Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT we Francji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tęczowa flaga w kształcie Francji

Prawa lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transpłciowych (LGBT) we Francji są postrzegane jako tradycyjnie liberalne. Chociaż aktywność seksualna osób tej samej płci była zbrodnią, która często kończyła się karą śmierci w Ancien Régime, wszystkie przepisy dotyczące sodomii zostały uchylone w 1791 r. podczas rewolucji francuskiej. Jednak mniej znane prawo dotyczące nieprzyzwoitego obnażania, często dotyczące osób LGBT, zostało wprowadzone w 1960 r. Zostało uchylone dwadzieścia lat później.

Wiek przyzwolenia na aktywność seksualną osób tej samej płci był zmieniany więcej niż jeden raz, zanim został wyrównany w 1982 r. za prezydenta François Mitterranda. Po przyznaniu parom tej samej płci świadczeń z tytułu związków partnerskich, znanych jako pakt solidarności obywatelskiej, Francja stała się trzynastym krajem na świecie, który zalegalizował małżeństwa osób tej samej płci w 2013 roku. Przepisy zakazujące dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową zostały uchwalone odpowiednio w 1985 i 2012 roku. W 2010 roku Francja stała się pierwszym krajem na świecie, który usunął transpłciowość z chorób psychicznych. Dodatkowo od 2017 roku osoby transpłciowe mogą zmieniać swoją prawną płeć bez poddawania się operacji[1].

Parada dumy w Tuluzie, czerwiec 2011 r.

Ostatnie sondaże wykazały, że większość Francuzów popiera małżeństwa osób tej samej płci, a w 2013 roku[2] inny sondaż wskazał, że 77% populacji Francji uważa, że homoseksualizm powinien być akceptowany przez społeczeństwo, co jest jednym z najwyższych wyników w 39 badanych krajach[3]. Wiele publikacji wskazuje, że Paryż jest jednym z najbardziej przyjaznych gejom miast na świecie, a Le Marais, Quartier Pigalle i Bois de Boulogne mają kwitnącą społeczność LGBT[4].

Prawo dotyczące czynności seksualnych osób tej samej płci[edytuj | edytuj kod]

Prawa sodomii[edytuj | edytuj kod]

Przed rewolucją francuską sodomia była poważną zbrodnią. Jean Diot i Bruno Lenoir byli ostatnimi gejami spalonymi na stosie 6 lipca 1750 roku. Pierwsza rewolucja francuska zdekryminalizowała homoseksualizm, kiedy kodeks karny z 1791 r. nie wspomniał o prywatnych relacjach między osobami tej samej płci. Ta polityka dotycząca prywatnych zachowań seksualnych została zachowana w kodeksie karnym z 1810 r. i była przestrzegana w krajach i koloniach francuskich, które przyjęły kodeks. Mimo to homoseksualizm i cross-dressing były powszechnie postrzegane jako niemoralne, a osoby LGBT wciąż były przedmiotem nękania prawnego na mocy różnych przepisów dotyczących moralności i porządku publicznego. Niektóre osoby LGBT z regionów Alzacji i Lotaryngii, które zostały zaanektowane przez nazistowskie Niemcy w 1940 r., były prześladowane i zsyłane do obozów koncentracyjnych. Osoby LGBT były również prześladowane w ramach reżimu Vichy, mimo że nie było przepisów kryminalizujących homoseksualizm.

Wyższy wiek zgody[edytuj | edytuj kod]

Wiek zgody został wprowadzony 28 kwietnia 1832 roku. Ustalono go na 11 lat dla obu płci, a później w 1863 roku podniesiono do 13 lat. 6 sierpnia 1942 r. rząd Vichy wprowadził do kodeksu karnego dyskryminujące prawo: artykuł 334 (przeniesiony do artykułu 331 w dniu 8 lutego 1945 r. przez Rząd Tymczasowy Republiki Francuskiej), który podniósł wiek przyzwolenia na stosunki homoseksualne do 21 lat i 15 lat dla stosunków heteroseksualnych. W 1974 r. wiek 21 lat został następnie obniżony do 18 lat, który stał się wiekiem pełnoletniości.[5] Ustawa ta obowiązywała do 4 sierpnia 1982 r., kiedy została uchylona za prezydenta François Mitterranda w celu zrównania wieku zgody na 15 lat, pomimo głośnego sprzeciwu Jeana Foyera we Francuskim Zgromadzeniu Narodowym.

