Rodzicielstwo osób LGBT

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rodzicielstwo LGBT)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Para lesbijek z dziećmi

Rodzicielstwo osób LGBTwychowywanie dzieci przez lesbijki, gejów, osoby biseksualne lub transpłciowe[1].

W 2017 roku w Wielkiej Brytanii 18% małżeństw osób tej samej płci, 15% jednopłciowych związków partnerskich i 4% homoseksualnych związków kohabitacyjnych wychowywało dzieci[2]. W 2016 roku w Kanadzie 12% par jednopłciowych wychowywało dzieci[3], a w 2015 roku w USA ten odsetek wynosił 16%[4].

Przekonanie, że dzieci potrzebują zarówno matki, jak i ojca nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych[5]. Nie wykazano, żeby orientacja seksualna lub tożsamość płciowa rodziców miały negatywny wpływ na rozwój dzieci[6][7]. Istnieje konsensus naukowy, że dzieci par jednopłciowych rozwijają się tak samo dobrze jak dzieci par heteroseksualnych[1][5][8][9][10][11][12]. Wyniki niektórych badań sugerują, że umiejętności rodzicielskie gejów i lesbijek mogą być nawet lepsze niż umiejętności heteroseksualnych rodziców[1][13].

Oficjalnie uznawane rodzicielstwo par jednopłciowych stało się możliwe dzięki zmianom prawa umożliwiającym związkom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich oraz małżeństw i związanym z tym prawem do adopcji dla par homoseksualnych[10][14]. Adopcja przez związki jednopłciowe jest legalna w 26 państwach oraz w większości regionów Australii i niektórych jurysdykcjach Meksyku[15][16].

Historia[edytuj]

Przed 1950 rokiem w USA odnotowano tylko jeden przypadek sądowy dotyczący sprawy nad przyznaniem prawa do opieki nad dzieckiem, którego jeden z rodziców był osobą homoseksualną. W latach 1950–1969 odnotowano pięć takich przypadków. Od czasu zamieszek w Stonewall liczba spraw, w których wyoutowani geje i lesbijki walczyli przed sądem o swoje prawa rodzicielskie po rozwodzie znacząco wzrosła. Sądy konsekwentnie nie przyznawały im prawa do opieki nad dziećmi. Na początku lat 70. ruch wyzwolenia gejów i ruch feministyczny były nastawione antynatalistycznie, występowały przeciw rodzinie i macierzyństwu[17]. W 1971 roku aktywiści Frontu Wyzwolenia Gejów w swoim manifeście napisali: „Musimy dążyć do zlikwidowania rodziny”[18]. Na paradach gejów i lesbijek oraz marszach feministek pojawiały się hasła, takie jak: Zniszczyć rodzinę i Zniszczyć monogamię[17]. Wtedy w literaturze naukowej zaczęły być publikowane studia przypadków dzieci wychowywanych przez homoseksualistów[13].

W 1976 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne przyjęło stanowisko, że „płeć, tożsamość płciowa czy orientacja seksualna naturalnych lub potencjalnych rodziców adopcyjnych bądź zastępczych nie powinny być jedyną lub główną cechą rozpatrywaną w sprawach dotyczących przyznania opieki nad dzieckiem bądź umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej czy zastępczej”[19]. W styczniu 1977 roku hrabstwo Miami-Dade na Florydzie wprowadziło prawo zakazujące dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej. Przeciwnicy nowego prawa, skupieni wokół ruchu Save Our Children, założonego przez Anitę Bryant, piosenkarkę i byłą wicemiss USA, zebrali ponad 60 tysięcy podpisów pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum mającego na celu anulowanie decyzji władz hrabstwa. Referendum odbyło się w czerwcu 1977 roku i wyborcy stosunkiem głosów 69 do 31% opowiedzieli się za zniesieniem prawa antydyskryminacyjnego. Kampania ruchu Save Our Children opierała się na ulotkach i ogłoszeniach w prasie, w których przedstawiano homoseksualistów jako zagrożenie dla dzieci. Doprowadziła ona nie tylko do sukcesu przeciwników praw gejów i lesbijek w referendum, ale także do tego, że w tym samym roku Floryda jako pierwszy stan USA zakazała adopcji dzieci przez osoby homoseksualne[20][21].

Systematyczne badania nad rodzicielstwem gejów i lesbijek zaczęły się pojawiać w czasopismach naukowych od końca lat 70[13]. W latach 80. miało początek zjawisko nazywane lesbian baby boom (lesbaby boom) bądź gay baby boom (gayby boom) – coraz więcej wyoutowanych homoseksualistów, głównie lesbijek, zaczęło zostawać rodzicami[17][22][23]. Częściowo przyczyniły się do tego techniki wspomaganego rozrodu[24]. Niektóre homoseksualne kobiety zostawały matkami w wyniku sztucznego zapłodnienia. Lesbijki szukały dawców nasienia wśród bliskich, w bankach spermy lub za pośrednictwem lekarzy. W tamtym czasie większość lekarzy w USA, Kanadzie i Europie odmawiało zabiegu inseminacji niezamężnym kobietom, a w szczególności lesbijkom. Pierwsza fala planowanych ciąż lesbijek była wynikiem sztucznego zapłodnienia nasieniem pozyskanym głównie od znanych im mężczyzn, często gejów lub członków rodziny. Wiele par lesbijek korzystało ze spermy brata lub kuzyna jednej z nich. W połowie lat 80. miały miejsce pierwsze procesy sądowe, w których o opiekę nad dziećmi walczyły między sobą lesbijki lub lesbijki z dawcami nasienia[17]. Homoseksualiści starali się też o adopcję dzieci lub próbowali tworzyć rodziny zastępcze[17][23]. W 1988 roku amerykańskie Narodowe Stowarzyszenie Pracowników Socjalnych i Child Welfare League of America poparły ich starania[25][26]. Zarówno w latach 80., jak i 90. główna walka prawna dla homoseksualnych rodziców toczyła się na rozprawach rozwodowych, na których starali się uzyskać prawo do opieki nad dziećmi[10].

W 1995 roku Amerykańskie Stowarzyszenie Prawników przyjęło rezolucję, w której poparło „wprowadzenie prawodawstwa i wdrażanie polityki publicznej zapewniających, że prawa do opieki nad dziećmi i do ich odwiedzin nie można nie przyznać lub ograniczyć na podstawie orientacji seksualnej”[27]. W 1997 roku New Jersey stało się pierwszym stanem USA, który zalegalizował adopcję dzieci przez pary homoseksualne[25]. W tym samym roku Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne poparło prawa osób i par homoseksualnych do opieki nad dziećmi, przysposobienia, tworzenia rodzin zastępczych i korzystania z nowych technik reprodukcyjnych[28]. Rok później National Adoption Center i North American Council on Adoptable Children poparły adopcję przez związki jednopłciowe[26]. W 1999 roku Amerykańskie Stowarzyszenie Prawników zajęło stanowisko, że „orientacja seksualna nie powinna być przeszkodą w adopcji”[25]. W tym samym roku podobne stanowisko zajęła Amerykańska Akademia Psychiatrii Dzieci i Młodzieży[26].

Oficjalnie uznawane rodzicielstwo par jednopłciowych stało się możliwe dzięki zmianom prawa umożliwiającym związkom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich oraz małżeństw i związanym z tym prawem do adopcji dla par homoseksualnych[10][14]. Pierwszym państwem, które zalegalizowało związki partnerskie była Dania w 1989 roku[17]. Od początku XXI wieku status prawny rodzin gejów i lesbijek zaczął zmieniać się diametralnie[10]. W 2001 roku Holandia jako pierwsze państwo na świecie umożliwiła parom homoseksualnym zawieranie małżeństw i adopcję dzieci[29].

Gdy w 2002 roku Amerykańska Akademia Pediatryczna poparła adopcję przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów, członkowie przeciwni tej decyzji założyli nową organizację – Amerykańskie Kolegium Pediatrów[30]. W tym samym roku i w latach późniejszych kolejne organizacje naukowe wydały oświadczenia popierające homoseksualne rodzicielstwo[26].

We wrześniu 2010 roku Sąd Apelacyjny Trzeciego Dystryktu Florydy orzekł, że trwający od ponad 30 lat stanowy zakaz adopcji dzieci przez osoby homoseksualne jest niekonstytucyjny. Floryda była wtedy jedynym stanem USA, który zakazywał adopcji tego typu[31].

W marcu 2016 roku Sąd Dystryktowy USA dla Południowego Dystryktu Missisipi uznał, że istniejący od 16 lat stanowy zakaz adopcji przez pary jednopłciowe jest niezgodny z Konstytucją Stanów Zjednoczonych. Missisipi było wtedy ostatnim stanem USA, który nie zezwalał związkom osób tej samej płci na przysposobienie dzieci[32][33].

Demografia[edytuj]

Osoby LGBT zostają rodzicami w związku heteroseksualnym lub przez przybrane rodzicielstwo, adopcję, rodzicielstwo zastępcze, sztuczne zapłodnienie, zapłodnienie in vitro, surogację bądź wspólne rodzicielstwo z osobą lub osobami płci przeciwnej[11][26][34]. Większość dzieci wychowywanych przez gejów i lesbijki pochodzi z ich poprzednich związków heteroseksualnych[10][34][35][36].

