Gubernia mińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gubernia mińska
Ми́нская губе́рния
Gubernia
Herb
Herb
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Mińsk
Powierzchnia 91 213 km²
Populacja (1903)
• liczba ludności

2 539 100
• gęstość 27,84 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba powiatów 9
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Portal Rosja
Mappa generalna gubernii mińskiey, Petersburg 1821

Gubernia mińska (ros. Ми́нская губе́рния, Minskaja gubiernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej po II rozbiorze Polski w 1793. Istniała do 1917.

W 1903 powierzchnia guberni wynosiła 91 213 km², a ludność 2 539 100 mieszkańców. Od 1819 roku gubernia mińska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[1].

Administracja i samorząd[edytuj]

W 1885 składała się z następujących powiatów:

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni mińskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim z o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan[2].

Oświata[edytuj]

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 24% ludności powyżej 9 roku życia[3]. 23 kwietnia 1913 roku miński gubernator Aleksiej Girs wydał tajne rozporządzenie, zalecające, by dzieci mówiące w języku białoruskim uczyć religii tylko w języku rosyjskim[4].

W wyniku rewolucji lutowej nastąpiła legalizacja polskiej oświaty na ziemiach zabranych. W roku szkolnym 1917/1918 w guberni mińskiej powstały 243 polskie szkoły, w tym średnie w Kojdanowie i Nieświeżu. Według oficjalnych danych uczyło się w nich 11 199 dzieci, czyli prawie 1/4 wszystkich uczniów na terenie tej guberni. Poza Mińskiem polskie szkolnictwo szczególnie rozwinęło się w powiatach: ihumeńskim, słuckim i borysowskim[5].

Demografia[edytuj]

Lachowiccy muzycy, powiat słucki guberni mińskiej, 1913 rok

Według rosyjskiego spisu ludnościowego z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 2 147 621 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[6]:

  • Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) - 1 727 159 (80,4%) w tym:
    • Białorusini 1 633 091 (76%)
  • Żydzi - 343 466 (15,9%)
  • Polacy - 64 617 (2,9%)
  • Inni - 12 379 (0,8%)

Natomiast podział wyznaniowy tejże guberni , na podstawie tegoż samego spisu , wyglądał następująco[7]:

  • Prawosławni - 1 558 264(72,5%)
  • Wyznawcy Judaizmu - 345 015(16%)
  • Katolicy - 217 959(10,1%)[8]
  • Starowiercy - 15 860(0,73%)
  • Luteranie - 5 552(0,25%)
  • Muzułmanie - 4 619(0,21%)
  • Pozostali - 352(0,01%)
  • Suma - 2 147 621

Największe miasta[edytuj]

Lista największych miast na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku, przynależność administracyjna przed rozbiorami Polski oraz przynależność państwowa w międzywojniu i współcześnie:

Mińsk, ok. 1903
miasto populacja województwo
(1771)
1930 2016
1. Mińsk 90 912 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
2. Bobrujsk 34 336 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
3. Pińsk 28 368 Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg brzeskolitewskie Polska Białoruś
4. Borysów 15 063 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
5. Słuck 14 349 POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
6. Rzeczyca 9 280 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
7. Nieśwież 8 459 POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkie Polska Białoruś
8. Mozyrz 8 076 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
9. Nowogródek 7 887 POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkie Polska Białoruś
10. Ihumeń 4 573 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55-56.
  2. W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją... s. 165–166.
  3. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Białoruska Republika Ludowa…. s. 48.
  4. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją…. s. 33.
  5. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją…. s. 46.
  6. Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference
  7. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_rel_97.php?reg=45
  8. Przy zestawieniu liczby katolików z liczbą respondentów określających się jako posługujących się językiem polskim należy się zastanowić na ile spis z roku 1897 oddał rzeczywisty stosunek narodowościowy w guberni mińskiej. Por. spis narodowościowy przeprowadzony w czasie okupacji niemieckiej (1916) na tym terytorium.

Bibliografia[edytuj]