Publiczne obnażanie[edytuj | edytuj kod]

Mniej znane dyskryminujące prawo zostało przyjęte w 1960 r., wprowadzając do kodeksu karnego (art. 330, 2 alinea) klauzulę, która podwoiła karę za nieprzyzwoite obnażenie na aktywność homoseksualną. Nakaz ten miał na celu powstrzymanie stręczycielstwa. Klauzula przeciwko homoseksualizmowi została przyjęta na życzenie Parlamentu w następujący sposób:

Zarządzenie to zostało przyjęte przez władzę wykonawczą po tym, jak Parlament upoważnił ją do podjęcia środków ustawodawczych przeciwko narodowym plagom, takim jak alkoholizm. Paul Mirguet, poseł do Zgromadzenia Narodowego, uznał, że homoseksualizm jest również plagą, i dlatego zaproponował poprawkę podrzędną, znaną zatem jako poprawka Mirgueta, zobowiązującą rząd do wprowadzenia środków przeciwko homoseksualizmowi, która została przyjęta[6].

Artykuł 330 alinea 2 został uchylony w 1980 r. Jako część aktu redefiniującego kilka przestępstw seksualnych[7].

Ochrona prawna przed dyskryminacją[edytuj | edytuj kod]

W 1985 roku uchwalono ustawodawstwo krajowe zakazujące dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w zatrudnieniu, mieszkalnictwie i innych publicznych i prywatnych świadczeniach usług i towarów. W lipcu 2012 r. Francuski parlament dodał „tożsamość seksualną” do chronionych podstaw dyskryminacji we francuskim prawie. Wyrażenie „tożsamość seksualna” było używane jako synonim „tożsamości płciowej” pomimo krytyki ze strony ILGA-Europe, która mimo wszystko uważała to za ważny krok.[8][9] W dniu 18 listopada 2016 r. Nowa ustawa zmieniła artykuł 225-1 francuskiego kodeksu karnego i zastąpiła „tożsamość seksualną” terminem „tożsamość płciowa”[10].

Rozdział 2 kodeksu pracy (w języku francuskim: Code du travail) brzmi następująco:

Żadnej osoby nie można wykluczyć z procesu rekrutacji ani z możliwości odbycia stażu lub szkolenia w firmie, żadnego pracownika nie można ukarać, zwolnić ani poddać środkom dyskryminacyjnym, bezpośrednim lub pośrednim, [...] z tytułu pochodzenia, płci, moralności, orientacji seksualnej, tożsamości płciowej, wieku, sytuacji rodzinnej lub ciąży, cech genetycznych, sytuacji ekonomicznej, przynależności lub braku przynależności, prawdziwej lub przypuszczalnej, przynależności do grupy etnicznej, narodu lub rasy, poglądów politycznych, związku zawodowego lub działalności wzajemnej, przekonań religijnych, wyglądu fizycznego, nazwiska, miejsca zamieszkania, stanu zdrowia, utraty autonomii lub niepełnosprawności lub używania języka innego niż francuski.

W 2004, po próbie spalenia żywcem geja Sebastiana Noucheta przez skrajnie prawicowe ugrupowania, wprowadzono zaostrzony wymiar kar i zakazano wypowiedzi homofobicznych[11].

Francuski zakaz dyskryminacji obowiązuje także w Gujanie Francuskiej, na Gwadelupie i Martynice.