Australia[edytuj]

Źródło Rok Próba Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci Liczba dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe Odsetek rodzin homoseksualnych wśród par z dziećmi Odsetek osób LGBT będących rodzicami
Spis powszechny[37] 2001 20 000 (0,5%) 19% lesbijskich
i 5% gejowskich
3444 0,1%
Spis powszechny[38][39][40] 2006 24 200 (0,6%) 3200
Australian Research Centre in Sex, Health & Society z La Trobe University[41] 2011 3835 osób LGBT 32,5% lesbijek,
11% gejów,
39,5% biseksualnych
mężczyzn
i 24,8% biseksualnych kobiet
Spis powszechny[40][42] 2011 33 714 (0,7%) 12% (22% lesbijskich
i 2% gejowskich)
6300 0,1%
Spis powszechny[43] 2016 46 800 25% lesbijskich
i 4,5% gejowskich

Brazylia[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[44] 2010 67 492 (0,2%) 31,4% lesbijskich i 5,2% gejowskich

Francja[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Francuski Państwowy Instytut
Statystyki i Badań Ekonomicznych
[45]
1999 6% (16% lesbijskich i 0% gejowskich)
Francuski Państwowy Instytut
Statystyki i Badań Ekonomicznych[46]
2011 100 tysięcy (0,6%) 10%

Hiszpania[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[47] 2001 10 474 (0,1%) 27,9% lesbijskich i 9,2% gejowskich
Spis powszechny[47] 2011 54 920 (0,5%) 22,3% lesbijskich i 8,2% gejowskich

Holandia[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Statistics Netherlands[48] 2002 48 tysięcy (1,5%) 9% (18% lesbijskich i 1% gejowskich)
Statistics Netherlands[49] 2005 53 tysięcy (1%) 9% (18% lesbijskich i 1% gejowskich)
Statistics Netherlands[50] 2009 56 tysięcy 11% (20% lesbijskich i 3% gejowskich)

Irlandia[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[40][51] 2011 4042 (0,4%) 6%

Kanada[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[52][3] 2001 34 000 (0,5%) 8,6% (15% lesbijskich i 3% gejowskich)
Spis powszechny[53] 2006 45 300 (0,6%) 9% (16,3% lesbijskich i 2,9% gejowskich)
Spis powszechny[54] 2011 64 575 (0,8%) 9,4% (16,5% lesbijskich i 3,4% gejowskich)
Spis powszechny[3] 2016 72 880 (0,9%) 12%

Niemcy[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci Liczba dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe Liczba związków partnerskich Odsetek związków partnerskich wychowujących dzieci
Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości Niemiec[55] 2006 co najmniej 62 300 8% co najmniej 6600
Spis powszechny[56] 2011 29 tysięcy 9,6%

Norwegia[edytuj]

Źródło Rok Próba Odsetek zarejestrowanych par homoseksualnych wychowujących dzieci Liczba dzieci wychowywanych przez zarejestrowane związki jednopłciowe Odsetek gejów i lesbijek będących rodzicami
Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring[57] 1998 2983 gejów i lesbijek 10% miało dzieci, a 5% je wychowywało
Statistics Norway[58] 2011 13% (24% lesbijskich i 3% gejowskich) 661

Nowa Zelandia[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[40][59] 2006 5900 (0,7%) 26% lesbijskich i 8% gejowskich
Spis powszechny[60][61] 2013 8328 18%

Polska[edytuj]

Źródło Rok Próba Odsetek osób w parach jednopłciowych będących rodzicami
Instytut Psychologii PAN[62] 2013–2014 3038 osób LGBT 9% (11,7% kobiet i 4,6% mężczyzn)

Stany Zjednoczone[edytuj]

Źródło Rok Próba Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci Liczba dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe Odsetek osób LGBT będących rodzicami Inne dane
Spis powszechny[63] 2000 594 000 (1%) 33% lesbijskich
i 22% gejowskich
Williams Institute[64] 2005 776,943 (1%) 20% 270 313
American Community Survey[65][66] 2005 2 922 656 gospodarstw domowych[67] 776 943 18,3%
American Community Survey[65][66] 2006 2 885 384 gospodarstw domowych[67] 779 867 18,8%
American Community Survey[65][66] 2007 2 886 453 gospodarstw domowych[67] 753 618 18,3%
American Community Survey[65][66] 2008 2 894 711 gospodarstw domowych[67] 539 230 17,2%
General Social Survey[65] 2008 2023 osób[68] 49% kobiet LB
i 19% mężczyzn GB
American Community Survey[65][66] 2009 2 897 256 gospodarstw domowych[67] 581 300 16,2%
American Community Survey[69] 2010 2 899 676 gospodarstw domowych[67] 594 000 (1%) 19%
Spis powszechny[70][71][72] 2010 646 464 (1%) 17% (24% lesbijskich
i 10% gejowskich)
170 000
American Community Survey[73] 2011 3 272 520 gospodarstw domowych[67] 605 472 (1%) 16% (22% lesbijskich
i 10% gejowskich)
Instytut Gallupa[74] 2012 121 290 osób 32% kobiet LBT
i 16% mężczyzn GBT
American Community Survey[75] 2012 3 539 552 gospodarstw domowych[67] 639 440 16,7% (21,9% lesbijskich
i 11% gejowskich)
Williams Institute[72] 2013 19% 220 000 (0,3% ogółu dzieci) 37% 6 milionów osób (2% populacji) dorosłych i dzieci miało co najmniej jednego rodzica, który był osobą LGBT, związki homoseksualne i ich dzieci częściej należały do mniejszości rasowych lub etnicznych.
Pew Research Center[76] 2013 1197 osób LGBT 31% lesbijek,
16% gejów,
i 52% osób biseksualnych
National Health Interview Survey[77] 2013 42 321 gospodarstw domowych 690 000 (1,1%) 19% 200 000 23% osób LGB,
19% samotnych osób LGB
od 1,1 do 2 milionów dzieci było wychowywanych przez samotne osoby LGB
American Community Survey[66][78] 2013 3 551 227 gospodarstw domowych[67] 726 600 18% (27% lesbijskich
i 8% gejowskich)
210 000
American Community Survey[79] 2014 3 540 532 gospodarstw domowych[67] 783 100 16% (21,5% lesbijskich
i 10% gejowskich)
American Community Survey[4] 2015 3 540 307 gospodarstw domowych[67] 858 896 16% (22,2% lesbijskich
i 9,2% gejowskich)

Szwecja[edytuj]

Źródło Rok Odsetek zarejestrowanych par homoseksualnych wychowujących dzieci
Statistics Sweden[80] 2009 40% lesbijskich i 6% gejowskich

Urugwaj[edytuj]

Źródło Rok Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci
Spis powszechny[44] 2011 1392 (0,2%) 21,5% lesbijskich i 4,8% gejowskich

Wielka Brytania[edytuj]

Źródło Rok Liczba homoseksualnych związków kohabitacyjnych Odsetek homoseksualnych związków kohabitacyjnych wychowujących dzieci Liczba związków partnerskich Odsetek związków partnerskich wychowujących dzieci Liczba małżeństw jednopłciowych Odsetek małżeństw jednopłciowych wychowujących dzieci
Office for National Statistics[81] 2010 51 tysięcy 4% 45 tysięcy 4%
Office for National Statistics[82] 2011 63 tysiące 5% 59 tysięcy 8%
Office for National Statistics[83] 2012 69 tysięcy 9% 66 tysięcy 9%
Office for National Statistics[84] 2013 89 tysięcy 6% 63 tysiące 13%
Office for National Statistics[85] 2014 89 tysięcy 11% 61 tysięcy 19%
Office for National Statistics[86] 2015 90 tysięcy 3% 48 tysięcy 8% 13 tysięcy 19%
Office for National Statistics[87] 2016 87 tysięcy 10% 47 tysięcy 21% 29 tysięcy 17%
Office for National Statistics[2] 2017 101 tysięcy 4% 55 tysięcy 15% 34 tysiące 18%

Włochy[edytuj]

Źródło Rok Próba Liczba (odsetek) par jednopłciowych Odsetek par homoseksualnych wychowujących dzieci Odsetek gejów i lesbijek będących rodzicami
Istituto Superiore di Sanità[88] 2005 6774 osób LGB 5%
Spis powszechny[89] 2011 7500 7%

Rozwój dzieci i funkcjonowanie rodziców[edytuj]

Para gejów z dziećmi

Większość badań dotyczy rodzicielstwa lesbijek, przeprowadzono niewiele badań na temat wychowywania dzieci przez gejów, osoby biseksualne i transpłciowe[1][14][90][91][92][93]. Próby badawcze są dość jednorodne. W większości składają z białych, wyoutowanych, wykształconych lesbijek, z miast i klasy średniej[22][90][91][93]. Biseksualiści, którzy brali udział w badaniach, najczęściej zostali wymieszani razem z homoseksualnymi rodzicami[14][94]. Badań dotyczących rodzicielstwa osób transpłciowych jest bardzo mało – dotychczas przeprowadzone badania skupiły się głównie na wpływie transpłciowości rodziców na tożsamość płciową ich dzieci[14][92][95]. Brakuje również badań dotyczących dzieci osób nieheteroseksualnych z klasy robotniczej, mieszkających na terenach wiejskich, z mniejszości rasowych lub etnicznych[22][93].

W większości badań naukowcy jako metod badawczych użyli metody wywiadu i kwestionariuszy[22]. Stosunkowo niewiele z nich skupiło się na dzieciach gejów i lesbijek w okresie dojrzewania i dorosłości[13].

Stanowisko organizacji naukowych[edytuj]

Wśród naukowców istnieje konsensus, że dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe rozwijają się tak samo dobrze jak dzieci par heteroseksualnych[1][5][8][9][10][11][12]. Do grona organizacji naukowych, które oświadczyły, że dzieci wychowywane przez nieheteroseksualnych rodziców rozwijają się prawidłowo, należą:

Geje i lesbijki jako rodzice[edytuj]

Rodzina z Nowej Zelandii

Przekonanie, że dzieci potrzebują zarówno matki, jak i ojca nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych[5]. Nie wykazano, żeby orientacja seksualna lub tożsamość płciowa rodziców miały negatywny wpływ na rozwój dzieci[6][7]. Nie potwierdziły się też obawy, że dzieci pozostające pod opieką gejów czy lesbijek są bardziej narażone na wykorzystywanie seksualne[11][13]. Osoby homoseksualne są tak samo zdolne do wychowywania potomstwa jak osoby heteroseksualne[13][148]. Wyniki niektórych badań sugerują, że umiejętności rodzicielskie gejów i lesbijek mogą być nawet lepsze niż umiejętności heteroseksualnych rodziców[1][13].

