Powiat wilejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat wilejski
powiat
Państwo  II Rzeczpospolita
Województwo wileńskie
Siedziba Wilejka
Powierzchnia 3427 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

131.100
• gęstość 38 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin wiejskich 12
Położenie na mapie województwa
POL powiat wilejski map.svg
brak współrzędnych
Portal Portal Polska
Powiat w woj. nowogródzkim przed przyłączeniem Litwy Środkowej do Polski

Powiat wilejski – powiat w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Wilejka. 7 listopada 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z powiatu wyłączono gminy: Łuczaj, Norzyca, Porpliszcze, Parafjanowo, Wołkołata, Duniłowicze, Mańkowicze, Miadzioł, Zaśno i Budsław do nowo utworzonego powiatu duniłowickiego[1]. W skład powiatu wchodziło 13 gmin, 1 miasto i 10 miasteczek. Początkowo powiat znajdował się w województwie nowogródzkim, 13 kwietnia 1922 r. został przyłączony do Ziemi Wileńskiej[2] przemianowanej 20 stycznia 1926 r. na województwo wileńskie[3].

Wcześniej powiat guberni wileńskiej, utworzony w 1795. Częściowo pokrywa się z dzisiejszym rejonem wilejskim na Białorusi.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy[4].

W grudniu 1919 roku powiat wilejski okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwały 213 424 osoby. Na jego terytorium znajdowało się 2161 miejscowości, z których 5 miało 1–5 tys. mieszkańców, a jedna ponad 5 tys. mieszkańców. Była nią Wilejka z 5893 mieszkańcami[5].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W powiecie wilejskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działały 92 szkoły powszechne, 1 szkoła średnia i 1 kurs. Ogółem uczyło się w nich 5187 dzieci i pracowało 128 nauczycieli[6].

Gminy[edytuj | edytuj kod]

  • Wilejka (miejska)
  • Budsław (wiejska)[7]
  • Chocieńczyce (wiejska)
  • Dołhinów (wiejska)
  • Ilia (wiejska)
  • Kłowicze (wiejska)
  • Kościeniewicze (wiejska, siedziba Kościeniewicze Wilejskie)
  • Krzywicze (wiejska)
  • Kurzeniec (wiejska)
  • Wiazyń (wiejska)
  • Wiszniew (wiejska, siedziba Wiszniew Świrski)[8]
  • Wojstom (wiejska)[8]
  • Żodziszki (wiejska)[8]
  • Mołodeczno[9]
  • Krasne[9]
  • Radoszkowicze[9]
  • Lebiedziew[9]
  • Gródek[9]

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasteczka[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24
  2. Dz.U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213
  3. Dz.U. z 1926 r. Nr 6, poz. 29
  4. Marek Wierzbicki: Stosunki polsko-białoruskie przed wrześniem 1939. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939–1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, s. 25–43, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2.
  5. I. Tablice ogólne. W: Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). LwówWarszawa: Książnica Polska T-wa Naucz. Szkół Wyższych, 1920, s. 25, seria: Prace geograficzne wydawane przez Eugenjusza Romera.
  6. Joanna Gierowska-Kałłaur: Rozdział VII. Szkolnictwo na ziemiach podległych Zarządowi Cywilnemu Ziem Wschodnich. W: Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 242. ISBN 83-88973-60-6. (pol.)
  7. Przyłączona 1 stycznia 1926 r. z powiatu postawskiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472)
  8. a b c Przyłączona 1 stycznia 1926 r. z powiatu święciańskiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472)
  9. a b c d e 1 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu wilejskiego i przyłączona do powiatu mołodeczańskiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). LwówWarszawa: Książnica Polska T-wa Naucz. Szkół Wyższych, 1920, s. 50, seria: Prace geograficzne wydawane przez Eugenjusza Romera.
  • Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 447. ISBN 83-88973-60-6.