Francuskie prawo zawiera również przepisy przyznające prawo azylu przez wzgląd na orientację seksualną. Przepisy te, co prawda, nie mówią wprost o orientacji seksualnej, ale przyznaje się go osobom homoseksualnym w ramach „ochrony rodziny”.

Dyskryminacja w szkołach[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2008 r. Xavier Darcos, minister edukacji, ogłosił politykę zwalczania wszelkich form dyskryminacji, w tym homofobii, w szkołach. Był to jeden z 15 narodowych priorytetów edukacyjnych na rok szkolny 2008–2009. Fédération Indépendante et Démocratique Lycéenne (FIDL; Niezależna i Demokratyczna Federacja Licealistów) - pierwszy związek uczniów szkół średnich we Francji - również rozpoczął kampanie przeciwko homofobii w szkołach i wśród młodzieży.

W styczniu 2019 roku Ministerstwo Edukacji rozpoczęło nową kampanię mającą na celu zwalczanie prześladowania osób LGBT w szkołach. Kampania o nazwie Tous égaux, tous alliés (wszyscy równi, wszyscy sojusznicy) pomaga uczniom w dostępie do usług zgłaszania zastraszania, ustanowiła linię pomocy dla uczniów i pracowników oraz wymaga, aby wszystkie francuskie szkoły udzielały wskazówek dotyczących kwestii LGBT. Międzynarodowy Dzień Przeciw Homofobii (17 maja) będzie również szczególnym dniem promującym akcje uczulające[12].

W lutym 2019 roku doniesiono, że Francja używa słów „rodzic 1” i „rodzic 2” zamiast „matka” i „ojciec” w formularzach zgłoszeniowych, aby zapisać dzieci do szkół. Spowodowało to powszechne oburzenie wśród konserwatystów we Francji, mimo że zarówno małżeństwa osób tej samej płci, jak i adopcja LGBT są legalne w tym kraju od sześciu lat.[13][14]

W marcu 2019 roku minister szkolnictwa wyższego Frédérique Vidal ogłosiła, że chce, aby wszystkie uczelnie używały preferowanych imion osób transpłciowych, w tym na legitymacjach studenckich, formularzach egzaminacyjnych itp.[15]

Uznanie związków osób tej samej płci[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: pacte civil de solidarité.

Od 1993 Francja uznaje konkubinaty, przyznając parom tylko kilka praw.

Francja w 1999 zalegalizowała związki partnerskie (PACS), przyznając parom hetero- i homoseksualnym część praw z tych, jakie mają małżeństwa. Związek taki nie daje możliwości adopcji dzieci przez pary tej samej płci. Prawo to obowiązuje także w Gujanie Francuskiej.

W ciągu pięciu lat od wejścia w życie ustawy swój związek zalegalizowało ponad 130.000 par. Francuska statystyka nie rozgranicza, jakiego typu są to związki (hetero- czy homoseksualne), ale szacuje się, że 60% związków zarejestrowanych w Paryżu to pary homoseksualne. W ciągu tych pięciu lat wyrejestrowało swój związek 12% par (to znacznie mniej niż zwykłe małżeństwa). Według spisu powszechnego, we Francji istnieje 4.500.000 par żyjących w nieformalnym związku; par jednopłciowych nikt nie liczył.

Socjaliści i Zieloni zapowiedzieli, że, jeśli wygrają wybory we Francji, to zalegalizują małżeństwa homoseksualne. Projekt odpowiedniej ustawy pojawił się w połowie 2004.

W tym kraju pary homoseksualne wychowują około 200 tys. dzieci[16].

Transparent z napisem "Mieux vaut un mariage gay qu'un mariage triste" („lepsze małżeństwo homoseksualne niż smutne”), styczeń 2013 r., Paryż

W 2004 roku francuski sąd uznał dwie kobiety, żyjące ze sobą w związku homoseksualnym, za prawnych rodziców trójki dzieci urodzonych przez jedną z nich dzięki sztucznemu zapłodnieniu[17].