W porównaniu z parami heteroseksualnymi, matki lesbijki rzadziej stosują kary fizyczne wobec swoich dzieci, częściej się z nimi bawią, rzadziej nakładają na nie surowe ograniczenia, rzadziej kierują się stereotypami płciowymi w wyborze i akceptacji zabawek, gier czy ubrań dla swoich dzieci i rzadziej próbują uzyskać konformizm społeczny czy płciowy u swoich dzieci[1][5][10]. Lesbijki, które zostały matkami w wyniku sztucznego zapłodnienia, wychowują dzieci tak samo dobrze jak heteroseksualne związki małżeńskie, a nawet przewyższają je w takich aspektach, jak: czas spędzony z dziećmi, umiejętności rodzicielskie, bliskość i przywiązanie z dziećmi oraz czułość wobec dzieci[5][14].

Macierzyństwo par lesbijskich jest bardziej egalitarne niż rodzicielstwo związków heteroseksualnych. Najczęściej dzielą one prace domowe i obowiązki rodzinne stosunkowo równomiernie. Ojcostwo par gejowskich jest mniej egalitarne niż macierzyństwo związków lesbijskich, ale bardziej egalitarne niż rodzicielstwo par heteroseksualnych. Gejowscy ojcowie rzadziej niż pary heteroseksualne stosują kary cielesne wobec swoich dzieci i rzadziej promują u nich konformizm płciowy, ale częściej niż lesbijskie matki[1][5][13].

Rodziny tworzone przez homoseksualne matki są mniej trwałe niż rodziny heteroseksualne[5][149]. Lesbijki wolą mieć córki i adoptują dziewczynki częściej niż pary heteroseksualne. Geje preferują adopcję chłopców. Ponadto pary jednopłciowe częściej dokonują adopcji międzyrasowych niż pary heteroseksualne[5][150].

Dobrostan psychiczny[edytuj]

Badania pokazują, że dobrostan psychiczny dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe jest taki sam jak dzieci par heteroseksualnych[8][11][90][151][152], a nawet lepszy, przynajmniej w niektórych aspektach[1][5][93]. Potomstwo homoseksualnych rodziców rozwija się prawidłowo w zakresie funkcjonowania emocjonalnego, rozwoju behawioralnego i rozwoju osobowości[9][13][153][154]. Nastoletnie dzieci par lesbijek nie różnią od nastoletnich dzieci par heteroseksualnych pod względem poziomu lęku, ADD/ADHD, depresji, poczucia własnej wartości i częstości używania tytoniu, alkoholu czy marihuany[8][11][155].

Rozwój poznawczy[edytuj]

Dzieci wzrastające w rodzinach homoseksualnych nie różnią się od dzieci z rodzin heteroseksualnych pod względem rozwoju poznawczego[9][90][91][93][154]. Jedno z badań, przeprowadzone w Wielkiej Brytanii, wykazało, że 6-letnie dzieci lesbijek postrzegały się jako mniej poznawczo i fizycznie sprawne od swoich rówieśników, ale ta różnica zniknęła, gdy dzieci osiągnęły 12 rok życia[5].

Rozwój społeczny[edytuj]

Rodzina z USA

Rozwój społeczny dzieci par jednopłciowych jest podobny do rozwoju potomstwa par heteroseksualnych[9][11][13][156]. Dzieci wychowywane przez lesbijki nie różnią się od swoich rówieśników pod względem przestępczości, liczby przyjaciół, jakości relacji z rówieśnikami i czasu spędzanego z przyjaciółmi. Część badań wskazuje, że te dzieci częściej doświadczają dokuczania lub znęcania się ze strony rówieśników, a inne, że nie ma różnic w tym aspekcie między nimi a dziećmi z rodzin heteroseksualnych[1][8][11][13][14][151]. Obawy, że dzieci wzrastające w związkach homoseksualnych będą odrzucone przez pozostałe dzieci lub izolowane w jednopłciowych społecznościach gejowskich lub lesbijskich nie znajdują potwierdzenia w danych naukowych[13]. Według niektórych badań, dzieci matek lesbijek okazały się być bardziej tolerancyjne, empatyczne, werbalne, kontaktowe, a mniej agresywne i dominujące od dzieci wychowywanych przez heteroseksualnych rodziców[1][5][153][154].

Orientacja seksualna i zachowania seksualne[edytuj]

Niewiele wiadomo na temat wpływu orientacji seksualnej rodziców na seksualność dzieci[1][5][148]. Z przeprowadzonych badań wynika, że dzieci wychowywane przez gejów i lesbijki nie wyrastają częściej na osoby homoseksualne i zdecydowana większość z nich jest heteroseksualna[8][13][90][93][151]. Dzieci lesbijek, szczególnie córki, mają bardziej elastyczne podejście do własnej seksualności, częściej angażują się w zachowania i relacje homoseksualne lub są otwarte na taką możliwość[1][5][10][91][151][155].

Nastoletnie dzieci par lesbijek nie różnią się od swoich rówieśników pod względem liczby partnerów seksualnych i prawdopodobieństwa kontaktu płciowego, zajścia w ciążę, zostania ojcem czy ryzyka zarażenia się chorobą przenoszoną drogą płciową. Wiek inicjacji seksualnej tych dzieci jest, według różnych badań, taki sam albo późniejszy niż w przypadku ich rówieśników[10][11][14].

Tożsamość płciowa[edytuj]

Potomstwo homoseksualnych i transpłciowych rodziców nie różni się od dzieci heteroseksualnych rodziców pod względem tożsamości płciowej[8][13][90][93][151].

Zachowania związane z rolą płciową[edytuj]

Zachowania związane z rolą płciową przejawiane przez dzieci wychowywane przez homoseksualnych rodziców mieszczą się w normie, ale niektóre dzieci mogą wykazywać większą płciową elastyczność w zakresie aktywności i zainteresowań[151]. Wyniki badań są niejednoznaczne. Część badań wykazało, że córki lesbijek są bardziej męskie, a synowie bardziej kobiecy. Inna część badań pokazuje, że nie ma różnic między dziećmi homoseksualistów a heteroseksualistów w zachowaniach związanych z rolą płciową[5][8][13][90][91][151]. Jedna z metaanaliz wykazała, że zachowania związane z rolą płciową przejawiane przez dzieci homoseksualnych rodziców są bardziej tradycyjne niż zachowania ich rówieśników, co może być rezultatem wykrytej przez metaanalizę tendencyjności publikacyjnej[93].

Dzieci wychowywane przez dwie matki rzadziej przejawiają szowinizm płciowy i postrzegają swoją płeć jako lepszą i są bardziej tolerancyjne wobec nonkonformizmu płciowego u rówieśników niż dzieci par męsko-damskich[5][156].

Umiejętności szkolne[edytuj]

Umiejętności szkolne dzieci wychowywanych przez nieheteroseksualnych rodziców są zbliżone do umiejętności ich rówieśników. Dzieci par jednopłciowych robią normalny postęp w nauce, a ich wyniki w czytaniu i matematyce są podobne do wyników dzieci wychowywanych przez małżeństwa heteroseksualne[9][10][11][156].

Relacja rodzic–dziecko[edytuj]

Relacja rodzic–dziecko w rodzinach z dwiema matkami lub dwoma ojcami jest bardziej podobna, niż odmienna do tej, jaka panuje w rodzinach heteroseksualnych[156]. Według informacji pozyskanych od rodziców, pary jednopłciowe mają lepszą relację z dziećmi niż pary heteroseksualne, a według danych pozyskanych od dzieci, nie ma różnicy w jakości relacji rodzic–dziecko między rodzinami heteroseksualnymi a homoseksualnymi. Jednym z możliwych wyjaśnień tej rozbieżności jest efekt społecznych oczekiwań – uczestnicy badania mogli prezentować siebie w możliwie jak najlepszym świetle. Zjawisko to jest prawdopodobne ze względu na pragnienie gejów i lesbijek do zrównoważenia oraz odwrócenia negatywnych obrazów i dyskryminacji[90][93].

Warunki socjoekonomiczne[edytuj]

Rodziny tworzone przez samotne osoby LGBT wychowujące potomstwo są 3 razy bardziej narażone na ubóstwo niż rodziny tworzone przez samotnych rodziców heteroseksualnych. Rodziny tworzone przez pary homoseksualne wychowujące dzieci są 2 razy bardziej zagrożone ubóstwem niż rodziny składające się z par heteroseksualnych wychowujących dzieci[36][152].

Krytyka badań i badaczy[edytuj]

Badania zostały skrytykowane za:

Badaczom zarzucono także:

  • ignorowanie wyników świadczących o różnicach między dziećmi rodziców homoseksualnych a heteroseksualnych[159][161],
  • lekceważenie rezultatów sugerujących negatywny wpływ homoseksualnego rodzicielstwa na rozwój dzieci[157][163],
  • zwodnicze twierdzenia[161],
  • że ich poglądy polityczne i społeczne wpływają na to, jak prowadzą badania, jakie wyniki otrzymują i jak je interpretują[159][161][162][163].

