Rodzicielstwo osób LGBT

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rodzicielstwo LGBT)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Para lesbijek z dziećmi

Rodzicielstwo osób LGBTwychowywanie dzieci przez lesbijki, gejów, osoby biseksualne lub transpłciowe[1].

W 2015 roku w Wielkiej Brytanii 19% małżeństw osób tej samej płci, 8% jednopłciowych związków partnerskich i 3% homoseksualnych związków kohabitacyjnych wychowywało dzieci[2]. W 2014 roku w USA 17% par jednopłciowych wychowywało dzieci[3]. W 2011 roku w Kanadzie ten odsetek wynosił 9%[4], we Francji – 10%[5], a w Australii – 12%[6].

Powszechne przekonanie, że dzieci potrzebują zarówno matki, jak i ojca nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych[7]. Istnieje naukowy konsensus, że dzieci par jednopłciowych rozwijają się tak samo dobrze jak dzieci par heteroseksualnych[1][7][8][9][10][11][12]. Wyniki niektórych badań sugerują, że umiejętności rodzicielskie gejów i lesbijek mogą być nawet lepsze niż umiejętności heteroseksualnych rodziców[1][13].

Oficjalnie uznawane rodzicielstwo par jednopłciowych stało się możliwe dzięki zmianom prawa umożliwiającym związkom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich oraz małżeństw i związanym z tym prawem do adopcji dla par homoseksualnych[11][14]. Adopcja przez związki jednopłciowe jest legalna w 24 państwach oraz w niektórych regionach Australii i Meksyku[15][16][17][18][19][20].

Historia[edytuj]

Przed 1950 rokiem w USA odnotowano tylko jeden przypadek sądowy dotyczący sprawy nad przyznaniem prawa do opieki nad dzieckiem, którego jeden z rodziców był osobą homoseksualną. W latach 1950–1969 odnotowano pięć takich przypadków. Od czasu zamieszek w Stonewall liczba spraw, w których wyoutowani geje i lesbijki walczyli przed sądem o swoje prawa rodzicielskie po rozwodzie znacząco wzrosła. Sądy konsekwentnie nie przyznawały im prawa do opieki nad dziećmi. Na początku lat 70. ruch wyzwolenia gejów i ruch feministyczny były nastawione antynatalistycznie, występowały przeciw rodzinie i macierzyństwu[21]. W 1971 roku aktywiści Frontu Wyzwolenia Gejów w swoim manifeście napisali: „Musimy dążyć do zlikwidowania rodziny”[22]. Na paradach gejów i lesbijek oraz marszach feministek pojawiały się hasła, takie jak: Zniszczyć rodzinę i Zniszczyć monogamię[21]. Wtedy w literaturze naukowej zaczęły być publikowane studia przypadków dzieci wychowywanych przez homoseksualistów[13].

W 1976 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne przyjęło stanowisko, że „płeć, tożsamość płciowa czy orientacja seksualna naturalnych lub potencjalnych rodziców adopcyjnych bądź zastępczych nie powinna być jedyną lub główną cechą rozpatrywaną w sprawach dotyczących przyznania opieki nad dzieckiem bądź umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej czy zastępczej”[23]. W styczniu 1977 roku hrabstwo Miami-Dade na Florydzie wprowadziło prawo zakazujące dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej. Przeciwnicy nowego prawa, skupieni wokół ruchu Save Our Children, założonego przez Anitę Bryant, piosenkarkę i byłą wicemiss USA, zebrali ponad 60 tysięcy podpisów pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum mającego na celu anulowanie decyzji władz hrabstwa. Referendum odbyło się w czerwcu 1977 roku i wyborcy stosunkiem głosów 69 do 31% opowiedzieli się za zniesieniem prawa antydyskryminacyjnego. Kampania ruchu Save Our Children opierała się na ulotkach i ogłoszeniach w prasie, w których przedstawiano homoseksualistów jako zagrożenie dla dzieci. Doprowadziła ona nie tylko do sukcesu przeciwników praw gejów i lesbijek w referendum, ale także do tego, że w tym samym roku Floryda jako pierwszy stan USA zakazała adopcji dzieci przez osoby homoseksualne[24][25].

Systematyczne badania nad rodzicielstwem gejów i lesbijek zaczęły się pojawiać w czasopismach naukowych od końca lat 70[13]. W latach 80. miało początek zjawisko nazywane lesbian baby boom (lesbaby boom) bądź gay baby boom (gayby boom) – coraz więcej wyoutowanych homoseksualistów, głównie lesbijek, zaczęło zostawać rodzicami[21][26][27]. Częściowo przyczyniły się do tego techniki wspomaganego rozrodu[28]. Niektóre homoseksualne kobiety zostawały matkami w wyniku sztucznego zapłodnienia. Lesbijki szukały dawców nasienia wśród bliskich, w bankach spermy lub za pośrednictwem lekarzy. W tamtym czasie większość lekarzy w USA, Kanadzie i Europie odmawiało zabiegu sztucznej inseminacji niezamężnym kobietom, a w szczególności lesbijkom. Pierwsza fala planowanych ciąż lesbijek była wynikiem sztucznego zapłodnienia nasieniem pozyskanym głównie od znanych im mężczyzn, często gejów lub członków rodziny. Wiele par lesbijek korzystało ze spermy brata lub kuzyna jednej z nich. W połowie lat 80. miały miejsce pierwsze procesy sądowe, w których o opiekę nad dziećmi walczyły między sobą lesbijki lub lesbijki z dawcami nasienia[21]. Homoseksualiści starali się też o adopcję dzieci lub próbowali tworzyć rodziny zastępcze[21][27]. W 1988 roku amerykańskie Narodowe Stowarzyszenie Pracowników Socjalnych i Child Welfare League of America poparły ich starania[29][30]. Zarówno w latach 80., jak i 90. główna walka prawna dla homoseksualnych rodziców toczyła się na rozprawach rozwodowych, na których starali się uzyskać prawo do opieki nad dziećmi[11].

W 1995 roku Amerykańskie Stowarzyszenie Prawników przyjęło rezolucję, w której poparło „wprowadzenie prawodawstwa i wdrażanie polityki publicznej zapewniających, że prawa do opieki nad dziećmi i do ich odwiedzin nie można nie przyznać lub ograniczyć na podstawie orientacji seksualnej”[31]. W 1997 roku New Jersey stało się pierwszym stanem USA, który zalegalizował adopcję dzieci przez pary homoseksualne[29]. W tym samym roku Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne poparło prawa osób i par homoseksualnych do opieki nad dziećmi, przysposobienia, tworzenia rodzin zastępczych i korzystania z nowych technik reprodukcyjnych[32]. Rok później National Adoption Center i North American Council on Adoptable Children poparły adopcję przez związki jednopłciowe[30]. W 1999 roku Amerykańskie Stowarzyszenie Prawników zajęło stanowisko, że „orientacja seksualna nie powinna być przeszkodą w adopcji”[29]. W tym samym roku podobne stanowisko zajęła Amerykańska Akademia Psychiatrii Dzieci i Młodzieży[30].

Oficjalnie uznawane rodzicielstwo par jednopłciowych stało się możliwe dzięki zmianom prawa umożliwiającym związkom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich oraz małżeństw i związanym z tym prawem do adopcji dla par homoseksualnych[11][14]. Pierwszym państwem, które zalegalizowało związki partnerskie była Dania w 1989 roku[21]. Od początku XXI wieku status prawny rodzin gejów i lesbijek zaczął zmieniać się diametralnie[11]. W 2001 roku Holandia jako pierwsze państwo na świecie umożliwiła parom homoseksualnym zawieranie małżeństw i adopcję dzieci[33].

Gdy w 2002 roku Amerykańska Akademia Pediatryczna poparła adopcję przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów, członkowie przeciwni tej decyzji założyli nową organizację – Amerykańskie Kolegium Pediatrów[34]. W tym samym roku i w latach późniejszych kolejne organizacje naukowe wydały oświadczenia popierające homoseksualne rodzicielstwo[30].

We wrześniu 2010 roku Sąd Apelacyjny Trzeciego Dystryktu Florydy orzekł, że trwający od ponad 30 lat stanowy zakaz adopcji dzieci przez osoby homoseksualne jest niekonstytucyjny. Floryda była wtedy jedynym stanem USA, który zakazywał adopcji tego typu[35].

W marcu 2016 roku Sąd Dystryktowy USA dla Południowego Dystryktu Missisipi uznał, że istniejący od 16 lat stanowy zakaz adopcji przez pary jednopłciowe jest niezgodny z Konstytucją Stanów Zjednoczonych. Missisipi było wtedy ostatnim stanem USA, który nie zezwalał związkom osób tej samej płci na przysposobienie dzieci[20][36].