Gabinet Nicolasa Sarkozy’ego przygotowywał nowelizację ustawy o związkach partnerskich pozwalającą osobom homoseksualnym na adopcję dzieci. Jako prawni opiekunowie, będą mieć status podobny do biologicznych dziadków. Ustawa miała trafić pod obrady parlamentu we wrześniu 2007 roku[18].

Prawo małżeńskie[edytuj | edytuj kod]

Od 18 maja 2013 małżeństwa osób tej samej płci są we Francji uznawane i udzielane na tych samych zasadach, jak małżeństwa osób płci przeciwnej. 29 maja tego samego roku, w Montpellier, w związek małżeński wstąpili pierwsi w historii Francji nowożeńcy tej samej płci: dwóch mężczyzn[19].

Życie osób LGBT w kraju[edytuj | edytuj kod]

Francuzi, podobnie jak większość Europejczyków, należą do liberalnych i tolerancyjnych społeczeństw. Według sondażu Pew Global Attitudes Project z 2002 roku, 77% Francuzów akceptuje homoseksualizm[20].

Według sondażu Eurobarometr wykonanego na zlecenie UE w 2006 roku, 48% Francuzów popiera legalizację małżeństw homoseksualnych, a 35% nadanie praw adopcyjnych osobom tej samej płci[21]. Natomiast według sondażu Ipsos z 2006 roku, 62% Francuzów popiera legalizację małżeństw homoseksualnych[22].

W innych badaniach 65% ankietowanych Francuzów zadeklarowało, że osoby homoseksualne powinny mieć takie same prawa jak osoby heteroseksualne. Z opinią, że homoseksualizm jest czymś „nienormalnym”, zgadza się 31% Francuzów; przeciwnego zdania jest 61%[23].

Poparcie Francuzów wobec: Za Przeciw
Małżeństw homoseksualnych (2006) 62 37
Adopcji dzieci przez pary homoseksualne (2006) 35 65

Źródło (2006).. angus-reid.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-13)].

13 stycznia 2013 r. przez ulicę Paryża przeszła manifestacja, której uczestnicy protestowali przeciwko przyjęciu projektu ustawy, dzięki której możliwe będzie zawieranie małżeństw oraz adoptowanie dzieci przez pary homoseksualne. Projekt ustawy został przyjęty przez rząd francuski 7 listopada, zaś parlament ma ją rozpatrywać 29 stycznia[24]. Według organizatorów w manifestacji wzięło udział około 800 tys. osób, zaś policja mówi o liczbie 340 tys.[25]

We Francji funkcjonuje duża scena gejowska. Najwięcej lokali znajduje się w stolicy – Paryżu, najprawdopodobniej czwartej, po Londynie, Berlinie i Amsterdamie, najliczniejszej scenie gejowskiej w Europie. Ponadto działają tam liczne organizacje LGBT, wydawane są publikacje i organizowane parady w stolicy oraz w takich miastach, jak Lille, Lyon, Marsylia, Strasburg, Bordeaux, Reims czy Tuluza. W ubiegłym roku coroczna parada gejów i lesbijek w Paryżu zgromadziła 500-700 tysięcy uczestników. Terytoria zależne dysponują niewielką, liczącą po kilka lokali, sceną gejowską. We Francji funkcjonuje kanał telewizyjny o tematyce homoseksualnej.

Chociaż Francja to w większości (51-64%) kraj katolicki, religia w tak zlaicyzowanym społeczeństwie nie ma znaczącego wpływu na negatywne postrzeganie osób homoseksualnych. Homofobia, w tym agresja wobec mniejszości seksualnych, jest coraz częściej okazywana przez społeczność muzułmańską (Arabowie i Turcy) zamieszkującą kraj.