Odpowiedź[edytuj]

Odpowiedź na krytykę:

  • badania na małych i nielosowych próbach są normą zarówno w psychologii rozwojowej, jak i w całej psychologii[22][148],
  • jeśli nieheteroseksualni rodzice byliby inherentnie mniej zdolni do wychowywania potomstwa, to badania wykazałyby to, niezależnie od rodzaju dobranej próby badawczej[148],
  • badania na losowych i reprezentatywnych próbach potwierdziły, że dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe rozwijają się prawidłowo[22][99][148],
  • ciężar dowodu spoczywa na tych, którzy twierdzą, że dzieci rodziców nieheteroseksualnych rozwijają się gorzej od potomstwa rodziców heteroseksualnych[148],
  • metanalizy nie wykazały większych problemów psychologicznych u dzieci par jednopłciowych[155],
  • badacze zastosowali szerokie spektrum metod pomiaru i gromadzenia danych[22][155],
  • polityczne i społeczne poglądy naukowców jawnie lub niejawnie charakteryzują wiele badań z zakresu nauk społecznych[164],
  • posiadanie przez badacza określonych poglądów nie czyni jego badań niewiarygodnymi[164].

Badanie Regnerusa[edytuj]

W 2012 roku na łamach periodyku „Social Science Research” ukazała się praca badawcza autorstwa Marka Regnerusa, socjologa z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, wskazująca, że dzieci wzrastające w rodzinach homoseksualnych rozwijają się gorzej od potomstwa par heteroseksualnych. Wywołała ona kontrowersje w środowisku naukowym[162]. Badanie Regenerusa zostało uznane za wadliwe od strony metodologicznej przez szereg naukowców i organizacji naukowych, m.in. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne i Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne[11][99][101].

Opinia publiczna[edytuj]

Kwestia wychowywania i adopcji dzieci przez pary jednopłciowe budzi liczne kontrowersje[8][22][150].

W 2003 roku 55% Amerykanów uznawało parę lesbijek z dziećmi za rodzinę, a 54% uważało, że para gejów z dziećmi stanowi rodzinę. W 2006 roku ten odsetek wynosił odpowiednio – 61% i 59%[165]. W 2010 roku 63% Amerykanów uznawało parę jednopłciową wychowującą dzieci za rodzinę[166]. W Polsce ten odsetek wynosił 9% w 2006 roku[167], a w 2013 roku – 23%[168]. W 2014 roku 61% Francuzów uważało związek homoseksualny wychowujący dzieci za rodzinę[169]. W 2016 roku ten odsetek wzrósł do 63%[170].

Sondaże pokazują następujące poparcie dla adopcji przez pary homoseksualne: Holandia – 85% (2013)[171], Niemcy – 57% (2017)[172], Hiszpania – 74% (2015)[173], Belgia – 64% (2014)[174], Szwecja – 75% (2014)[174], Wielka Brytania – 66% (2014)[174], Szwajcaria – 58,3% (2015)[175], Irlandia – 71% (2015)[176], Dania – 59% (2013)[177], Austria – 46% (2015)[178], Luksemburg – 55% (2013)[179], Norwegia – 54% (2013)[177], Francja – 57% (2015)[180], Portugalia – 40,4% (2014)[181], Finlandia – 57% (2014)[182], Czechy – 51% (2017)[183], Słowacja – 22% (2015)[184], Włochy – 24% (2015)[185], Słowenia – 38% (2015)[186], Grecja – 14% (2016)[187], Malta – 24,7% (2013)[188], Węgry – 38% (2014)[174], Polska – 16% (2017)[189], Rosja – 3% (2015)[190], USA – 53% (2016)[191], Kanada – 73% (2014)[174], Meksyk – 43% (2016)[192], Argentyna – 62% (2014)[174], Peru – 17% (2013)[193], Chile – 45% (2017)[194], Brazylia – 57% (2013)[195], Boliwia – 18% (2015)[196], Kolumbia – 31% (2017)[197], Australia – 68% (2014)[174], Izrael – 60% (2017)[198], Japonia – 56% (2014)[174], Korea Południowa – 45% (2014)[174].

Odsetek osób uważających, że związki osób tej samej płci są w stanie pomyślnie wychowywać potomstwo tak samo jak inni rodzice, prezentuje się następująco: Szwecja – 79% (2014), Kanada – 76% (2014), Australia – 73% (2014), Belgia – 71% (2014), Wielka Brytania – 71% (2014), Hiszpania – 71% (2014), USA – 71% (2014), Argentyna – 67% (2014), Francja – 65% (2014), Niemcy – 64% (2017), Izrael – 63% (2017), Japonia – 61% (2014), Włochy – 48% (2014), Węgry – 44% (2014), Korea Południowa – 42% (2014), Polska – 33% (2014)[174][172][198].

Adopcja[edytuj]

Status prawny[edytuj]

Status prawny adopcji dzieci przez pary homoseksualne na świecie:

     Adopcja przez pary jednopłciowe legalna

     Adopcja przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów legalna1

     Brak prawa do adopcji

Państwa, w których legalna jest adopcja przez pary osób tej samej płci to[15][16]:

Adopcja przez związki homoseksualne jest też legalna[15][203][204][205]:

W Słowenii (2011)[206], Chorwacji (2014)[207], Estonii (2016)[208], Włoszech (2016)[209] i Szwajcarii (2018)[210] adopcja przez pary jednopłciowe nie jest dopuszczona przez prawo, ale legalna jest adopcja przez osoby w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów.

Orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka[edytuj]

Z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że[211]:

  • różnicowanie prawa do adopcji ze względu na orientację seksualną jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
  • ograniczenie prawa do adopcji wyłącznie do heteroseksualnych par małżeńskich nie jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
  • odmowa adopcji osobom w związkach jednopłciowych dzieci swoich partnerów jest naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gdy prawo do adopcji dziecka partnera mają osoby żyjące w niemałżeńskich parach heteroseksualnych.

Techniki wspomaganego rozrodu[edytuj]

Geje korzystają z surogacji tradycyjnej lub ciążowej. Tradycyjna surogacja polega na sztucznym zapłodnieniu kobiety, która została wynajęta do noszenia ciąży. W surogacji ciążowej matka zastępcza zachodzi w ciążę poprzez zapłodnienie in vitro, a zarodki, której jej zaimplementowano, są z nią niespokrewnione genetycznie. Zazwyczaj nasieniem jednego z partnerów zapładniane są komórki jajowe dawczyni, niekiedy plemnikami obu partnerów zapładnia się po połowie oocytów, co często kończy się narodzinami bliźniąt, które są dla siebie rodzeństwem przyrodnim[24]. W związku z zakazem lub wysokimi kosztami surogacji w wielu krajach rozwiniętych, korzystanie z macierzyństwa zastępczego przez gejów stało się popularne w państwach, gdzie jest ono legalne lub mniej kosztowne, głównie w krajach azjatyckich[212]. Technologia sztucznej macicy sprawiłaby, że wynajmowanie surogatek stałoby się zbędne[213]. Homoseksualni mężczyźni umawiają się też z kobietami, najczęściej z lesbijką lub parą lesbijek, na wspólne rodzicielstwo przez donację spermy[26][34].

Lesbijki mają możliwość inseminacji lub zapłodnienia in vitro nasieniem dawcy. Coraz częściej pary lesbijskie decydują się na dzielone macierzyństwo biologiczne poprzez „obustronne zapłodnienie in vitro”, gdzie jedna z partnerek oddaje komórki jajowe, a druga zachodzi w ciążę. Wtedy jedna z kobiet jest matką genetyczną, a druga matką ciążową[24][97].

Przeprowadzane podczas operacji korekcji płci orchidektomia i penektomia u transpłciowych kobiet lub histerektomia i owariektomia u transpłciowych mężczyzn skutkują bezpłodnością. Transpłciowe kobiety mogą zabezpieczyć płodność poprzez chirurgiczną ekstrakcję spermy, krioprezerwację nasienia lub tkanki jąder. Transpłciowi mężczyźni mogą zabezpieczyć płodność poprzez krioprezerwację embrionów, komórek jajowych lub tkanki jajników[214]. Wielu transpłciowych mężczyzn decyduje się pozostawić organy rozrodcze, dzięki czemu są w stanie zajść w ciążę[212]. W przyszłości postęp technologiczny może umożliwić przeszczepianie macic transpłciowm kobietom, co pozwoliłoby im na rodzenie dzieci[212][214].

