Rudak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rudak
Część urzędowa Torunia
Ilustracja
Fragment zabudowy wielorodzinnej przy ulicy Włocławskiej
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miasto

Toruń

Data założenia

XIV w.

W granicach Torunia

1 kwietnia 1938[1]

Populacja (2016)
• liczba ludności


780[2]

Strefa numeracyjna

(+48) 56

Kod pocztowy

87-100

Tablice rejestracyjne

CT

Położenie na mapie Torunia
Położenie na mapie
52°59′57,48″N 18°39′18,36″E/52,999300 18,655100
Portal Polska

Rudak – osada istniejąca co najmniej od XIV w., obecnie część urzędowa Torunia zlokalizowana na lewobrzeżnej części miasta.

Rudak charakteryzuje się zabudową przeważnie jednorodzinną, wybudowanymi w latach 90. XX wieku. W dzielnicy mieszczą się również ogródki działkowe o powierzchni około 100 ha. Na południu znajdują się kopalnie gliny i zakłady ceramiki budowlanej[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na Rudaku istniało osadnictwo wczesnośredniowieczne. Pierwsze wzmianki źródłowe o Rudaku pochodzą z 1340. W 1414 roku wieś była znana jako Rodek. Od początku była to wieś czynszowa komturstwa nieszawskiego. Po II pokoju toruńskim w 1466 roku wieś podlegała starostwu dybowskiemu[3]. Wieś królewska starostwa dybowskiego położona była w końcu XVI wieku w powiecie inowrocławskim województwa inowrocławskiego[4].

W 1603 roku osadę zasiedlili Olędrzy[3]. Pod koniec XVIII wieku na Rudaku założono cmentarz. W latach 1904–1905 był to jeden z cmentarzy ewangelickiej gminy wyznaniowej Rudak-Stawki. Po II wojnie światowej cmentarz zaniedbano (w 1966 roku planowano likwidację obiektu). Najstarszy zachowany nagrobek to stela upamiętniająca Friedricha Hinklera, żyjącego w latach 1814–1872[5].

W XIX i pocz. XX wieku z uwagi na rozbudowę Twierdzy Toruń na Rudaku ulokowano kilka dział obronnych i kompleks koszar[3]. Fort XV Twierdzy Toruń budowano w latach 1880–1885[6]. W 1895 roku w Rudaku mieszkało 1037 wojskowych. Do 1905 roku liczba ta wzrosła do 1719, a do 1910 do 1746 osób[7]. W latach 1920–1921 w forcie znajdowała się część Obozu Internowanych nr 11 dla Rosjan. Podczas II wojny światowej fort przekształcono w Stalag XXA, głównie dla jeńców francuskich[8]. Od lutego 1945 do 1946 roku w forcie znajdował się Obóz Pracy dla ludności internowanej pochodzenia niemieckiego[8][9]. Obozem pracy zarządzili Rosjanie, a następnie Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Obiekt był przeznaczony dla ludności niemieckiej, jednak obok Niemców przetrzymywano również Polaków oskarżonych o kolaborację z Niemcami podczas wojny. W lipcu 1945 roku w forcie znajdowało się 663 internowanych (w tym kobiet i dzieci)[9].

W latach 70. XIX wieku w Rudaku wybudowano dwie cegielnie. Zatrudniały one łącznie 60 robotników[10].

9 grudnia 1867 roku w Rudaku urodził się Reinhold Heuer, niemiecki historyk sztuki i pastor, inicjator budowy kościoła św. Jerzego na Mokrem (obecnie Kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej)[11].

W 1907 roku rozpoczęto budowę ewangelickiego Kościoła Opatrzności Bożej. W momencie rozpoczęcia budowy w miejscowości mieszkało 587 ewangelików[12]. Uroczysta konsekracja kościoła miała miejsca na przełomie września i października 1909 roku[a][12][13]. W sierpniu 1945 roku zbór pooewangelicko-unijny na Rudaku wraz z plebanią i ruchomościami został przejęty przez rzymskokatolicką parafię św. Apostołów Piotra i Pawła w Toruniu na Podgórzu. Kościół został poświęcony 25 sierpnia 1945 roku[13].

