Bydgoszczy
Plac Teatralny w 1911 roku, widok od ul. Mostowej
Plac Teatralny w 1990 roku
Widok na północ
Pierzeja wschodnia
Widok w kierunku kościoła Klarysek
Wieczorem
Na północ
Pierzeja

Pierwsze budynki na obszarze obecnego placu Teatralnego powstały w końcu XIV wieku. Były to zabudowania klasztorne karmelitów, oraz kościół pw. Najświętszej Marii Panny. W połowie XVI wieku karmelici bydgoscy wznieśli budynki murowane: zarówno klasztoru jak i kościoła. Konwent opasany był murem, który stanowił część systemu obronnego miasta. Na północy obecnego Placu w mury wtopiona była Brama Gdańska. Taki stan trwał do kasacji zakonu w 1816 r. przez władze pruskie.

W 1822 r. kościół mariacki karmelitów został rozebrany do fundamentów, a na jego miejscu wzniesiono pierwszy budynek teatru. Odtąd miejski przybytek Melpomeny stał się przyczynkiem ukształtowania placu miejskiego i nadania mu obecnej nazwy.

Budynek teatru odbudowany po pożarze w 1835 r., spłonął ponownie w 1890 r. W 1895 r. wzniesiono następny – tym razem reprezentacyjny budynek Teatru Miejskiego zaprojektowany przez berlińskiego architekta Heinricha Sellinga. Podczas budowy gmachu rozebrano gotycką wieżę, która była ostatnim reliktem klasztoru karmelitów.

W 1888 roku przez plac przejechał pierwszy tramwaj konny. Pierwsze dwie trasy połączyły Dworzec kolejowy z ulicą Poznańską i Okolem, oraz ulicę Gdańską z ulicą Toruńską przez Plac Teatralny. W roku 1896 na placu założono sieć trakcyjną potrzebną do uruchomienia tramwajów elektrycznych. Na przełomie 1900 i 1901 roku z Placu Teatralnego wyprowadzono trzecią linię tramwajową, najpierw w stronę Wilczaka, następnie w stronę Bartodziejów Wielkich. Plac Teatralny stał się największym węzłem przesiadkowym w Bydgoszczy, w przeddzień wybuchu II wojny światowej przez plac przejeżdżały wszystkie cztery dzienne linie tramwajowe. Swoje znaczenie stracił dopiero po oddaniu do użytku linii "Brda" w 1953 roku i uruchomieniu węzła przesiadkowego na Babiej Wsi. Po 1974 roku likwidacji uległy na placu tory na osi północ-południe. Od tego czasu tramwaje kursują przez plac już tylko na osi wschód-zachód, wzdłuż jego północnej pierzei (linie 1, 3, 5 i 8).

Między południową ścianą teatru, a brzegiem rzeki znajdowała się popularna kawiarnia zwana „Teatralną”. Na pobliskim skwerze 18 października 1910 r. ustawiono rzeźbę "Łuczniczka" autorstwa Ferdinanda Lepcke z Berlina – uznawany za jeden z symboli Bydgoszczy.

Na terenie przylegającym od południa do Teatru Miejskiego, w 1901 r. założono skwer o powierzchni 0,20 ha[1]. W środkowej jego części rosły niskie krzewy, kwiaty, zaś na obrzeżach, gdzie wytyczono aleję spacerową - wysokie drzewa i krzewy liściaste i iglaste. W obrębie placu zasadzono łącznie 45 gatunków drzew, m.in. świerk pospolity, kłujący, sitkański, biały, syberyjski, sosna limba, klon czerwony, platan klonolistny, jesion wyniosły, wiąz, lipa srebrzysta[1].

Konsekwencją wzniesienia reprezentacyjnego budynku teatru była modernizacja placu. We wschodniej pierzei na fundamentach dotychczasowych budynków wzniesiono w latach 1893-1912 neobarokowe i modernistyczne kamienice. Częściowej modernizacji doczekała się również dochodząca do placu ul. Mostowa oraz ul. Focha.

W okresie międzywojennym plac Teatralny był jednym z najważniejszych i najbardziej eksponowanych placów miejskich w Bydgoszczy, chętnie utrwalanym na pocztówkach i w dziełach lokalnych artystów. W latach 1937-1938 plac został dodatkowo przebudowany.

Generalną zmianę przyniósł rok 1945. Podczas walk o wyzwolenie miasta budynek teatru został trafiony pociskami, a następnie spaliło się wnętrze obiektu[2]. Gmach przez nowe władze miejskie błędnie kojarzony z kulturą niemiecką został bezmyślnie rozebrany. Odtąd Plac Teatralny jest okaleczony, gdyż brakuje na nim przybytku kulturalnego, od którego wziął nazwę.