Naukowcy pracują nad uzyskaniem funkcjonalnych sztucznych gamet ludzkich z komórek macierzystych lub bezpośrednio z komórek somatycznych. Wyhodowanie plemników z żeńskich komórek i oocytów z męskich komórek umożliwiłoby parom jednopłciowym posiadanie genetycznego potomstwa[215][216].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Short E, Riggs DW, Perlesz A, Brown R, Kane G: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families: A Literature Review prepared for the Australian Psychological Society. Australian Psychological Society, 2007. [dostęp 2017-02-07].
  2. a b Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households: 2017. listopad 2017. [dostęp 2017-11-10].
  3. a b c Statistics Canada: Same-sex couples in Canada in 2016. W: Census in Brief [on-line]. 2017. [dostęp 2017-08-07].
  4. a b U.S. Census Bureau: American Community Survey 2015: Characteristics of Same-Sex Couple Households. [dostęp 2017-07-16].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p Biblarz TJ, Stacey J. How Does the Gender of Parents Matter?. „Journal of Marriage and Family”. 72 (1), s. 3–22, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x. [dostęp 2017-02-07]. 
  6. a b c American Academy of Child and Adolescent Psychiatry: Gay, Lesbian, Bisexual, or Transgender Parents. 2009. [dostęp 2017-02-07].
  7. a b c Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family Health. Promoting the Well-Being of Children Whose Parents Are Gay or Lesbian. „Pediatrics”. 131 (4), s. 827–830, 2013. DOI: 10.1542/peds.2013-0376. PMID: 23519941. 
  8. a b c d e f g h i Patterson CJ. Children of Lesbian and Gay Parents: Psychology, Law, and Policy. „American Psychologist”. 64 (8), s. 727–736, 2009. DOI: 10.1037/0003-066X.64.8.727. PMID: 19899878. 
  9. a b c d e f g Perrin EC, Siegel BS; Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family. Promoting the Well-Being of Children Whose Parents Are Gay or Lesbian. „Pediatrics”. 131 (4), s. e1374–e1383, 2013. DOI: 10.1542/peds.2013-0377. PMID: 23519940. 
  10. a b c d e f g h i j k Moore MR, Stambolis-Ruhstorfer M. LGBT Sexuality and Families at the Start of the Twenty-First Century. „Annual Review of Sociology”. 39, s. 491–507, 2013. DOI: 10.1146/annurev-soc-071312-145643. 
  11. a b c d e f g h i j k Manning WD, Fettro MN, Lamidi E. Child Well-Being in Same-Sex Parent Families: Review of Research Prepared for American Sociological Association Amicus Brief. „Population Research and Policy Review”. 33 (4), s. 485–502, 2014. DOI: 10.1007/s11113-014-9329-6. PMID: 25018575. PMCID: PMC4091994. 
  12. a b Adams J, Light R. Scientific Consensus, the Law, and Same Sex Parenting Outcomes. „Social Science Research”. 53, s. 300–310, 2015. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2015.06.008. PMID: 26188455. 
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p Committee on Lesbian, Gay, and Bisexual Concerns; Committee on Children, Youth, and Families; Committee on Women in Psychology: Lesbian & Gay Parenting. American Psychological Association, 2005. [dostęp 2017-02-07].
  14. a b c d e f g h Biblarz TJ, Savci E. Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Families. „Journal of Marriage and Family”. 72 (3), s. 480–497, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2010.00714.x. [dostęp 2017-02-07]. 
  15. a b c Carroll A, Mendos LR: State-Sponsored Homophobia 2017: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition. International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association, maj 2017. [dostęp 2017-10-01].
  16. a b Gesetz zur Einführung des Rechts auf Eheschließung für Personen gleichen Geschlechts. „Bundesgesetzblatt Teil I”. 52, s. 2787–2788, 2017-07-28. [dostęp 2017-10-01]. 
  17. a b c d e f Stacey J: Gay and Lesbian Families Are Here; All Our Families Are Queer; Let's Get Used to It!. W: Coontz S, Parson M, Raley G (red.): American Families: A Multicultural Reader. New York: Routledge, 1999, s. 372–405. ISBN 0-415-91574-0.
  18. Gay Liberation Front: Manifesto. Fordham University, 1971. [dostęp 2017-02-07].
  19. American Psychological Association: Child Custody or Placement. 1976. [dostęp 2015-02-17].
  20. Jenkins P: Decade of Nightmares: The End of the Sixties and the Making of Eighties America. New York: Oxford University Press, 2006, s. 120–122. ISBN 978-0-19-517866-1.
  21. Ball CA: The Right to Be Parents: LGBT Families and the Transformation of Parenthood. New York: New York University Press, 2012, s. 148–149. ISBN 978-0-8147-3930-3.
  22. a b c d e f g h Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 3–14. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  23. a b Davis MA: Demographics of Gay and Lesbian Adoption and Family Policies. W: Baumle AK (red.): International Handbook on the Demography of Sexuality. New York: Springer, 2013, s. 383–401. ISBN 978-94-007-5512-3.
  24. a b c Greenfeld DA, Seli E: Assisted Reproduction in Same Sex Couples. W: Sauer MV (red.): Principles of Oocyte and Embryo Donation. London: Springer, 2013, s. 289–301. ISBN 978-1-4471-2392-7.
  25. a b c d American Bar Association: Adoption by Gay and Lesbian Adults. 1999. [dostęp 2015-02-17].
  26. a b c d e f Fein-Zachary V, LaCava L: LGBT Couples and Families with Children. W: Makadon HJ, Mayer KH, Potter J, Goldhammer H (red.): The Fenway Guide to Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health. Philadelphia: American College of Physicians, 2008, s. 100–134. ISBN 978-1-930513-95-2.
  27. American Bar Association: Sexual Orientation as a Factor in Child Custody & Visitation Cases. 1995. [dostęp 2015-02-17].
  28. Binder RL. American Psychiatric Association Resource Document on Controversies in Child Custody: Gay and Lesbian Parenting, Transracial Adoptions, Joint Versus Sole Custody, and Custody Gender Issues. „Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law”. 26 (2), s. 267–276, 1998. PMID: 9664262. [dostęp 2015-02-17]. 
  29. Merin Y: Equality for Same-Sex Couples: The Legal Recognition of Gay Partnerships in Europe and the United States. Chicago: University of Chicago Press, 2002, s. 111. ISBN 978-0-226-52032-2.
  30. Drescher J. When Politics Distort Science: What Mental Health Professionals Can Do. „Journal of Gay & Lesbian Mental Health”. 13 (3), s. 213–226, 2009. DOI: 10.1080/19359700902964222. 
  31. Florida Third District Court of Appeal: Opinion of the Court, Florida Department of Children and Families v. In re: Matter of Adoption of X.X.G. and N.R.G.. 2010-09-22. [dostęp 2015-02-17].
  32. a b United States District Court for the Southern District of Mississippi: Court Order, Campaign for Southern Equality v. Mississippi Department of Human Services. 2016-03-31. [dostęp 2016-04-21].
  33. Campaign for Southern Equality, et al.: Complaint for Declaratory and Injunctive Relief, Campaign for Southern Equality v. Mississippi Department of Human Services, United States District Court for the Southern District of Mississippi. 2015-08-12. [dostęp 2016-04-21].
  34. a b c Perrin EC: Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2002, s. 105–109. ISBN 978-0-306-46761-5.
  35. Brewster KL, Tillman KH, Jokinen-Gordon H. Demographic Characteristics of Lesbian Parents in the United States. „Population Research and Policy Review”. 33 (4), s. 503–526, 2014. DOI: 10.1007/s11113-013-9296-3. 
  36. a b Gates GJ. Marriage and Family: LGBT Individuals and Same-Sex Couples. „The Future of Children”. 25 (2), s. 67–87, 2015. JSTOR 43581973. [dostęp 2017-02-07]. 
  37. Australian Bureau of Statistics: Same-sex couple families. W: Year Book Australia [on-line]. 2005. [dostęp 2012-01-14].
  38. Australian Bureau of Statistics: Childrens living arrangements. W: A Picture of the Nation: the Statistician's Report on the 2006 Census [on-line]. 2006. [dostęp 2012-04-17].
  39. Australian Bureau of Statistics: Lifetime marriage and divorce trends. W: Australian Social Trends [on-line]. 2007. [dostęp 2017-07-16].
  40. a b c d Australian Bureau of Statistics: Same-Sex Couple Families. W: Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census [on-line]. 2012. [dostęp 2014-12-16].
  41. Leonard W, et al.: Private Lives 2: The second national survey of the health and wellbeing of gay, lesbian, bisexual and transgender (GLBT) Australians. Melbourne: Australian Research Centre in Sex, Health & Society, La Trobe University, 2012, s. 24. ISBN 978-192-1915-161. [dostęp 2015-02-25].
  42. Australian Bureau of Statistics: Same-sex couples in Australia. W: Australian Social Trends [on-line]. 2013. [dostęp 2015-02-17].
  43. Australian Bureau of Statistics: Census of Population and Housing. W: Reflecting Australia - Stories from the Census, 2016 [on-line]. 2017. [dostęp 2017-07-16].
  44. a b Goldani AM, Esteve A, Turu A: Coming Out in the 2010 Census: Same-Sex Couples in Brazil and Uruguay. International Union for the Scientific Study of Population, 2013. [dostęp 2016-01-08].