Demografia[edytuj]

Lesbian family.jpg

Informacje ogólne[edytuj]

Osoby LGBT zostają rodzicami w związku heteroseksualnym lub przez przybrane rodzicielstwo, adopcję, rodzicielstwo zastępcze, sztuczne zapłodnienie, zapłodnienie in vitro, surogację bądź wspólne rodzicielstwo z osobą lub osobami płci przeciwnej[12][28][30][37][38]. Większość dzieci wychowywanych przez gejów i lesbijki pochodzi z ich poprzednich związków heteroseksualnych[11][38][39][40].

Australia[edytuj]

2001

Spis ludności wykazał, że w Australii mieszkało 20 000 związków jednopłciowych (0,5% ogółu par), z czego 19% par lesbijskich i 5% gejowskich wychowywało łącznie 3444 dzieci. Takie rodziny stanowiły 0,1% wszystkich par z dziećmi[41].

2006

Spis powszechny pokazał, że około 3200 dzieci żyło w rodzinach tworzonych przez pary jednopłciowe[42].

2011

Według badania na próbie 3835 osób LGBT, 32,5% lesbijek, 11% gejów, 39,5% biseksualnych mężczyzn i 24,8% biseksualnych kobiet miało dzieci[43].

Ze spisu powszechnego wynikało, że Australię zamieszkiwało 33 714 związków homoseksualnych (0,7% wszystkich par), z czego 12% (2% gejowskich i 22% lesbijskich) wychowywało łącznie 6300 dzieci. Takie rodziny stanowiły 0,1% wszystkich par z dziećmi[44][6].

Brazylia[edytuj]

2010

Spis ludności pokazał, że w Brazylii mieszkało 67 492 związków homoseksualnych (0,2% wszystkich par), z czego 5,2% par gejowskich i 31,4% par lesbijskich wychowywało dzieci[45].

Francja[edytuj]

1999

Według danych francuskiego Państwowego Instytutu Statystyki i Badań Ekonomicznych, we Francji 6% par jednopłciowych (0% gejowskich i 16% lesbijskich) wychowywało dzieci[46].

2011

Według danych francuskiego Państwowego Instytutu Statystyki i Badań Ekonomicznych, we Francji mieszkało około 100 000 par homoseksualnych (0,6% ogółu par), z czego około 10% wychowywało dzieci[5].

Holandia[edytuj]

2002

Według danych Statistics Netherlands, Holandię zamieszkiwało blisko 48 tysiące związków homoseksualnych (1,5% ogółu par), z czego około 9% (1% gejowskich i 18% lesbijskich) wychowywało dzieci[47].

2005

Według danych Statistics Netherlands, w Holandii mieszkało blisko 53 tysiące par jednopłciowych (nieznacznie więcej niż 1% wszystkich związków), z czego około 9% (1% gejowskich i 18% lesbijskich) wychowywało dzieci[48].

2009

Według danych Statistics Netherlands, w Holandii żyło 56 tysiące par homoseksualnych, z czego około 11% (3% gejowskich i 20% lesbijskich) wychowywało dzieci[49].

Irlandia[edytuj]

2011

Według danych ze spisu powszechnego, w Irlandii mieszkało 4042 związków jednopłciowych. Około 6% z nich wychowywało dzieci[50].

Kanada[edytuj]

2001

Ze spisu powszechnego wynikało, że w Kanadzie mieszkało 34 000 par jednopłciowych (0,5% ogółu par), z czego około 15% związków lesbijskich i 3% gejowskich wychowywało dzieci[51].

2006

Spis ludności pokazał, że w Kanadzie żyło 45 300 par homoseksualnych (0,6% wszystkich par), z czego około 9% (16,3% lesbijskich i 2,9% gejowskich) wychowywało dzieci[52].

2011

Spis powszechny wykazał, że Kanadę zamieszkiwało 64 575 związków homoseksualnych (0,8% ogółu par), z czego 9,4% (3,4% gejowskich i 16,5% lesbijskich) wychowywało dzieci[4].

Niemcy[edytuj]

2006

Z danych opublikowanych przez Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości Niemiec wynikało, że w Niemczech mieszkało co najmniej 62 300 par jednopłciowych, z czego około 8% wychowywało łącznie co najmniej 6600 dzieci[53].

2011

Według spisu powszechnego, w Niemczech żyło 29 tysięcy homoseksualnych związków partnerskich, z czego 9,6% wychowywało dzieci[54].

Norwegia[edytuj]

1999

Badanie przeprowadzone na próbie 2983 norweskich gejów i lesbijek wykazało, że 10% z nich miało dzieci, a 5% je wychowywało[55].

2011

Według danych Statistics Norway, w Norwegii 13% sformalizowanych związków homoseksualnych (3% gejowskich i 24% lesbijskich) wychowywało łącznie 661 dzieci[56].

Nowa Zelandia[edytuj]

2006

Według spisu powszechnego, w Nowej Zelandii mieszkało 5900 związków jednopłciowych (mniej niż 1% wszystkich związków), z czego 8% par gejowskich i 26% par lesbijskich wychowywało dzieci[57].

Polska[edytuj]

2013–2014

Według badania Instytutu Psychologii PAN przeprowadzonego na próbie 3038 osób LGBT, 9% osób nieheteroseksualnych było w Polsce rodzicami[58].

Stany Zjednoczone[edytuj]

2006

American Community Survey pokazało, że 18,8% par homoseksualnych wychowywało dzieci[59].

2007

Z American Community Survey wynikało, że 18,3% związków jednopłciowych wychowywało dzieci[59].

2008

American Community Survey wykazało, że 17,2% par jednopłciowych wychowywało dzieci[59].

General Social Survey pokazało, że 49% homo- i biseksualnych kobiet oraz 19% homo- i biseksualnych mężczyzn miało dzieci[59].

2009

Z American Community Survey wynikało, że 16,2% par homoseksualnych wychowywało dzieci[59].

2010

American Community Survey pokazało, że w Stanach Zjednoczonych żyło 594 000 związków jednopłciowych (około 1% ogółu par), z czego około 19% wychowywało dzieci[60].

Spis powszechny wykazał, że w USA mieszkało 646 464 par homoseksualnych (0,6% wszystkich związków)[61][62], czego 17% (24% lesbijskich i 10% gejowskich) wychowywało dzieci[61][63].

2011

American Community Survey pokazało, że w Stanach Zjednoczonych żyło 605 472 związków homoseksualnych (około 1% ogółu par), z czego 16% (22% lesbijskich i 10% gejowskich) wychowywało dzieci[64].

2012

Badanie Instytutu Gallupa przeprowadzone na próbie 121 290 osób wykazało, że 32% kobiet LBT i 16% mężczyzn GBT wychowywało dzieci[65].

Według American Community Survey, 21% (13% gejowskich i 28% lesbijskich) związków homoseksualnych wychowywało łącznie 235 692 dzieci[66].

2013

Z analizy dostępnych danych dokonanej przez Williams Institute wynikało, że[63]:

  • 37% osób LGBT było rodzicami,
  • 19% par jednopłciowych wychowywało dzieci,
  • 220 000 dzieci wychowało się w rodzinach tworzonych przez związki homoseksualne,
  • dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe stanowiły 0,3% wszystkich dzieci,
  • 6 milionów osób (2% populacji) dorosłych i dzieci miało co najmniej jednego rodzica, który był osobą LGBT,
  • związki homoseksualne i ich dzieci częściej należały do mniejszości rasowych lub etnicznych.

Badanie Pew Research Center na próbie 1197 osób LGBT wykazało, że 52% osób biseksualnych, 31% lesbijek i 16% gejów było rodzicami[67].

National Health Interview Survey na próbie 104 520 osób pokazało, że w USA[68]:

  • 23% osób LGB wychowywało dzieci,
  • mieszkało 690 000 par jednopłciowych (1,1% ogółu par), z czego 19% wychowywało dzieci,
  • 200 000 dzieci wychowywało się w związkach homoseksualnych,
  • 19% samotnych osób LGB wychowywało dzieci,
  • od 1,1 do 2 milionów dzieci było wychowywanych przez samotne osoby LGB.

Z American Community Survey wynikało, że 18% (27% lesbijskich i 8% gejowskich) par homoseksualnych wychowywało łącznie około 210 000 dzieci[69].

2014

American Community Survey pokazało, że w Stanach Zjednoczonych żyło 783 100 związków jednopłciowych. 17,3% z nich (23,7% par lesbijskich i 10,4% par gejowskich) wychowywało dzieci[3].