12 września 1907 roku nadburmistrz Torunia Georg Kersten zaproponował przyłączenie Podgórza, Stawek, Rudaku i Piasek do Torunia[14]. 1 kwietnia 1938 roku Rudak znalazł się w granicach Torunia[1].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dokładna data nie jest znana. Na stronie internetowej parafii widnieją dwie daty: 30 września i 2 października.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Przybyszewski 1977 ↓, s. 145.
  2. Liczba osób zameldowanych na pobyt stały i czasowy w poszczególnych jednostkach urbanistycznych z podziałem na płeć (stan na 31.12.2016 r.).. torun.pl. [dostęp 2021-07-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-10)].
  3. a b c d e f g h i j Rudak. turystyka.torun.pl, 2014-11-01. [dostęp 2021-07-11].
  4. Atlas Historyczny Polski. Kujawy i ziemia dobrzyńska w drugiej połowie XVI wieku, część II komentarz, indeksy. Warszawa: 2021, s. 149.
  5. a b Cmentarz ewangelicki, ul. Rudacka 27. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2021-07-11].
  6. Kowalkowski 2016 ↓, s. 80.
  7. Wajda 2003 ↓, s. 141.
  8. a b Twierdza Toruń i Forty (XIX w.). turystyka.torun.pl. [dostęp 2021-07-11].
  9. a b Szymon Spandowski: Badacze IPN rozpoczęli poszukiwania grobów ofiar Fortu XV. Bardzo liczą na Państwa pomoc. nowosci.com.pl, 2018-08-07. [dostęp 2021-07-11].
  10. Wajda 2003 ↓, s. 149.
  11. Kłaczkow 2011 ↓, s. 351–352.
  12. a b c Piotr Birecki: Dawny kościół ewangelicki na Rudaku. parafiarudak.com.pl. [dostęp 2021-07-11].
  13. a b c Historia kościoła. parafiarudak.com.pl. [dostęp 2021-07-11].
  14. Niedzielska 2003 ↓, s. 368.
  15. Renata Rekowska: Szkoła Podstawowa Nr 17 - wyjątki z historii i teraźniejszość.. /sp17torun.edupage.org. [dostęp 2021-07-11].
  16. Dom Muz. kulturalnytorun.pl. [dostęp 2021-07-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Kłaczkow: Kościoły ewangelickie i ich wyznawcy w Toruniu (1920-1939). W: Ewangelicy w Toruniu (XVI-XX w.). Jarosław Kłaczkow (red.). Toruń: Adam Marszałek, 2011, s. 351-352. ISBN 978-83-7780-051-5.
  • Adam Kowalkowski: Społeczny raport na temat stanu Twierdzy Toruń. Toruń: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział w Toruniu, 2016. ISBN 978-83-946377-0-5.
  • Magdalena Niedzielska: Życie polityczne i kulturalne Torunia (1815–1914). W: Marian Biskup (red.): Historia Torunia.. T. III: Część I W czasach zaboru pruskiego (1793–1920). Toruń: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 2003. ISBN 83-87639-58-3.
  • Kazimierz Przybyszewski. Rozbudowa Miasta Torunia w latach 1920–1939. „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”. 11 (74), 1977. 
  • Kazimierz Wajda: Ludność Torunia (1815–1914). W: Marian Biskup (red.): Historia Torunia.. T. III: Część I W czasach zaboru pruskiego (1793–1920). Toruń: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 2003. ISBN 83-87639-58-3.
  • Atlas Historyczny Polski. Kujawy i ziemia dobrzyńska w drugiej połowie XVI wieku, część II komentarz, indeksy. Warszawa: 2021.