  45. Toulemon L, Vitrac J, Cassan F: Le difficile comptage des couples homosexuels d’apres l’enquete EHF. W: Rohrbasser JM (red.): Histoires de familles, histoires familiales: Les résultats de l'enquete famille de 1999. Paris: INED, 2005, s. 589–603. ISBN 978-2-7332-0156-5. [dostęp 2014-12-16].
  46. Buisson G, Lapinte A. Le couple dans tous ses états. Non-cohabitation, conjoints de meme sexe, Pacs.... „Insee premiere”. 1435, s. 1–4, 2013. [dostęp 2017-02-07]. 
  47. a b Cortina C. Demographics of Same-Sex Couples in Spain. „Revista Española de Investigaciones Sociológicas”. 153 (1), s. 3–22, 2016. DOI: 10.5477/cis/reis.153.3. 
  48. Steenhof L, Harmsen C: Same-sex couples in the Netherlands. Statistics Netherlands, 2002. [dostęp 2014-12-16].
  49. Steenhof L: Over 50 thousand lesbian and gay couples. Statistics Netherlands, 2005. [dostęp 2012-04-17].
  50. Bos H, van Gelderen L: Homo en lesbisch ouderschap in Nederland. W: Keuzenkamp S (red.): Steeds gewoner, nooit gewoon. Acceptatie van homoseksualiteit in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2010, s. 104–118. ISBN 978-90-377-0501-0.
  51. Central Statistics Office: This is Ireland – Highlights from Census 2011, part 1. 2012. [dostęp 2017-05-02].
  52. Statistics Canada: 2001 Census: Marital status, common-law status, families, dwellings and households. 2002. [dostęp 2012-01-14].
  53. Milan A, Wells C, Vézina M: Family Portrait: Continuity and Change in Canadian Families and Households in 2006, 2006 Census. Ottawa: Statistics Canada, 2007, s. 12–13. ISBN 978-0-662-46681-9. [dostęp 2014-12-16].
  54. Portrait of Families and Living Arrangements in Canada: Families, households and marital status, 2011 Census of Population. Ottawa: Statistics Canada, 2012, s. 7–8. ISBN 978-1-100-21118-3. [dostęp 2015-02-17].
  55. Rupp M, Bergold P: The living conditions of children in same-sex civil partnerships. Federal Ministry of Justice, 2010. [dostęp 2012-04-17].
  56. Statistisches Bundesamt: More than a third of the households in Germany are single households. 2014. [dostęp 2016-01-05].
  57. Hegna K, Kristiansen HW, Moseng BU: Levekår og livskvalitet blant lesbiske kvinner og homofile menn. Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring, 1999. [dostęp 2017-02-07].
  58. Wiik KA, Seierstad A, Noack T: Divorce in Norwegian same-sex marriages 1993-2011. Statistics Norway, 2012. [dostęp 2014-12-16].
  59. Statistics New Zealand: Characteristics of Same-Sex Couples in New Zealand. 2010. [dostęp 2017-02-07].
  60. Statistics New Zealand: Overview of families. W: 2013 Census QuickStats about families and households [on-line]. 2014. [dostęp 2017-07-16].
  61. Statistics New Zealand: Couples with children. W: 2013 Census QuickStats about families and households [on-line]. 2014. [dostęp 2017-07-16].
  62. Mizielińska J, Abramowicz M, Stasińska A: Rodziny z wyboru w Polsce. Życie rodzinne osób nieheteroseksualnych. Włodarczyk A (red.). Warszawa: Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk, 2014, s. 113–115. ISBN 978-83-939589-3-1. [dostęp 2017-02-07].
  63. Simmons T, O’Connell M: Married-Couple and Unmarried-Partner Households: 2000. W: Census 2000 Special Reports [on-line]. U.S. Census Bureau, 2003. [dostęp 2017-07-16].
  64. Romero AP, Baumle AK, Badgett MVL, Gates GJ: Census Snapshot. Williams Institute, 2007. [dostęp 2017-07-16].
  65. a b c d e f Gates GJ. Family Formation and Raising Children among Same-Sex Couples. „NCFR Report”. 56 (4), s. F1–F4, 2011. [dostęp 2014-12-16]. 
  66. a b c d e f U.S. Census Bureau: Estimates of same-sex couple households in the American Community Survey. [dostęp 2017-07-16].
  67. a b c d e f g h i j k U.S. Census Bureau: American Community Survey: Sample Size. [dostęp 2017-02-07].
  68. General Social Survey. Roper Center, Cornell University. [dostęp 2017-02-07].
  69. Lofquist D: Same-Sex Couple Households. W: American Community Survey Briefs [on-line]. U.S. Census Bureau, 2011. [dostęp 2017-05-02].
  70. Gates GJ, Cooke AM: United States Census Snapshot: 2010. Williams Institute, 2011. [dostęp 2012-04-17].
  71. Lofquist D, Lugaila T, O’Connell M, Feliz S: Households and Families: 2010. W: 2010 Census Briefs [on-line]. U.S. Census Bureau, 2012. [dostęp 2014-12-16].
  72. a b Gates GJ: LGBT Parenting in the United States. Williams Institute, 2013. [dostęp 2015-02-27].
  73. U.S. Census Bureau: Frequently Asked Questions About Same-Sex Couple Households. 2013. [dostęp 2017-05-02].
  74. Gates GJ, Frank N: Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT. Gallup, 2012. [dostęp 2014-12-16].
  75. U.S. Census Bureau: American Community Survey 2012: Characteristics of Same-Sex Couple Households. [dostęp 2017-07-16].
  76. Pew Research Center: A Survey of LGBT Americans: Attitudes, Experiences and Values in Changing Times. 2013. [dostęp 2014-12-16].
  77. Gates GJ: LGB Families and Relationships: Analyses of the 2013 National Health Interview Survey. Williams Institute, 2014. [dostęp 2017-02-07].
  78. Gates GJ: Demographics of Married and Unmarried Same-Sex Couples: Analyses of the 2013 American Community Survey. Williams Institute, 2015. [dostęp 2016-04-04].
  79. U.S. Census Bureau: American Community Survey 2014: Characteristics of Same-Sex Couple Households. [dostęp 2017-05-02].
  80. Andersson G, Noack T. Legal Advances and Demographic Developments of Same-Sex Unions in Scandinavia. „Stockholm Research Reports in Demography”. 2, s. 1–19, 2010. [dostęp 2017-05-02]. 
  81. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2001 to 2010. styczeń 2011. [dostęp 2017-02-07].
  82. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2001 to 2011. styczeń 2012. [dostęp 2017-02-07].
  83. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2012. listopad 2012. [dostęp 2017-02-07].
  84. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2013. październik 2013. [dostęp 2017-02-07].
  85. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2014. styczeń 2015. [dostęp 2017-02-07].
  86. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2015. listopad 2015. [dostęp 2017-02-07].
  87. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and households in the UK: 2016. listopad 2016. [dostęp 2017-02-07].
  88. Lelleri R, Prati G, Pietrantoni L. Omogenitorialita: I risultati di una ricerca italiana. „Difesa Sociale”. 4, s. 71–84, 2008. [dostęp 2015-02-25]. 
  89. Petruccelli I, Baiocco R, Ioverno S, Pistella J, D'Urso G. Famiglie possibili: uno studio sugli atteggiamenti verso la genitorialità di persone gay e lesbich. „Giornale Italiano di Psicologi”. 42 (4), s. 805–828, 2015. DOI: 10.1421/81943. 
  90. a b c d e f g h i j Crowl A, Ahn S, Baker J. A Meta-Analysis of Developmental Outcomes for Children of Same-Sex and Heterosexual Parents. „Journal of GLBT Family Studies”. 4 (3), s. 385–407, 2008. DOI: 10.1080/15504280802177615. [dostęp 2017-02-07]. 
  91. a b c d e f g h Meezan W, Rauch J. Gay Marriage, Same-Sex Parenting, and America’s Children. „The Future of Children”. 15 (2), s. 97–115, 2005. PMID: 16158732. [dostęp 2017-05-02]. 
  92. a b Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 177–188. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  93. a b c d e f g h i Fedewa AL, Black WW, Ahn S. Children and Adolescents with Same-Gender Parents: A Meta-Analytic Approach in Assessing Outcomes. „Journal of GLBT Family Studies”. 11 (1), s. 1–34, 2015. DOI: 10.1080/1550428X.2013.869486. 
  94. Ross LE, Dobinson C: Where Is the “B” in LGBT Parenting? A Call for Research on Bisexual Parenting. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 87–103. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  95. Downing JB: Transgender-Parent Families. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 105–115. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  96. World Association for Sexual Health: Position Statement: Co-Adoption of Children by Same Sex Couples. 2013. [dostęp 2014-12-16].
  97. a b De Wert G, et al. ESHRE Task Force on Ethics and Law 23: Medically Assisted Reproduction in Singles, Lesbian and Gay Couples, and Transsexual People. „Human Reproduction”. 29 (9), s. 1859–1865, 2014. DOI: 10.1093/humrep/deu183. PMID: 25052011. 
  98. a b c
  99. a b c d e f Brief of the American Psychological Association, et al. as Amici Curiae in Support of Petitioners, Obergefell v. Hodges, Supreme Court of the United States. 2015. [dostęp 2017-02-07].
  100. a b Brief of Amicus Curiae American Sociological Association in Support of Respondent Kristin M. Perry and Respondent Edith Schlain Windsor, Hollingsworth v. Perry and United States v. Windsor, Supreme Court of the United States. 2013. [dostęp 2017-02-07].
  101. Brief of Amicus Curiae American Sociological Association in Support of Petitioners, Obergefell v. Hodges, Supreme Court of the United States. 2015. [dostęp 2017-02-07].
  102. American Psychoanalytic Association: Position Statement on Parenting. 2012. [dostęp 2014-12-16].
  103. a b c Brief Amicus Curiae Submitted in Support of Appellants by American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, et al., Ray v. Ohio, Supreme Court of Ohio. 2001. [dostęp 2015-04-13].