Szwecja[edytuj]

2009

Według danych Statistics Sweden, w Szwecji blisko 40% sformalizowanych związków lesbijskich i 6% sformalizowanych związków gejowskich wychowywało dzieci[70].

Urugwaj[edytuj]

2011

Spis powszechny wykazał, że w Urugwaju żyło 1392 związków jednopłciowych (0,2% ogółu par), z czego 4,8% par gejowskich i 21,5% par lesbijskich wychowywało dzieci[45].

Wielka Brytania[edytuj]

2010

Według danych Office for National Statistics, Wielką Brytanię zamieszkiwało[71]:

2011

Z danych Office for National Statistics wynikało, że w Wielkiej Brytanii mieszkało[72]:

  • 59 tysięcy jednopłciowych związków partnerskich, z czego 8% wychowywało dzieci,
  • 63 tysiące homoseksualnych związków kohabitacyjnych, z czego 5% wychowywało dzieci.
2012

Dane Office for National Statistics pokazały, że w Wielkiej Brytanii żyło[73]:

  • 66 tysięcy jednopłciowych związków partnerskich, z czego 9% wychowywało dzieci,
  • 69 tysięcy homoseksualnych związków kohabitacyjnych, z czego 9% wychowywało dzieci.
2013

Według danych Office for National Statistics, Wielką Brytanię zamieszkiwało[74]:

  • 63 tysiące jednopłciowych związków partnerskich, z czego 13% wychowywało dzieci,
  • 89 tysięcy homoseksualnych związków kohabitacyjnych, z czego 6% wychowywało dzieci.
2014

Dane Office for National Statistics pokazały, że w Wielkiej Brytanii żyło[75]:

  • 61 tysięcy jednopłciowych związków partnerskich, z czego 19% wychowywało dzieci,
  • 89 tysięcy homoseksualnych związków kohabitacyjnych, z czego 11% wychowywało dzieci.
2015

Według danych Office for National Statistics, w Wielkiej Brytanii mieszkało[2]:

  • 13 tysięcy małżeństw osób tej samej płci, z czego 19% wychowywało dzieci,
  • 48 tysięcy jednopłciowych związków partnerskich, z czego 8% wychowywało dzieci,
  • 90 tysięcy homoseksualnych związków kohabitacyjnych, z czego 3% wychowywało dzieci.

Włochy[edytuj]

2005

Według badania przeprowadzonego na próbie 4690 mężczyzn i 2084 kobiet nieheteroseksualnych, 5% gejów i lesbijek było we Włoszech rodzicami[76].

Wyniki badań naukowych[edytuj]

Informacje ogólne[edytuj]

Większość badań dotyczy rodzicielstwa lesbijek, przeprowadzono niewiele badań na temat wychowywania dzieci przez gejów, osoby biseksualne i transpłciowe[1][14][77][78][79][80]. Próby badawcze są dość jednorodne. W większości składają z białych, wyoutowanych, wykształconych lesbijek, z miast i klasy średniej[26][77][78][80]. Biseksualiści, którzy brali udział w badaniach, najczęściej zostali wymieszani razem z homoseksualnymi rodzicami[14][81]. Badań dotyczących rodzicielstwa osób transpłciowych jest bardzo mało – dotychczas przeprowadzone badania skupiły się głównie na wpływie transpłciowości rodziców na tożsamość płciową ich dzieci[14][79][82]. Brakuje również badań dotyczących dzieci osób nieheteroseksualnych z klasy robotniczej, mieszkających na terenach wiejskich, z mniejszości rasowych lub etnicznych[26][80].

Badania nad rodzicielstwem osób LGBT obejmują lesbijki, które urodziły dzieci, pozostając w związku heteroseksualnym, a później stworzyły rodzinę z pojedynczym rodzicem lub przybraną rodzinę, oraz samotne lesbijki lub pary lesbijek, które stworzyły rodzinę przez adopcję albo przez sztuczne zapłodnienie. Badania dotyczą także gejów, którzy zostali ojcami w związku heteroseksualnym lub też w wyniku planowanego ojcostwa gejów, polegającego na adopcji, rodzicielstwie zastępczym lub skorzystaniu z surogatki, a także wspólnego rodzicielstwa, najczęściej z lesbijką lub parą lesbijek[14].

W większości badań naukowcy jako metod badawczych użyli metody wywiadu i kwestionariuszy[26]. Stosunkowo niewiele z nich skupiło się na dzieciach gejów i lesbijek w okresie dojrzewania i dorosłości[13].

W 2003 roku 55% Amerykanów uznawało parę lesbijek z dziećmi za rodzinę, a 54% uważało, że para gejów z dziećmi stanowi rodzinę. W 2006 ten odsetek wynosił odpowiednio – 61% i 59%[83]. W 2010 roku 63% Amerykanów uznawało parę jednopłciową wychowującą dzieci za rodzinę[84]. W Polsce ten odsetek wynosił 9% w 2006 roku[85], a w 2013 roku – 23%[86].

Stanowisko organizacji naukowych[edytuj]

Wśród naukowców istnieje konsensus, że dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe rozwijają się tak samo dobrze jak dzieci par heteroseksualnych[1][7][8][9][10][11][12]. Do grona organizacji naukowych, które oświadczyły, że dzieci wychowywane przez nieheteroseksualnych rodziców rozwijają się prawidłowo, należą: Światowe Towarzystwo Zdrowia Seksualnego[87], Europejskie Towarzystwo Rozrodu Człowieka i Embriologii[88], Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne[13][89][90], Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne[90], Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne[91][92], Amerykańskie Towarzystwo Medyczne[90], Amerykańskie Towarzystwo Psychoanalityczne[93], Amerykańskie Towarzystwo Terapii Małżeńskiej i Rodzinnej[90], Amerykańska Akademia Psychiatrii Dzieci i Młodzieży[94][95][96], amerykańskie Narodowe Stowarzyszenie Pracowników Socjalnych[90], Amerykańskie Stowarzyszenie Zdrowia Publicznego[94], Amerykańska Akademia Pediatryczna[10][97], Amerykańska Akademia Lekarzy Rodzinnych[90], amerykańska National Council on Family Relations[98], Amerykańskie Stowarzyszenie Poradnictwa Psychologicznego[94], Amerykańskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu[99], Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów[100], amerykańska Child Welfare League of America[101], Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne[102], Kanadyjskie Towarzystwo Psychologiczne[103][104], Kanadyjskie Towarzystwo Płodności i Andrologii[105], Kanadyjskie Stowarzyszenie Położników i Ginekologów[106], brytyjskie Królewskie Kolegium Psychiatrów[107], Kolumbijskie Kolegium Psychologów[108], Kolumbijskie Towarzystwo Psychiatryczne[109], Australijskie Towarzystwo Psychologiczne[1][110], Australijskie Towarzystwo Medyczne[111], Nowozelandzkie Towarzystwo Psychologiczne[112], Południowoafrykańskie Towarzystwo Psychologiczne[113], Południowoafrykańskie Stowarzyszenie Psychiatrów[114], Południowoafrykańska Akademia Nauk[115], Madryckie Kolegium Psychologów[116][117], Hiszpańska Federacja Stowarzyszeń Seksuologicznych[118], Włoskie Towarzystwo Psychologiczne[119][120], włoska Krajowa Rada Psychologów[121], Szwedzkie Towarzystwo Psychologiczne[122], Stowarzyszenie Portugalskich Psychologów[123], Portugalskie Towarzystwo Seksuologii Klinicznej[124] i Irlandzkie Towarzystwo Psychologiczne[125][126].

Geje i lesbijki jako rodzice[edytuj]

Powszechne przekonanie, że dzieci potrzebują zarówno matki, jak i ojca nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych[7]. Nie potwierdziły się też obawy, że dzieci pozostające pod opieką gejów czy lesbijek są bardziej narażone na wykorzystywanie seksualne[12][13]. Osoby homoseksualne są tak samo zdolne do wychowywania dzieci jak osoby heteroseksualne[13][127]. Wyniki niektórych badań sugerują, że umiejętności rodzicielskie gejów i lesbijek mogą być nawet lepsze niż umiejętności heteroseksualnych rodziców[1][13].