Oddawanie krwi[edytuj | edytuj kod]

Kurenda z Generalnej Dyrekcji Zdrowia (20 czerwca 1983) u szczytu epidemii HIV zakazała mężczyznom, którzy uprawiają seks z mężczyznami (MSM), oddawania krwi. Została jednak odwołana dekretem ministerialnym z dnia 12 stycznia 2009 r.[26]

W dniu 3 kwietnia 2015 r. deputowany z partii UMP Arnaud Richard przedstawił poprawkę przeciwko wyłączeniu MSM, która ostatecznie została przyjęta jeszcze w tym samym miesiącu[27][28].

W listopadzie 2015 roku minister zdrowia Marisol Touraine ogłosiła, że geje i biseksualiści we Francji mogą oddawać krew po 1 roku abstynencji seksualnej. Polityka ta została wdrożona i weszła w życie 10 lipca 2016 r. W lipcu 2019 r. Minister zdrowia Agnès Buzyn zapowiedział, że od 2 kwietnia 2020 r. okres odroczenia zostanie skrócony do czterech miesięcy abstynencji[29][30][31].

Służba w wojsku[edytuj | edytuj kod]

Lesbijki, homoseksualiści, biseksualiści i osoby transpłciowe mogą otwarcie służyć we Francuskich Siłach Zbrojnych[32][33].

Tabelka podsumowująca[edytuj | edytuj kod]