  104. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry: Children with Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Parents. W: Facts for Families [on-line]. 2013. [dostęp 2015-04-13].
  105. National Council on Family Relations: NCFR Board of Directors' statement on child well-being, same-sex parenting, and marriage. 2015. [dostęp 2017-02-07].
  106. Psychologists for Social Responsibility: Statement in Support of Same-Sex Marriage. 2008. [dostęp 2017-02-07].
  107. Society for the Psychological Study of Social Issues: Adoption Among Same-Sex Couples. 2014. [dostęp 2017-02-07].
  108. Society for the Psychological Study of Social Issues: Psychological and Social Outcomes for Children of Same-Sex Parents. 2014. [dostęp 2017-02-07].
  109. Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Access to Fertility Treatment by Gays, Lesbians, and Unmarried Persons: A Committee Opinion. „Fertility and Sterility”. 100 (6), s. 1524–1527, 2013. DOI: 10.1016/j.fertnstert.2013.08.042. PMID: 24094420. [dostęp 2017-07-02]. 
  110. Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Access to Fertility Services by Transgender Persons: An Ethics Committee Opinion. „Fertility and Sterility”. 104 (5), s. 1111–1115, 2015. DOI: 10.1016/j.fertnstert.2015.08.021. PMID: 26363388. [dostęp 2017-07-02]. 
  111. Committee on Ethics. ACOG Committee Opinion No. 385: The Limits of Conscientious Refusal in Reproductive Medicine. „Obstetrics & Gynecology”. 110 (5), s. 1203–1208, 2007. DOI: 10.1097/01.AOG.0000291561.48203.27. PMID: 17978145. [dostęp 2014-12-16]. 
  112. Child Welfare League of America: Position Statement on Parenting of Children by Lesbian, Gay, and Bisexual Adults. 2005. [dostęp 2014-12-16].
  113. Brief of Amici Curiae American Anthropological Association, American Academy of Pediatrics, California, and Robert M. Galatzer-Levy, M.D., in Support of Respondents and Affirmance, Addressing California Proposition 8’s Stigmatizing Effects, Hollingsworth v. Perry, Supreme Court of the United States. 2013. [dostęp 2017-02-07].
  114. Canadian Psychological Association: Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38. 2005. [dostęp 2014-12-16].
  115. Canadian Psychological Association: Same Sex Marriage – 2006 Position Statement. [dostęp 2014-12-16].
  116. Canadian Fertility and Andrology Society, Counselling Special Interest Group: Assisted Human Reproduction Counselling Practice Guidelines. 2009. [dostęp 2015-04-13].
  117. Social and Sexual Issues Committee. Lesbian Health Guidelines. „Journal SOGC”. 22 (3), s. 202–205, 2000. DOI: 10.1016/S0849-5831(16)31477-X. [dostęp 2017-02-07]. 
  118. Royal College of Psychiatrists: Response to Equal Civil Marriage: A Consultation. 2012. [dostęp 2015-12-19].
  119. Australian Psychological Society: Quality of parenting – not sexuality of parents – key to children’s wellbeing. 2012. [dostęp 2015-12-19].
  120. Australian Medical Association: Position Statement: Sexual Diversity and Gender Identity. 2002. [dostęp 2017-10-15].
  121. Australian Medical Association: Position Statement: Marriage Equality. 2017. [dostęp 2017-10-15].
  122. Royal Australasian College of Physicians: RACP supports marriage equality for LGBTI Australians. 2017. [dostęp 2017-11-11].
  123. New Zealand Psychological Society: Submission – (Definition of Marriage) Amendment Bill. 2012. [dostęp 2014-12-16].
  124. Psychological Society of South Africa: An Open Statement from the Psychological Society of South Africa to the People and Leaders of Uganda Concerning The Anti-Homosexuality Bill 2009. 2010-02-23. [dostęp 2016-04-21].
  125. South African Society of Psychiatrists: Press Statement on Homosexuality. 2005. [dostęp 2017-02-07].
  126. Academy of Science of South Africa: Diversity in Human Sexuality: Implications for Policy in Africa. Pretoria: Academy of Science of South Africa, 2015, s. 47–48. ISBN 978-0-9922286-9-9. [dostęp 2015-12-23].
  127. Conselho Federal de Psicologia: Adoção: um Direito de Todos e Todas. 2008. [dostęp 2017-11-11].
  128. Colegio Colombiano de Psicólogos, Instituto Colombiano de Bienestar Familiar: Efectos de la Adopción Homoparental sobre el Desarrollo Integral del Niño, Niña o Adolescente en Colombia. 2014. [dostęp 2016-01-29].
  129. Colegio Colombiano de Psicólogos: Efectos de la Adopción Homoparental sobre el Desarrollo Integral del Niño, Niña o Adolescente en Colombia – Versión II. 2016. [dostęp 2017-02-07].
  130. Asociación Colombiana de Psiquiatría: Comunicado ACP 16 de febrero de 2015. 2015. [dostęp 2016-01-14].
  131. Colegio de Psicólogos de Chile: Posición del Colegio de Psicólogos de Chile A.G. acerca de la homoparentalidad y lesbomaternidad. 2016. [dostęp 2017-02-07].
  132. Israel Psychological Association: Position Statement on Adoption by Same-Sex Couples. 2017. [dostęp 2017-11-11].
  133. a b c Israeli Medical Association, Israel Psychiatric Association, Israel Child and Adolescent Psychiatric Association: Position Statement on Adoption of Children by LGBT Couples in the State of Israel. 2017. [dostęp 2017-11-11].
  134. Berufsverband Deutscher Psychologinnen und Psychologen: Stellungnahme zur Verhandlung des Bundesverfassungsgerichtes zum sukzessiven Adoptionsrecht gleichgeschlechtlicher Eltern. 2011. [dostęp 2017-02-07].
  135. Berufsverband Deutscher Psychologinnen und Psychologen: Stellungnahme zum Entwurf eines Gesetzes zur Umsetzung der Entscheidung des Bundesverfas-sungsgerichts zur Sukzessivadoption durch Lebenspartner. 2014. [dostęp 2017-02-07].
  136. Colegio Oficial de Psicólogos de Madrid: Adopción por parte de familias homoparentales. 2004. [dostęp 2015-04-13].
  137. Colegio Oficial de Psicólogos de Madrid: La homosexualidad no es un trastorno mental. 2005. [dostęp 2015-04-13].
  138. Federación Espanola de Sociedades de Sexología. Postura oficial de la Federación Espanola de Sociedades de Sexología (FESS) sobre el matrimonio y a adopción de parejas homosexuales. „Boletín Informativo”. 9 (2), s. 16–18, 2006. [dostęp 2015-12-19]. 
  139. Associazione Italiana di Psicologia: L’ammissibilita dell’adozione di minori da parte di una singola persona. 2011. [dostęp 2015-04-13].
  140. Associazione Italiana di Psicologia: Comunicato AIP sulle dichiarazioni del Ministro Lorenzin in tema di adozioni. 2014. [dostęp 2015-04-13].
  141. Consiglio Nazionale dell’Ordine degli Psicologi: Infanzia, Ordine degli Psicologi alla Lorenzin: "Tutelare famiglie omogenitoriali senza pregiudizi ideologici". 2014. [dostęp 2015-04-13].
  142. Sveriges Psykologförbund: Förbundet svarar om adoption. 2013. [dostęp 2016-01-05].
  143. Ordem dos Psicólogos Portugueses: Relatório de Evidência Científica Psicológica sobre Relações Familiares e Desenvolvimento Infantil nas Famílias Homoparentais. 2013. [dostęp 2016-01-05].
  144. Sociedade Portuguesa de Sexologia Clínica: Proposta de Lei da Co-adopção. 2013. [dostęp 2016-01-05].
  145. Psychological Society of Ireland: Psychological Society of Ireland President warns of the detrimental emotional consequences the Marriage Equality Debate may have. 2015. [dostęp 2015-04-13].
  146. Psychological Society of Ireland: Guidelines for Good Practice with Lesbian, Gay and Bisexual Clients. 2015. [dostęp 2017-10-15].
  147. a b c d e f Herek GM. Legal Recognition of Same-Sex Relationships in the United States: A Social Science Perspective. „American Psychologist”. 61 (6), s. 607–621, 2006. DOI: 10.1037/0003-066X.61.6.607. PMID: 16953748. [dostęp 2017-02-07]. 
  148. Schumm WR. Comparative Relationship Stability of Lesbian Mother and Heterosexual Mother Families: A Review of Evidence. „Marriage & Family Review”. 46 (8), s. 499–509, 2010. DOI: 10.1080/01494929.2010.543030. 
  149. a b Farr RH, Patterson CJ: Lesbian and Gay Adoptive Parents and Their Children. W: Goldberg AE, Allen KR (red.): LGBT-Parent Families: Innovations in Research and Implications for Practice. New York: Springer, 2013, s. 39–55. ISBN 978-1-4614-4556-2.
  150. a b c d e f g Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 125–156. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  151. a b Webster CR Jr, Telingator CJ. Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Families. „Pediatric Clinics of North America”. 63 (6), s. 1107–1119, 2016. DOI: 10.1016/j.pcl.2016.07.010. PMID: 27865336. 
  152. a b c d e Tasker F. Lesbian Mothers, Gay Fathers, and Their Children: A Review. „Developmental and Behavioral Pediatrics”. 26 (3), s. 224–240, 2005. PMID: 15956875. 
  153. a b c d e Bos HM, van Balen F, van den Boom DC. Lesbian Families and Family Functioning: An Overview. „Patient Education and Counseling”. 59 (3), s. 263–275, 2005. DOI: 10.1016/j.pec.2004.10.006. PMID: 16326265. [dostęp 2017-02-07]. 
  154. a b c d Golombok S: Modern Families: Parents and Children in New Family Forms. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2015, s. 32–69. ISBN 978-1-107-05558-2.