W porównaniu z parami heteroseksualnymi, matki lesbijki rzadziej stosują kary fizyczne wobec swoich dzieci, częściej się z nimi bawią, rzadziej nakładają na nie surowe ograniczenia, rzadziej kierują się stereotypami płciowymi w wyborze i akceptacji zabawek, gier czy ubrań dla swoich dzieci i rzadziej próbują uzyskać konformizm społeczny czy płciowy u swoich dzieci[1][7][11]. Lesbijki, które zostały matkami w wyniku sztucznego zapłodnienia, wychowują dzieci tak samo dobrze jak heteroseksualne związki małżeńskie, a nawet przewyższają je w takich aspektach, jak: czas spędzony z dziećmi, umiejętności rodzicielskie, bliskość i przywiązanie z dziećmi oraz czułość wobec dzieci[7][14].

Macierzyństwo par lesbijskich jest bardziej egalitarne niż rodzicielstwo związków heteroseksualnych. Ojcostwo par gejowskich jest mniej egalitarne niż macierzyństwo związków lesbijskich, ale bardziej egalitarne niż rodzicielstwo par heteroseksualnych. Gejowscy ojcowie rzadziej niż pary heteroseksualne stosują kary cielesne wobec swoich dzieci i rzadziej promują u nich konformizm płciowy, ale częściej niż lesbijskie matki[1][7].

Rodziny tworzone przez homoseksualne matki są mniej trwałe niż rodziny heteroseksualne[7][128]. Lesbijki wolą mieć córki i adoptują dziewczynki częściej niż pary heteroseksualne. Geje preferują adopcję chłopców. Ponadto pary jednopłciowe częściej dokonują adopcji międzyrasowych niż pary heteroseksualne[7][129].

Dobrostan psychiczny[edytuj]

Badania pokazują, że dobrostan psychiczny dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe jest taki sam jak dzieci par heteroseksualnych[8][12][37][39][77][127][130][131], a nawet lepszy, przynajmniej w niektórych aspektach[1][7][78][80]. Dzieci homoseksualnych rodziców rozwijają się prawidłowo w zakresie funkcjonowania emocjonalnego, rozwoju behawioralnego i rozwoju osobowości[10][13][37][55][131][132]. Nastoletnie dzieci par lesbijek nie różnią od nastoletnich dzieci par heteroseksualnych pod względem poziomu lęku, objawów depresji, poczucia własnej wartości i częstości używania tytoniu, alkoholu czy marihuany[8][12].

Rozwój poznawczy[edytuj]

Dzieci wychowywane przez homoseksualnych rodziców nie różnią się od dzieci z rodzin heteroseksualnych pod względem rozwoju poznawczego[10][39][55][77][78][80][132]. Brytyjskie badanie 6-letnich dzieci lesbijek pokazało, że ich dzieci postrzegały się jako mniej poznawczo i fizycznie sprawne od swoich rówieśników, ale ta różnica zniknęła, gdy dzieci osiągnęły 12 rok życia[7].

Rozwój społeczny[edytuj]

Rozwój społeczny dzieci par jednopłciowych jest taki sam jak dzieci par heteroseksualnych[10][12][13][127][132]. Dzieci wychowywane przez lesbijki nie różnią się od swoich rówieśników pod względem przestępczości, liczby przyjaciół, jakości relacji z rówieśnikami i czasu spędzanego z przyjaciółmi. Część badań wskazuje, że te dzieci częściej doświadczają wiktymizacji ze strony rówieśników, a inne, że nie ma różnic w tym aspekcie między nimi a dziećmi z rodzin heteroseksualnych[1][8][12][13][14][55][130][132].

Orientacja seksualna i zachowania seksualne[edytuj]

Niewiele wiadomo na temat wpływu orientacji seksualnej rodziców na seksualność dzieci[1][7][127]. Z przeprowadzonych badań wynika, że dzieci wychowywane przez gejów i lesbijki nie wyrastają częściej na homoseksualistów i zdecydowana większość z nich jest heteroseksualna[8][13][37][55][77][78][80][127][130][131][132]. Aczkolwiek dzieci lesbijek, szczególnie córki, są bardziej otwarte na homoseksualizm, chętniej kwestionują własną seksualność oraz częściej wchodzą w homoseksualne związki lub rozważają taką możliwość[1][7][11][13][37][39][78][130][132].

Nastoletnie dzieci par lesbijek nie różnią się od swoich rówieśników pod względem liczby partnerów seksualnych i prawdopodobieństwa kontaktu płciowego, zajścia w ciążę, zostania ojcem czy ryzyka zarażenia się chorobą przenoszoną drogą płciową. Wiek inicjacji seksualnej tych dzieci jest taki sami albo nawet późniejszy niż ich rówieśników[11][12][14].

Tożsamość płciowa[edytuj]

Dzieci rodziców homoseksualnych i transpłciowych nie różnią od dzieci heteroseksualnych rodziców pod względem tożsamości płciowej[8][13][55][77][78][80][127][130][131][132].

Zachowania związane z rolą płciową[edytuj]

Zachowania związane z rolą płciową przejawiane przez dzieci wychowywane przez homoseksualnych rodziców mieszczą się w normie, ale niektóre dzieci mogą wykazywać większą płciową elastyczność w zakresie aktywności i zainteresowań[130]. Wyniki badań są niejednoznaczne. Część badań wykazało, że córki lesbijek są bardziej męskie, a synowie bardziej kobiecy. Inna część badań pokazuje, że nie ma różnic między dziećmi homoseksualistów a heteroseksualistów w zachowaniach związanych z rolą płciową[1][7][8][13][37][39][55][77][78][127][130][132]. Istnieją też dane, które sugerują, że zachowania związane z rolą płciową przejawiane przez dzieci homoseksualnych rodziców są bardziej tradycyjne niż zachowania ich rówieśników[80].

Umiejętności szkolne[edytuj]

Umiejętności szkolne dzieci wychowywanych przez nieheteroseksualnych rodziców są zbliżone do umiejętności ich rówieśników. Dzieci par jednopłciowych robią normalny postęp w nauce, a ich wyniki w czytaniu i matematyce są podobne do wyników dzieci wychowywanych przez małżeństwa heteroseksualne[10][11][12].

Relacja rodzic–dziecko[edytuj]

Według informacji pozyskanych od rodziców, pary jednopłciowe mają lepszą relację z dziećmi niż pary heteroseksualne, a według danych pozyskanych od dzieci, nie ma różnicy w jakości relacji rodzic–dziecko między rodzinami heteroseksualnymi a homoseksualnymi. Jednym z możliwych wyjaśnień tej rozbieżności jest efekt społecznych oczekiwań – uczestnicy badania mogli prezentować siebie w możliwie jak najlepszym świetle. Zjawisko to jest prawdopodobne ze względu na pragnienie gejów i lesbijek do zrównoważenia oraz odwrócenia negatywnych obrazów i dyskryminacji[77][80].

Warunki socjoekonomiczne[edytuj]

Dzieci wychowywane przez pary gejowskie i lesbijskie mają zapewnione gorsze warunki materialne i mieszkaniowe niż dzieci wychowywane przez pary heteroseksualne. Rodziny tworzone przez samotne osoby LGBT wychowujące dzieci są 3 razy bardziej narażone na ubóstwo niż rodziny tworzone przez samotnych rodziców heteroseksualnych. Rodziny tworzone przez pary homoseksualne wychowujące dzieci są 2 razy bardziej zagrożone ubóstwem niż rodziny składające się z par heteroseksualnych wychowujących dzieci[63][133].

Krytyka i odpowiedź na krytykę[edytuj]

Badania zostały skrytykowane za:

Naukowcom przeprowadzającym lub analizującym badania zarzucono także:

  • ignorowanie wyników świadczących o różnicach między dziećmi rodziców homoseksualnych a heteroseksualnych[39][136],
  • niejasność projektu badawczego oraz stawianych i testowanych hipotez[135],
  • lekceważenie rezultatów sugerujących negatywny wpływ homoseksualnego rodzicielstwa na rozwój dzieci[137][138],
  • że ich poglądy polityczne i społeczne wpływają na to, jak prowadzą badania, jakie wyniki otrzymują i jak je interpretują[39][137][140].

Odpowiedź na krytykę:

  • badania na małych i nielosowych próbach są normą zarówno w psychologii rozwojowej, jak i w całej psychologii[9][26][127],
  • jeśli nieheteroseksualni rodzice byliby z natury mniej zdolni do wychowywania dzieci, to badania wykazałyby to, niezależnie od rodzaju dobranej próby badawczej[127],
  • badania na losowych i reprezentatywnych próbach potwierdziły, że dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe rozwijają się prawidłowo[26][90][127],
  • ciężar dowodu spoczywa na tych, którzy twierdzą, że dzieci rodziców nieheteroseksualnych wychowują się gorzej od dzieci rodziców heteroseksualnych[127].