Legalna aktywność seksualna osób tej samej płci Yes check.svg (od 1791)
Homoseksualizm przestaje być postrzegany jako choroba Yes check.svg (od 1981)
Równy wiek zgody Yes check.svg (od 1982)
Przepisy antydyskryminacyjne w zatrudnieniu Yes check.svg (od 1985)
Przepisy antydyskryminacyjne w zakresie dostarczania towarów i usług Yes check.svg (od 1985)
Uznanie związków osób tej samej płci Yes check.svg (od 1999)
Dalsze przepisy antydyskryminacyjne (w tym dyskryminacja pośrednia, mowa nienawiści) Yes check.svg (od 2004)
Przepisy antydyskryminacyjne dotyczące tożsamości płciowej Yes check.svg (od 2012)
Małżeństwa osób tej samej płci Yes check.svg (od 2013)
Adopcja pasierba/pasierbicy przez pary tej samej płci Yes check.svg (od 2013)
Wspólna adopcja przez pary tej samej płci Yes check.svg (od 2013)
Mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami mogą oddawać krew Yes check.svg (od 2020 r., czteromiesięczna abstynencja)
Dostęp do in vitro dla par lesbijek X mark.svg (w oczekiwaniu)
Automatyczne rodzicielstwo na aktach urodzenia dzieci par tej samej płci X mark.svg (w oczekiwaniu)
Zakaz terapii konwersyjnej nieletnich X mark.svg (w oczekiwaniu)
Komercyjny surogat dla męskich par homoseksualnych X mark.svg (Komercyjny surogat jest nielegalny dla wszystkich par bez względu na orientację seksualną)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rainbow Europe, rainbow-europe.org [dostęp 2020-10-13].
  2. News et actualites LGBT+, TÊTU [dostęp 2020-10-13] (fr.).
  3. The 20 most and least gay-friendly countries in the world, The World from PRX [dostęp 2020-10-13] (ang.).
  4. The Ten Best Places In The World To Be Gay, The Independent, 17 września 2008 [dostęp 2020-10-13] (ang.).
  5. Loi n° 74-631 du 5 juillet 1974 fixant à dix-huit ans l'âge de la majorité - Légifrance, www.legifrance.gouv.fr [dostęp 2020-10-13].
  6. 1960 sous amendement Mirguet, semgai.free.fr [dostęp 2020-10-13].
  7. Loi n°80-1041 du 23 décembre 1980 RELATIVE A LA REPRESSION DU VIOL ET DE CERTAINS ATTENTATS AUX MOEURS - Légifrance, www.legifrance.gouv.fr [dostęp 2020-10-13].
  8. France adds “sexual identity” to the protected grounds of discrimination / Latest news / News / Home / ilga - ILGA Europe, web.archive.org, 3 lutego 2014 [dostęp 2020-10-15] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-03].
  9. L’«identité sexuelle» devient un motif de discrimination dans le code pénal, KOMITID, 25 lipca 2012 [dostęp 2020-10-15] (fr.).
  10. LOI n° 2016-1547 du 18 novembre 2016 de modernisation de la justice du XXIe siècle (1) - Légifrance, www.legifrance.gouv.fr [dostęp 2020-10-15].
  11. France announces tough new bill on hate speech. gay.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-04-20)]..
  12. Contre l'homophobie et la transphobie à l'École, Ministère de l'Education Nationale de la Jeunesse et des Sports [dostęp 2020-10-15] (fr.).
  13. ‘Mother’ and ‘father’ banned from school forms, NewsComAu, 18 lutego 2019 [dostęp 2020-10-15] (ang.).
  14. Francja zakaże używania słów... "matka" i "ojciec"?, Wprost, 10 czerwca 2013 [dostęp 2020-10-15] (pol.).
  15. Les personnes trans pourront bientôt utiliser leur prénom d'usage à la fac, www.20minutes.fr [dostęp 2020-10-15] (fr.).
  16. Maria Kruczkowska: Francja: w rodzinach homoseksualnych żyje 200.000 dzieci. Gazeta Wyborcza, 11 sierpnia 2005. [dostęp 2007-07-07].
  17. Francja: Sąd uznał dwie lesbijki za rodziców trójki dzieci. HLI-EUROPA, 12 października 2004. [dostęp 2007-07-07].
  18. IAR: Francja: Rząd chce pozwolić homoseksualistom na adopcję. Money.pl, 3 lipca 2007. [dostęp 2007-07-07].
  19. French couple ties the knot in first same-sex wedding - CNN, cnn.com [dostęp 2017-11-26].
  20. The Pew Global Attitudes Project: 44-NATION MAJOR SURVEY (2002) (ang.). [dostęp 2007-07-07].
  21. Standard Eurobarometer 66 / Autumn 2006 - TNS Opinion & Socia (ang.). [dostęp 2007-07-07].
  22. French Public Endorse Gay Marriage (ang.). 365Gay.com, 14 grudnia 2006. [dostęp 2007-07-07].
  23. PAP, MFi, onet, Absolut6na9: Francja - surowe kary za znieważające i obraźliwe uwagi wobec homoseksualistów. [dostęp 2007-07-07].
  24. Tysiące Francuzów w „Marszu wszystkich” (pol.). rp.pl. [dostęp 2013-01-13].
  25. Mass Paris rally against gay marriage in France (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2013-01-13].
  26. Arrêté du 12 janvier 2009 fixant les critères de sélection des donneurs de sang - Légifrance, www.legifrance.gouv.fr [dostęp 2020-10-13].
  27. Marie Piquemal, «Les homosexuels pourront donner leur sang, c'est un symbole fort», Libération.fr, 4 kwietnia 2015 [dostęp 2020-10-13] (fr.).
  28. Susannah Cullinane and Saskya Vandoorne CNN, France lifts ban on gay men as blood donors, CNN [dostęp 2020-10-13].
  29. Don du sang : autorisation pour homosexuels et bisexuels sous condition de quatre mois d'abstinence sexuelle, France 3 Occitanie [dostęp 2020-10-13] (fr.).
  30. Shannon Power, France to end 12 month gay blood donation ban, Gay Star News, 17 lipca 2019 [dostęp 2020-10-13] (ang.).
  31. Francja: koniec restrykcji wobec homoseksualnych krwiodawców?, queer.pl [dostęp 2020-10-13] (pol.).
  32. Une militaire transgenre doit prouver son changement de sexe «irréversible», Libération.fr, 11 października 2010 [dostęp 2020-10-13] (fr.).
  33. Wayback Machine, web.archive.org, 26 października 2016 [dostęp 2020-10-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-26].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]