Ostatecznie teren po wyburzonym teatrze przeznaczono na zieleniec. W latach 1959-1961 plac poszerzono i zagospodarowano w obecnym kształcie. Przeniesiono również pomnik Łuczniczki do parku im. J. Kochanowskiego na skwer przed budynkiem nowego teatru.

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

Plac w przekroju historycznym posiadał następujące nazwy[3]:

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Plac Teatralny obecnie jest użytkowany w części zachodniej jako zieleniec, a we wschodniej jako ulica. Jako jeden z najbardziej eksponowanych terenów w mieście wciąż czeka na zagospodarowanie. Władze miasta Bydgoszczy planują nową zabudowę o wysokiej wartości architektonicznej. W grę wchodzi centrum kongresowe lub obiekt kulturalny.

19 lipca 2013 uruchomiono na placu dwie pergole zamgławiające: przepływająca przez instalację woda tworzy delikatną mgłę wodną.

Niektóre budynki[edytuj | edytuj kod]

Nr Adres Lata budowy Styl architektoniczny Wpisany do rej. zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Plac Teatralny 2 1893-1905 neobarok T Kamienica narożna Stary Port 1-3 zbudowana według projektu Józefa Święcickiego z 1893 dla spadkobierców kupca Juliusza Rosenthala z przeznaczeniem na dom towarowy "Hohenzollern" i mieszkania. Budynek ukończony w 1894 r. posiadał neobarokowy wystrój oraz laskę Hermesa w dekoracji. W 1910 roku rozebrano północną część kamienicy i w jej miejscu wybudowano nową, modernistyczną kamienicę projektu Fritza Weidnera. W latach 30. XX w. rozebrano szczyty i usunięto dekoracje umieszczone ponad gzymsem koronującym[4]. Obecnie planuje się odtworzenie attyki oraz niektórych dekoracji[5]
Bdg plTeatralny 22 07-2013.jpg
2. Plac Teatralny 4 1911 modernizm klasycyzujący N Dawny dom towarowy zbudowany według projektu Fritza Weidnera, obecnie siedziba oddziału Pekao SA
Bdg plTeatralny 23 07-2013.jpg
3. Plac Teatralny 6 1913 modernizm klasycyzujący N Kamienica na rogu ul. Jagiellońskiej (2). W latach 1789-1800 był tu narożnikowy dom mieszkalny ze spichlerzami i stajnią. W 1853 r. powstała nowa kamienica, która przetrwała do 1912 r., po czym zastąpił ją narożnikowy, sześciokondygnacyjny budynek według projektu arch. Heinricha Grossa z Berlina. Ostateczny kształt uzyskał w latach 1922-1923, a w 1940 r. powstały arkady, zaprojektowane przez Jana Kossowskiego na żądanie władz hitlerowskich. W 1907r. mieścił się tutaj Bank Stadthagen oraz winiarnia Luckwald. Od 2015 miasto próbuje sprzedać lub wydzierżawić obiekt[6].
Bdg Savoy 5 07-2013.jpg

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W zachodniej części Placu Teatralnego, na zieleńcu rosną okazy drzew i krzewów, które wpisano do rejestru pomników przyrody. Są to:

Przez Plac Teatralny przechodzi również 18 południk[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kuczma Rajmund: Zieleń w dawnej Bydgoszczy. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995
  2. ogień mieli zaprószyć żołnierze radzieccy kwaterujący w budynku
  3. Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt 1. Bydgoszcz: red. Antoni Czachorowski: Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1997
  4. http://www.swiecicki.bydgoszcz.pl/ dostęp 16-09-2010
  5. Aleksandra Lewińska "Estetyczna rewolucja w okolicach Mostowej. Będą remonty"
  6. Nowy pomysł ratusza na kamienicę z Savoyem. Miasto wycofuje się ze sprzedaży
  7. Rozporządzenie nr 36/95 Wojewody Bydgoskiego z 14.02.1995
  8. Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z 1.07.1991
  9. podobnie jak przez Stary Rynek w Bydgoszczy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czachorowski Antoni red. Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt 1. Bydgoszcz. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1997
  • Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006
  • Kaja Renata. Bydgoskie pomniki przyrody. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995
  • Umiński Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik: Bydgoszcz: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, 1996
Pierzeja północna (ul. Focha) i wschodnia (pl. Teatralny)
Pierzeja północna (ul. Focha) i wschodnia (pl. Teatralny)