Adopcja[edytuj]

Status prawny[edytuj]

Status prawny adopcji dzieci przez pary homoseksualne na świecie:

     Adopcja przez pary jednopłciowe legalna1

     Adopcja przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów legalna

     Brak prawa do adopcji

1W Finlandii prawo wejdzie w życie w 2017 roku.

Państwa, w których legalna jest adopcja przez pary osób tej samej płci to[15][16][17][18][19][20][29][141]:

Adopcja przez związki homoseksualne jest też legalna w niektórych regionach Australii (Australia Zachodnia (2002), Australijskie Terytorium Stołeczne (2004), Nowa Południowa Walia (2010), Tasmania (2013) i Wiktoria (2016)) i Meksyku (miasto Meksyk (2010) i Coahuila (2014))[16][142].

W Niemczech (2004), Finlandii (2009) i Estonii (2016) adopcja przez pary jednopłciowe nie jest dopuszczona przez prawo, ale legalna jest adopcja przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów[16][143][144].

Opinia publiczna[edytuj]

Kwestia adopcji dzieci przez pary jednopłciowe budzi liczne kontrowersje[8][129]. Sondaże pokazują następujące poparcie dla adopcji przez pary homoseksualne: Holandia – 85% (2013)[145], Niemcy – 57% (2015)[146], Hiszpania – 73% (2014)[147], Belgia – 64% (2014)[147], Szwecja – 75% (2014)[147], Wielka Brytania – 66% (2014)[147], Szwajcaria – 58,3% (2015)[148], Irlandia – 71% (2015)[149], Dania – 59% (2013)[150], Austria – 53% (2014)[151], Luksemburg – 55% (2013)[152], Norwegia – 54% (2013)[150], Francja – 57% (2015)[153], Portugalia – 40,4% (2014)[154], Finlandia – 57% (2014)[155], Czechy – 44% (2015)[156], Słowacja – 22% (2015)[157], Włochy – 24% (2015)[158], Słowenia – 38% (2015)[159], Grecja – 30% (2015)[160], Malta – 24,7% (2013)[161], Węgry – 38% (2014)[147], Polska – 22% (2015)[162], Rosja – 3% (2015)[163], USA – 63% (2014)[164], Kanada – 73% (2014)[147], Meksyk – 24% (2013)[165], Argentyna – 62% (2014)[147], Chile – 44% (2015)[166], Brazylia – 57% (2013)[167], Kolumbia – 24% (2015)[168], Australia – 68% (2014)[147], Izrael – 66% (2013)[169], Japonia – 56% (2014)[147], Korea Południowa – 45% (2014)[147].

Orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka[edytuj]

Z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że:

  • różnicowanie prawa do adopcji ze względu na orientację seksualną jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka[170],
  • ograniczenie prawa do adopcji wyłącznie do heteroseksualnych par małżeńskich nie jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka[171],
  • odmowa adopcji osobom w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gdy prawo do adopcji dziecka partnera mają osoby żyjące w niemałżeńskich parach heteroseksualnych[172].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Short E, Riggs DW, Perlesz A, Brown R, Kane G: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families: A Literature Review prepared for the Australian Psychological Society. Australian Psychological Society, 2007. [dostęp 2015–02–17].
  2. a b Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2015. 2015. [dostęp 2015–12–17].
  3. a b American Community Survey 2014: Characteristics of Same-Sex Couple Households. U.S. Census Bureau, 2015. [dostęp 2016–04–04].
  4. a b Portrait of Families and Living Arrangements in Canada: Families, households and marital status, 2011 Census of Population. Ottawa: Statistics Canada, 2012, s. 7–8. ISBN 978-1-100-21118-3. [dostęp 2015–02–17].
  5. a b Buisson G, Lapinte A. Le couple dans tous ses états. Non-cohabitation, conjoints de meme sexe, Pacs.... „Insee premiere”. 1435, s. 1–4, 2013. [dostęp 2015–02–27]. 
  6. a b Australian Bureau of Statistics: Same-sex couples in Australia. W: Australian Social Trends [on-line]. 2013. [dostęp 2015–02–17].
  7. a b c d e f g h i j k l m n Biblarz TJ, Stacey J. How Does the Gender of Parents Matter?. „Journal of Marriage and Family”. 72 (1), s. 3–22, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x. [dostęp 2015–02–17]. 
  8. a b c d e f g h i Patterson CJ. Children of Lesbian and Gay Parents: Psychology, Law, and Policy. „American Psychologist”. 64 (8), s. 727–36, 2009. DOI: 10.1037/0003-066X.64.8.727. PMID: 19899878. 
  9. a b c Expert Affidavit of Michael Lamb, Ph.D., Windsor v. United States, United States District Court for the Southern District of New York. 2011. [dostęp 2014–12–16].
  10. a b c d e f g Perrin EC, Siegel BS; Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family. Promoting the Well-Being of Children Whose Parents Are Gay or Lesbian. „Pediatrics”. 131 (4), s. e1374–83, 2013. DOI: 10.1542/peds.2013-0377. PMID: 23519940. 
  11. a b c d e f g h i j k Moore MR, Stambolis-Ruhstorfer M. LGBT Sexuality and Families at the Start of the Twenty-First Century. „Annual Review of Sociology”. 39, s. 491–507, 2013. DOI: 10.1146/annurev-soc-071312-145643. 
  12. a b c d e f g h i j Manning WD, Fettro MN, Lamidi E. Child Well-Being in Same-Sex Parent Families: Review of Research Prepared for American Sociological Association Amicus Brief. „Population Research and Policy Review”. 33 (4), s. 485–502, 2014. DOI: 10.1007/s11113-014-9329-6. PMID: 25018575. PMCID: PMC4091994. 
  13. a b c d e f g h i j k l m n o Committee on Lesbian, Gay, and Bisexual Concerns; Committee on Children, Youth, and Families; Committee on Women in Psychology: Lesbian & Gay Parenting. American Psychological Association, 2005. [dostęp 2015–02–17].
  14. a b c d e f g h i Biblarz TJ, Savci E. Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Families. „Journal of Marriage and Family”. 72 (3), s. 480–97, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2010.00714.x. [dostęp 2015–02–17]. 
  15. a b Llei 34/2014, del 27 de novembre, qualificada de les unions civils i de modificació de la Llei qualificada del matrimoni, de 30 de juny de 1995. „Butlletí Oficial del Principat d’Andorra”. 71 (26), s. 5295–301, 2014–12–24. [dostęp 2015–06–07]. 
  16. a b c d Carroll A, Itaborahy LP: State-Sponsored Homophobia: A world survey of laws: criminalisation, protection and recognition of same-sex love. International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association, maj 2015. [dostęp 2015–06–07].
  17. a b República de Colombia Corte Constitucional: Comunicado No. 50. 2015–11–04. [dostęp 2015–11–14].
  18. a b Lei n.º 2/2016. „Diário da República”. 41, s. 634–5, 2016–02–29. [dostęp 2016–02–29]. 
  19. a b Movement Advancement Project: Equality Maps: Foster and Adoption Laws. [dostęp 2015–11–14].
  20. a b c United States District Court for the Southern District of Mississippi: Court Order, Campaign for Southern Equality v. Mississippi Department of Human Services. southernequality.org, 2016–03–31. [dostęp 2016–04–21].
  21. a b c d e f Stacey J: Gay and Lesbian Families Are Here; All Our Families Are Queer; Let's Get Used to It!. W: Coontz S, Parson M, Raley G (red.): American Families: A Multicultural Reader. Wyd. 1. New York: Routledge, 1999, s. 372–405. ISBN 0-415-91574-0.
  22. Gay Liberation Front: Manifesto. Fordham University, 1971. [dostęp 2014–12–16].
  23. American Psychological Association: Child Custody or Placement. 1976. [dostęp 2015–02–17].
  24. Jenkins P: Decade of Nightmares: The End of the Sixties and the Making of Eighties America. New York: Oxford University Press, 2006, s. 120–2. ISBN 978-0-19-517866-1.
  25. Ball CA: The Right to Be Parents: LGBT Families and the Transformation of Parenthood. New York: New York University Press, 2012, s. 148–9. ISBN 978-0-8147-3930-3.
  26. a b c d e f Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 3–14. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  27. a b Davis MA: Demographics of Gay and Lesbian Adoption and Family Policies. W: Baumle AK (red.): International Handbook on the Demography of Sexuality. New York: Springer, 2013, s. 383–401. ISBN 978-94-007-5512-3.
  28. a b Greenfeld DA, Seli E: Assisted Reproduction in Same Sex Couples. W: Sauer MV (red.): Principles of Oocyte and Embryo Donation. Wyd. 2. London: Springer, 2013, s. 289–301. ISBN 978-1-4471-2392-7.
  29. a b c d American Bar Association: Adoption by Gay and Lesbian Adults. 1999. [dostęp 2015–02–17].
  30. a b c d e Fein-Zachary V, LaCava L: LGBT Couples and Families with Children. W: Makadon HJ, Mayer KH, Potter J, Goldhammer H (red.): The Fenway Guide to Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health. Philadelphia: American College of Physicians, 2008, s. 100–34. ISBN 978-1-930513-95-2.
  31. American Bar Association: Sexual Orientation as a Factor in Child Custody & Visitation Cases. 1995. [dostęp 2015–02–17].
  32. Binder RL. American Psychiatric Association Resource Document on Controversies in Child Custody: Gay and Lesbian Parenting, Transracial Adoptions, Joint Versus Sole Custody, and Custody Gender Issues. „Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law”. 26 (2), s. 267–76, 1998. PMID: 9664262. [dostęp 2015–02–17]. 
  33. Merin Y: Equality for Same-Sex Couples: The Legal Recognition of Gay Partnerships in Europe and the United States. Chicago: University of Chicago Press, 2002, s. 111. ISBN 978-0-226-52032-2.
  34. Drescher J. When Politics Distort Science: What Mental Health Professionals Can Do. „Journal of Gay & Lesbian Mental Health”. 13 (3), s. 213–26, 2009. DOI: 10.1080/19359700902964222. 
  35. Florida Third District Court of Appeal: Opinion of the Court, Florida Department of Children and Families v. In re: Matter of Adoption of X.X.G. and N.R.G.. 2010–09–22. [dostęp 2015–02–17].
  36. Campaign for Southern Equality, et al.: Complaint for Declaratory and Injunctive Relief, Campaign for Southern Equality v. Mississippi Department of Human Services, United States District Court for the Southern District of Mississippi. familyequality.org, 2015–08–12. [dostęp 2016–04–21].
  37. a b c d e f g h i Tasker F. Lesbian Mothers, Gay Fathers, and Their Children: A Review. „Developmental and Behavioral Pediatrics”. 26 (3), s. 224–40, 2005. PMID: 15956875. 
  38. a b Perrin EC: Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2002, s. 105–6. ISBN 978-0-306-46761-5.
  39. a b c d e f g h Stacey J, Biblarz TJ. (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter?. „American Sociological Review”. 66 (2), s. 159–83, 2001. DOI: 10.2307/2657413. [dostęp 2014–12–16]. 
  40. Brewster KL, Tillman KH, Jokinen-Gordon H. Demographic Characteristics of Lesbian Parents in the United States. „Population Research and Policy Review”. 33 (4), s. 503–26, 2014. DOI: 10.1007/s11113-013-9296-3. 
  41. Australian Bureau of Statistics: Same-sex couple families. W: Year Book Australia [on-line]. 2005. [dostęp 2012–01–14].
  42. Australian Bureau of Statistics: Childrens living arrangements. W: A Picture of the Nation: the Statistician's Report on the 2006 Census [on-line]. 2006. [dostęp 2012–04–17].
  43. Leonard W, et al.: Private Lives 2: The second national survey of the health and wellbeing of gay, lesbian, bisexual and transgender (GLBT) Australians. Melbourne: Australian Research Centre in Sex, Health & Society, La Trobe University, 2012, s. 24. ISBN 978-192-1915-161. [dostęp 2015–02–25].
  44. Australian Bureau of Statistics: Same-sex Couple Families. W: Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census [on-line]. 2012. [dostęp 2014–12–16].
  45. a b Goldani AM, Esteve A, Turu A: Coming Out in the 2010 Census: Same-Sex Couples in Brazil and Uruguay. International Union for the Scientific Study of Population, 2013. [dostęp 2016–01–08].
  46. Toulemon L, Vitrac J, Cassan F: Le difficile comptage des couples homosexuels d’apres l’enquete EHF. W: Rohrbasser JM (red.): Histoires de familles, histoires familiales: Les résultats de l'enquete famille de 1999. Paris: INED, 2005, s. 589–603. ISBN 978-2-7332-0156-5. [dostęp 2014–12–16].
  47. Steenhof L, Harmsen C: Same-sex couples in the Netherlands. Statistics Netherlands, 2002. [dostęp 2014–12–16].
  48. Steenhof L: Over 50 thousand lesbian and gay couples. Statistics Netherlands, 2005. [dostęp 2012–04–17].
  49. Bos H, van Gelderen L: Homo en lesbisch ouderschap in Nederland. W: Keuzenkamp S (red.): Steeds gewoner, nooit gewoon. Acceptatie van homoseksualiteit in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2010, s. 104–18. ISBN 978-90-377-0501-0.
  50. Central Statistics Office: This is Ireland – Highlights from Census 2011, part 1. 2012. [dostęp 2014–12–16].
  51. Statistics Canada: 2001 Census: Marital status, common-law status, families, dwellings and households. 2002. [dostęp 2012–01–14].
  52. Milan A, Wells C, Vézina M: Family Portrait: Continuity and Change in Canadian Families and Households in 2006, 2006 Census. Ottawa: Statistics Canada, 2007, s. 12–3. ISBN 978-0-662-46681-9. [dostęp 2014–12–16].
  53. Rupp M, Bergold P: The living conditions of children in same-sex civil partnerships. Federal Ministry of Justice, 2010. [dostęp 2012–04–17].
  54. Statistisches Bundesamt: More than a third of the households in Germany are single households. 2014. [dostęp 2016–01–05].
  55. a b c d e f g h i j Anderssen N, Amlie C, Ytteroy EA. Outcomes for children with lesbian or gay parents. A review of studies from 1978 to 2000. „Scandinavian Journal of Psychology”. 43 (4), s. 335–51, 2002. DOI: 10.1111/1467-9450.00302. PMID: 12361102. 
  56. Wiik KA, Seierstad A, Noack T: Divorce in norwegian same-sex marriages 1993-2011. Statistics Norway, 2012. [dostęp 2014–12–16].
  57. Statistics New Zealand: Characteristics of Same-sex Couples in New Zealand. 2010. [dostęp 2014–12–16].
  58. Mizielińska J, Abramowicz M, Stasińska A: Rodziny z wyboru w Polsce. Życie rodzinne osób nieheteroseksualnych. Włodarczyk A (red.). Warszawa: Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk, 2014, s. 113–5. ISBN 978-83-939589-3-1. [dostęp 2014–12–16].
  59. a b c d e Gates GJ. Family Formation and Raising Children among Same-Sex Couples. „NCFR Report”. 56 (4), s. F1–F4, 2011. [dostęp 2014–12–16]. 
  60. Lofquist D: Same-Sex Couple Households. W: American Community Survey Briefs [on-line]. U.S. Census Bureau, 2011. [dostęp 2014–12–16].
  61. a b Gates GJ, Cooke AM: United States Census Snapshot: 2010. Williams Institute, 2011. [dostęp 2012–04–17].
  62. Lofquist D, Lugaila T, O’Connell M, Feliz S: Households and Families: 2010. W: 2010 Census Briefs [on-line]. U.S. Census Bureau, 2012. [dostęp 2014–12–16].
  63. a b c Gates GJ: LGBT Parenting in the United States. Williams Institute, 2013. [dostęp 2015–02–27].
  64. U.S. Census Bureau: Frequently Asked Questions About Same-Sex Couple Households. 2013. [dostęp 2014–12–16].
  65. Gates GJ, Frank N: Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT. Gallup, 2012. [dostęp 2014–12–16].
  66. Payne KK: Demographic Profile of Same-Sex Couple Households with Minor Children, 2012. National Center for Family & Marriage Research, 2014. [dostęp 2015–02–25].
  67. Pew Research Center: A Survey of LGBT Americans: Attitudes, Experiences and Values in Changing Times. 2013. [dostęp 2014–12–16].
  68. Gates GJ: LGB Families and Relationships: Analyses of the 2013 National Health Interview Survey. Williams Institute, 2014. [dostęp 2015–02–17].
  69. Gates GJ: Demographics of Married and Unmarried Same-Sex Couples: Analyses of the 2013 American Community Survey. Williams Institute, 2015. [dostęp 2016–04–04].
  70. Andersson G, Noack T. Legal Advances and Demographic Developments of Same-sex Unions in Scandinavia. „Stockholm Research Reports in Demography”. 2, s. 1–19, 2010. [dostęp 2014–12–16]. 
  71. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2001 to 2010. 2011. [dostęp 2015–02–25].
  72. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2001 to 2011. 2012. [dostęp 2015–02–25].
  73. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2012. 2012. [dostęp 2015–02–25].
  74. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2013. 2013. [dostęp 2015–02–25].
  75. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2014. 2015. [dostęp 2015–02–27].
  76. Lelleri R, Prati G, Pietrantoni L. Omogenitorialita: I risultati di una ricerca italiana. „Difesa Sociale”. 4, s. 71–84, 2008. [dostęp 2015–02–25]. 
  77. a b c d e f g h i j Crowl A, Ahn S, Baker J. A Meta-Analysis of Developmental Outcomes for Children of Same-Sex and Heterosexual Parents. „Journal of GLBT Family Studies”. 4 (3), s. 385–407, 2008. DOI: 10.1080/15504280802177615. [dostęp 2014–12–16]. 
  78. a b c d e f g h i j k l Meezan W, Rauch J. Gay Marriage, Same-Sex Parenting, and America’s Children. „The Future of Children”. 15 (2), s. 97–115, 2005. PMID: 16158732. [dostęp 2014–12–16]. 
  79. a b Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 177–88. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  80. a b c d e f g h i Fedewa AL, Black WW, Ahn S. Children and Adolescents with Same-Gender Parents: A Meta-Analytic Approach in Assessing Outcomes. „Journal of GLBT Family Studies”. 11 (1), s. 1–34, 2015. DOI: 10.1080/1550428X.2013.869486. 
  81. Ross LE, Dobinson C: Where Is the “B” in LGBT Parenting? A Call for Research on Bisexual Parenting. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 87–103. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  82. Downing JB: Transgender-Parent Families. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 105–115. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  83. Powell B, Bolzendahl C, Geist C, Steelman LC: Counted Out: Same-Sex Relations and Americans' Definitions of Family. New York: Russell Sage Foundation, 2010, s. 29. ISBN 978-0-87154-688-3.
  84. Becker AB, Todd ME. A New American Family? Public Opinion toward Family Status and Perceptions of the Challenges Faced by Children of Same-Sex Parents. „Journal of GLBT Family Studies”. 9 (5), s. 425–48, 2013. DOI: 10.1080/1550428X.2013.822841. 
  85. CBOS: Potrzeby prokreacyjne oraz preferowany i realizowany model rodziny. marzec 2006. [dostęp 2015–02–17].
  86. CBOS: Rodzina – jej współczesne znaczenie i rozumienie. marzec 2013. [dostęp 2015–02–17].
  87. World Association for Sexual Health: Position Statement: Co-Adoption of Children by Same Sex Couples. 2013. [dostęp 2014–12–16].
  88. De Wert G, et al. ESHRE Task Force on Ethics and Law 23: Medically Assisted Reproduction in Singles, Lesbian and Gay Couples, and Transsexual People. „Human Reproduction”. 29 (9), s. 1859–65, 2014. DOI: 10.1093/humrep/deu183. PMID: 25052011. 
  89. a b c d e f g
  90. Brief of Amicus Curiae American Sociological Association in Support of Respondent Kristin M. Perry and Respondent Edith Schlain Windsor, Hollingsworth v. Perry and United States v. Windsor, Supreme Court of the United States. 2013. [dostęp 2014–12–16].
  91. Brief of Amicus Curiae American Sociological Association in Support of Petitioners, Obergefell v. Hodges, Supreme Court of the United States. 2015. [dostęp 2015–12–19].
  92. American Psychoanalytic Association: Position Statement on Parenting. 2012. [dostęp 2014–12–16].
  93. a b c Brief Amicus Curiae Submitted in Support of Appellants by American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, et al., Ray v. Ohio, Supreme Court of Ohio. 2001. [dostęp 2015–04–13].
  94. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry: Gay, Lesbian, Bisexual, or Transgender Parents. 2009. [dostęp 2013–08–31].
  95. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry: Children with Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Parents. W: Facts for Families [on-line]. 2013. [dostęp 2015–04–13].
  96. Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family Health. Promoting the Well-Being of Children Whose Parents Are Gay or Lesbian. „Pediatrics”. 131 (4), s. 827–30, 2013. DOI: 10.1542/peds.2013-0376. PMID: 23519941. 
  97. National Council on Family Relations: NCFR Board of Directors' statement on child well-being, same-sex parenting, and marriage. 2015. [dostęp 2016–01–05].
  98. Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Access to fertility treatment by gays, lesbians, and unmarried persons: a committee opinion. „Fertility and Sterility”. 100 (6), s. 1524–7, 2013. DOI: 10.1016/j.fertnstert.2013.08.042. PMID: 24094420. [dostęp 2014–12–16]. 
  99. Committee on Ethics. ACOG Committee Opinion No. 385: The Limits of Conscientious Refusal in Reproductive Medicine. „Obstetrics & Gynecology”. 110 (5), s. 1203–8, 2007. DOI: 10.1097/01.AOG.0000291561.48203.27. PMID: 17978145. [dostęp 2014–12–16]. 
  100. Child Welfare League of America: Position Statement on Parenting of Children by Lesbian, Gay, and Bisexual Adults. 2005. [dostęp 2014–12–16].
  101. Brief of Amici Curiae American Anthropological Association, American Academy of Pediatrics, California, and Robert M. Galatzer-Levy, M.D., in Support of Respondents and Affirmance, Addressing California Proposition 8’s Stigmatizing Effects, Hollingsworth v. Perry, Supreme Court of the United States. 2013. [dostęp 2015–12–19].
  102. Canadian Psychological Association: Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38. 2005. [dostęp 2014–12–16].
  103. Canadian Psychological Association: Same Sex Marriage – 2006 Position Statement. 2006. [dostęp 2014–12–16].
  104. Canadian Fertility and Andrology Society, Counselling Special Interest Group: Assisted Human Reproduction Counselling Practice Guidelines. 2009. [dostęp 2015–04–13].
  105. Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada: Same sex parenting and family life. 2012. [dostęp 2015–04–13].
  106. Royal College of Psychiatrists: Response to Equal Civil Marriage: A Consultation. 2012. [dostęp 2015–12–19].
  107. Colegio Colombiano de Psicólogos, Instituto Colombiano de Bienestar Familiar: Efectos de la Adopción Homoparental sobre el Desarrollo Integral del Niño, Niña o Adolescente en Colombia. 2014. [dostęp 2016–01–29].
  108. Asociación Colombiana de Psiquiatría: Comunicado ACP 16 de febrero de 2015. 2015. [dostęp 2016–01–14].
  109. Australian Psychological Society: Quality of parenting – not sexuality of parents – key to children’s wellbeing. 2012. [dostęp 2015–12–19].
  110. Australian Medical Association: Sexual Diversity and Gender Identity. 2002. [dostęp 2015–12–19].
  111. New Zealand Psychological Society: Submission – (Definition of Marriage) Amendment Bill. 2012. [dostęp 2014–12–16].
  112. Psychological Society of South Africa: An Open Statement from the Psychological Society of South Africa to the People and Leaders of Uganda Concerning The Anti-Homosexuality Bill 2009. 2010–02–23. [dostęp 2016–04–21].
  113. South African Society of Psychiatrists: Press Statement on Homosexuality. 2005. [dostęp 2015–04–13].
  114. Academy of Science of South Africa: Diversity in Human Sexuality: Implications for Policy in Africa. Pretoria: Academy of Science of South Africa, 2015, s. 47–8. ISBN 978-0-9922286-9-9. [dostęp 2015–12–23].
  115. Colegio Oficial de Psicólogos de Madrid: Adopción por parte de familias homoparentales. 2004. [dostęp 2015–04–13].
  116. Colegio Oficial de Psicólogos de Madrid: La homosexualidad no es un trastorno mental. 2005. [dostęp 2015–04–13].
  117. Federación Espanola de Sociedades de Sexología. Postura oficial de la Federación Espanola de Sociedades de Sexología (FESS) sobre el matrimonio y a adopción de parejas homosexuales. „Boletín Informativo”. 9 (2), s. 16–8, 2006. [dostęp 2015–12–19]. 
  118. Associazione Italiana di Psicologia: L’ammissibilita dell’adozione di minori da parte di una singola persona. 2011. [dostęp 2015–04–13].
  119. Associazione Italiana di Psicologia: Comunicato AIP sulle dichiarazioni del Ministro Lorenzin in tema di adozioni. 2014. [dostęp 2015–04–13].
  120. Consiglio Nazionale dell’Ordine degli Psicologi: Infanzia, Ordine degli Psicologi alla Lorenzin: "Tutelare famiglie omogenitoriali senza pregiudizi ideologici". 2014. [dostęp 2015–04–13].
  121. Sveriges Psykologförbund: Förbundet svarar om adoption. 2013. [dostęp 2016–01–05].
  122. Ordem dos Psicólogos Portugueses: Relatório de Evidência Científica Psicológica sobre Relações Familiares e Desenvolvimento Infantil nas Famílias Homoparentais. 2013. [dostęp 2016–01–05].
  123. Sociedade Portuguesa de Sexologia Clínica: Proposta de Lei da Co-adopção. 2013. [dostęp 2016–01–05].
  124. Psychological Society of Ireland: Psychological Society of Ireland President warns of the detrimental emotional consequences the Marriage Equality Debate may have. 2015. [dostęp 2015–04–13].
  125. Psychological Society of Ireland: Guidelines for Good Practice with Lesbian, Gay and Bisexual Clients. 2015. [dostęp 2015–12–19].
  126. a b c d e f g h i j k Herek GM. Legal Recognition of Same-Sex Relationships in the United States: A Social Science Perspective. „American Psychologist”. 61 (6), s. 607–21, 2006. DOI: 10.1037/0003-066X.61.6.607. PMID: 16953748. [dostęp 2014–12–16]. 
  127. Schumm WR. Comparative Relationship Stability of Lesbian Mother and Heterosexual Mother Families: A Review of Evidence. „Marriage & Family Review”. 46 (8), s. 499–509, 2010. DOI: 10.1080/01494929.2010.543030. 
  128. a b Farr RH, Patterson CJ: Lesbian and Gay Adoptive Parents and Their Children. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 39–55. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  129. a b c d e f g Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 125–56. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  130. a b c d Greenfeld DA. Reproduction in same sex couples: quality of parenting and child development. „Current Opinion in Obstetrics & Gynecology”. 17 (3), s. 309–12, 2005. PMID: 15870566. 
  131. a b c d e f g h i j k l Bos HM, van Balen F, van den Boom DC. Lesbian families and family functioning: an overview. „Patient Education and Counseling”. 59 (3), s. 263–75, 2005. DOI: 10.1016/j.pec.2004.10.006. PMID: 16326265. [dostęp 2014–12–16]. 
  132. Romero AP, Baumle AK, Badgett MVL, Gates GJ: Census Snapshot: United States. Williams Institute, 2007. [dostęp 2015–02–27].
  133. a b c Affidavit of Steven Lowell Nock, Halpern v. Canada (Attorney General), Ontario Superior Court of Justice. 2001. [dostęp 2014–12–16].
  134. a b c d Lerner R, Nagai AK: No Basis: What the Studies Don’t Tell Us About Same-Sex Parenting. Washington, DC: Marriage Law Project, 2001. [dostęp 2014–12–16].
  135. a b c d Amended Declaration of Sharon Quick, M.D. as Expert Witness for the Defendant, Varnum v. Brien, Iowa District Court for Polk County. 2007. [dostęp 2014–12–16].
  136. a b c d e Redding RE. Sociopolitical Diversity in Psychology: The Case for Pluralism. „American Psychologist”. 56 (3), s. 205–15, 2001. DOI: 10.1037/0003-066X.56.3.205. PMID: 11315246. [dostęp 2014–12–16]. 
  137. a b c d e Marks L. Same-sex parenting and children’s outcomes: A closer examination of the American psychological association’s brief on lesbian and gay parenting. „Social Science Research”. 41 (4), s. 735–51, 2012. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2012.03.006. PMID: 23017844. [dostęp 2014–12–16]. 
  138. Amato PR. The well-being of children with gay and lesbian parents. „Social Science Research”. 41 (4), s. 771–4, 2012. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2012.04.007. PMID: 23017846. [dostęp 2014–12–16]. 
  139. Redding RE. Politicized Science. „Society”. 50 (5), s. 439–46, 2013. DOI: 10.1007/s12115-013-9686-5. 
  140. Lov om ændring af myndighedsloven for Grønland, lov om ikrafttræden for Grønland af lov om ægteskabets retsvirkninger, retsplejelov for Grønland og kriminallov for Grønland. „Lovtidende A”. 103, s. 1–2, 2016–02–04. [dostęp 2016–04–18]. 
  141. Adoption Amendment (Adoption by Same-Sex Couples) Act 2015. Parliament of Victoria, 2015. [dostęp 2015–12–17].
  142. Itaborahy LP, Zhu J: State-Sponsored Homophobia: A world survey of laws: criminalisation, protection and recognition of same-sex love. International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association, maj 2014. [dostęp 2015–01–05].
  143. Kooseluseadus. Riigikogu, 2014. [dostęp 2015–12–17].
  144. Ifop: Enquete sur la droitisation des opinions publiques européennes. czerwiec 2013. [dostęp 2014–12–16].
  145. YouGov: Mehrheit der Deutschen für Homo-Ehe. 2015–05–29. [dostęp 2016–01–14].
  146. a b c d e f g h i j Ipsos: Same-Sex Marriage: Respondents in 15 Countries Assess Their Views on Same-Sex Marriage. czerwiec 2014. [dostęp 2016–01–14].
  147. Die Adoption für Gays wird mehrheitsfähig. 20min.ch, 2015–09–07. [dostęp 2016–01–14].
  148. O'Brien C: Family Values: 54% would be willing to help a relative die. irishtimes.com, 2015–03–24. [dostęp 2016–01–14].
  149. a b YouGov: YouGov / EMEA Survey Results. styczeń 2013. [dostęp 2014–12–16].
  150. Umfrage: Mehrheit für Adoption durch Homosexuelle. profil.at, 2014–03–08. [dostęp 2016–01–14].
  151. Majority in Luxembourg supports gay marriage. wort.lu, 2013–05–10. [dostęp 2014–12–16].
  152. BVA: Les Français et les droits des couples homosexuels. 2015–06–27. [dostęp 2016–01–14].
  153. Silva M: Portugueses querem referendo sobre coadoção. sapo.pt, 2014–02–14. [dostęp 2016–01–14].
  154. Same sex marriage gains popularity: survey. finlandtimes.fi, 2014–03–14. [dostęp 2016–01–18].
  155. CVVM: Postoje veřejnosti k právům homosexuálů – květen 2015. kwiecień 2015. [dostęp 2016–01–14].
  156. Slovaks are most tolerant of sexual education question. spectator.sme.sk, 2015–02–03. [dostęp 2016–01–18].
  157. Bresolin M: Italiani favorevoli alle unioni civili tra gay, ma divisi sulle nozze. lastampa.it, 2015–05–27. [dostęp 2016–01–18].
  158. Večina podpira istospolne poroke, do posvojitev je zadržana. rtvslo.si, 2015–02–16. [dostęp 2016–01–14].
  159. Έρευνα για την ομοφυλοφιλία στην Ελλάδα: Υπέρ του συμφώνου συμβίωσης το 70%, αλλά 'κατά' των υιοθεσιών. news247.gr, 2015–05–12. [dostęp 2016–01–14].
  160. Debono J: Majority favour ‘civil unions’ but not gay adoption. maltatoday.com, 2013–11–18. [dostęp 2014–12–16].
  161. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza: Postawy wobec równości małżeńskiej w Polsce. 2015. [dostęp 2016–01–14].
  162. VCIOM: Same-Sex Marriage: Pro et Contra. 2015–07–10. [dostęp 2016–01–14].
  163. Gallup: Most Americans Say Same-Sex Couples Entitled to Adopt. 2014–05–30. [dostęp 2014–12–16].
  164. Paramétrica: Mexicanos divididos sobre los derechos de los homosexuales. 2013–11–19. [dostęp 2016–01–14].
  165. Plaza Pública: Track semanal de Opinión Pública. 2015–09–07. [dostęp 2016–01–14].
  166. Quase 60% dos brasileiros são a favor de adoção de crianças por gays. terra.com.br, 2013–03–25. [dostęp 2016–01–14].
  167. El 73% de los colombianos está en contra de adopción gay. publimetro.co, 2015–05–04. [dostęp 2016–01–14].
  168. Ho S: Poll: 70% of Israelis support recognition for gays. timesofisrael.com, 2013–12–15. [dostęp 2016–01–14].
  169. European Court of Human Rights: Grand Chamber judgment E.B. v. France. 2008-01–22. [dostęp 2014–12–16].
  170. European Court of Human Rights: The refusal to allow a woman to adopt her same-sex partner’s child was not discriminatory. 2012–03–15. [dostęp 2014–12–16].
  171. European Court of Human Rights: Impossibility of second-parent adoption in a same-sex relationship in Austria is discriminatory in comparison with situation of unmarried different-sex couples. 2013–02–19. [dostęp 2014–12–16].