  155. a b c d Goldberg AE, Gartrell NK: LGB-Parent Families: The Current State of the Research and Directions for the Future. W: Benson JB (red.): Advances in Child Development and Behavior. Amsterdam: Elsevier, 2014, s. 57–88. ISBN 978-0-12-800285-8.
  156. a b c d e Marks L. Same-Sex Parenting and Children’s Outcomes: A Closer Examination of the American Psychological Association’s Brief on Lesbian and Gay Parenting. „Social Science Research”. 41 (4), s. 735–751, 2012. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2012.03.006. PMID: 23017844. [dostęp 2017-02-07]. 
  157. Amato PR. The Well-Being of Children with Gay and Lesbian Parents. „Social Science Research”. 41 (4), s. 771–774, 2012. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2012.04.007. PMID: 23017846. [dostęp 2017-02-07]. 
  158. a b c d e f Allen D. More Heat Than Light: A Critical Assessment of the Same-Sex Parenting Literature, 1995–2013. „Marriage & Family Review”. 51 (2), s. 154–182, 2015. DOI: 10.1080/01494929.2015.1033317. 
  159. a b c d e f g h Schumm WR. A Review and Critique of Research on Same-Sex Parenting and Adoption. „Psychological Reports”. 119 (3), s. 641–760, 2015. DOI: 10.1177/0033294116665594. PMID: 27620690. 
  160. a b c d e f Schumm WR. Navigating Treacherous Waters—One Researcher's 40 Years of Experience with Controversial Scientific Research. „Comprehensive Psychology”. 4, s. 1–40, 2015. DOI: 10.2466/17.CP.4.24. 
  161. a b c Redding RE. Politicized Science. „Society”. 50 (5), s. 439–446, 2013. DOI: 10.1007/s12115-013-9686-5. 
  162. a b c d Redding RE: Sociopolitical Diversity in Psychology: The Case for Pluralism. W: Wright RH, Cummings NA (red.): Destructive Trends in Mental Health: The Well-Intentioned Path to Harm. New York: Routledge, 2005, s. 303–324. ISBN 978-0-415-95086-2.
  163. a b Goldberg AE: Lesbian and Gay Parents and Their Children: Research on the Family Life Cycle. Washington, DC: American Psychological Association, 2010, s. 89–123. ISBN 978-1-4338-0536-3.
  164. Powell B, Bolzendahl C, Geist C, Steelman LC: Counted Out: Same-Sex Relations and Americans' Definitions of Family. New York: Russell Sage Foundation, 2010, s. 29. ISBN 978-0-87154-688-3.
  165. Becker AB, Todd ME. A New American Family? Public Opinion toward Family Status and Perceptions of the Challenges Faced by Children of Same-Sex Parents. „Journal of GLBT Family Studies”. 9 (5), s. 425–448, 2013. DOI: 10.1080/1550428X.2013.822841. 
  166. CBOS: Potrzeby prokreacyjne oraz preferowany i realizowany model rodziny. marzec 2006. [dostęp 2015-02-17].
  167. CBOS: Rodzina – jej współczesne znaczenie i rozumienie. marzec 2013. [dostęp 2015-02-17].
  168. Ifop: La position des Français sur les questions d’homoparentalité. 2014-10-03. [dostęp 2017-07-01].
  169. Ifop: Les Français, l’homoparentalité et la question des droits des homosexuels dans la campagne présidentielle. 2016-09-08. [dostęp 2017-07-01].
  170. Ifop: Enquete sur la droitisation des opinions publiques européennes. czerwiec 2013. [dostęp 2014-12-16].
  171. a b YouGov: Homo-Ehe: Mehrheit der Deutschen für gleichgeschlechtliche Heirat. 2017-06-23. [dostęp 2017-07-01].
  172. Assiego V: No todo se acaba con un “Sí, quiero”. Metroscopia, 2015-07-02. [dostęp 2017-08-07].
  173. a b c d e f g h i j Ipsos: Same-Sex Marriage: Respondents in 15 Countries Assess Their Views on Same-Sex Marriage. czerwiec 2014. [dostęp 2017-07-01].
  174. Die Adoption für Gays wird mehrheitsfähig. 20min.ch, 2015-09-07. [dostęp 2016-01-14].
  175. O'Brien C: Family Values: 54% would be willing to help a relative die. irishtimes.com, 2015-03-24. [dostęp 2016-01-14].
  176. a b YouGov: YouGov / EMEA Survey Results. styczeń 2013. [dostęp 2014-12-16].
  177. IMAS: Strittige Themen – Mehrheitsmeinung vs. Polarisierung. lipiec 2015. [dostęp 2017-07-02].
  178. Majority in Luxembourg supports gay marriage. wort.lu, 2013-05-10. [dostęp 2014-12-16].
  179. BVA: Les Français et les droits des couples homosexuels. 2015-06-27. [dostęp 2016-01-14].
  180. Silva M: Portugueses querem referendo sobre coadoção. sapo.pt, 2014-02-14. [dostęp 2016-01-14].
  181. Same sex marriage gains popularity: survey. finlandtimes.fi, 2014-03-14. [dostęp 2016-01-18].
  182. CVVM: Postoje veřejnosti k právům homosexuálů – květen 2017. 2017-06-08. [dostęp 2017-07-01].
  183. Slovaks are most tolerant of sexual education question. spectator.sme.sk, 2015-02-03. [dostęp 2016-01-18].
  184. Bresolin M: Italiani favorevoli alle unioni civili tra gay, ma divisi sulle nozze. lastampa.it, 2015-05-27. [dostęp 2016-01-18].
  185. Večina podpira istospolne poroke, do posvojitev je zadržana. rtvslo.si, 2015-02-16. [dostęp 2016-01-14].
  186. Κωστοπούλου M: Υπέρ του συμφώνου συμβίωσης, αλλά κατά της υιοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια. avgi.gr, 2016-02-09. [dostęp 2017-02-07].
  187. Debono J: Majority favour ‘civil unions’ but not gay adoption. maltatoday.com, 2013-11-18. [dostęp 2014-12-16].
  188. Pacewicz P: Po raz pierwszy w Polsce zwolennicy jednopłciowych związków partnerskich są w większości. Może już czas. oko.press, 2017-06-26. [dostęp 2017-07-01].
  189. VCIOM: Same-Sex Marriage: Pro et Contra. 2015-07-10. [dostęp 2016-01-14].
  190. Rasmussen Reports: Most Americans Support Same-Sex Adoptions. 2016-03-11. [dostęp 2017-10-15].
  191. Mayoría de mexicanos apoya legalizar matrimonios gay: encuesta. sipse.com, 2016-05-24. [dostęp 2017-03-01].
  192. Ipsos. El deterioro del Congreso y la caída en las expectativas. „Opinión Data”. 172 (13), s. 1–7, 2013-10-21. [dostęp 2017-07-02]. 
  193. Plaza Pública: Track semanal de Opinión Pública. 2017-01-23. [dostęp 2017-02-07].
  194. Quase 60% dos brasileiros são a favor de adoção de crianças por gays. terra.com.br, 2013-03-25. [dostęp 2016-01-14].
  195. Encuesta: bolivianos se oponen al aborto y al matrimonio gay. eju.tv, 2015-05-21. [dostęp 2017-03-01].
  196. Gallup Colombia: Gallup Poll – Colombia Abril 2017. 2017-05-03. [dostęp 2017-07-01].
  197. a b Yanko A: Poll finds 60% of Israelis support same-sex adoptions. ynetnews.com, 2017-08-12. [dostęp 2017-10-01].
  198. Ley Foral 6/2000, de 3 de julio, para la igualdad jurídica de las parejas estables. LexNavarra, 2000-07-07. [dostęp 2016-12-16].
  199. Merin Y: Equality for Same-Sex Couples: The Legal Recognition of Gay Partnerships in Europe and the United States. Chicago: University of Chicago Press, 2002, s. 154. ISBN 978-0-226-52032-2.
  200. Lov om ændring af lov for Færøerne om rettens pleje. „Lovtidende A”. 428, s. 1, 2017-05-04. [dostęp 2017-10-01]. 
  201. Suprema Corte de Justicia de la Nación: Acción de inconstitucionalidad 32/2016. 2017-07-11. [dostęp 2017-10-01].
  202. Suprema Corte de Justicia de la Nación: Acción de inconstitucionalidad 29/2016. 2017-08-01. [dostęp 2017-10-01].
  203. Reconocimiento de Matrimonio Civil Igualitario en Baja California, Aleccionadora Contribución a la Diversidad: SNDS-PRD. Secretaría Nacional de Diversidad Sexual del Partido de la Revolución Democrática, 2017-11-04. [dostęp 2017-11-10].
  204. Odziv ministrstva v zvezi z odločbo o posvojitvi biološkega otroka istospolne partnerice. Ministrstvo za delo, družino, socialne zadeve in enake možnosti, 2011-07-19. [dostęp 2016-12-16].
  205. Zakon o životnom partnerstvu osoba istog spola. „Narodne novine”. 92, s. 1836, 2014-07-28. [dostęp 2017-10-01]. 
  206. Registered Partnership Act. Riigi Teataja, 2014-10-16. [dostęp 2016-10-02].
  207. Corte Suprema di Cassazione: Sentenza n. 12962/2016. 2016-06-22. [dostęp 2017-07-02].
  208. Schweizerisches Zivilgesetzbuch (Adoption). „Amtliche Sammlung”. 63, s. 3699–3708, 2017-07-18. [dostęp 2017-11-10]. 
  209. Sexual orientation issues. European Court of Human Rights, październik 2017. [dostęp 2017-11-10].
  210. a b c Everett BG, Apatira OO, McCabe K: Changing Times: How Is Same-Sex Relationship Equality Impacting the Fertility Care Landscape?. W: Stevenson EL, Hershberger PE (red.): Fertility and Assisted Reproductive Technology (ART): Theory, Research, Policy and Practice for Health Care Practitioners. New York: Springer, 2016, s. 245–256. ISBN 978-0-8261-7253-2.
  211. Simonstein F: Artificial Reproductive Technologies and the Advent of the Artificial Womb. W: Simonstein F (red.): Reprogen-Ethics and the Future of Gender. New York: Springer, 2009, s. 177–186. ISBN 978-90-481-2474-9.
  212. a b De Roo C, Tilleman K, T'Sjoen G, De Sutter P. Fertility Options in Transgender People. „International Review of Psychiatry”. 28 (1), s. 112–119, 2016. DOI: 10.3109/09540261.2015.1084275. PMID: 26835612. 
  213. Hendriks S, Dancet EA, van Pelt AM, Hamer G, Repping S. Artificial Gametes: A Systematic Review of Biological Progress Towards Clinical Application. „Human Reproduction Update”. 21 (3), s. 285–296, 2015. DOI: 10.1093/humupd/dmv001. PMID: 25609401. 
  214. Moreno I, Míguez-Forjan JM, Simón C. Artificial Gametes from Stem Cells. „Clinical and Experimental Reproductive Medicine”. 42 (2), s. 33–44, 2015. DOI: 10.5653/cerm.2015.42.2.33. PMID: 26161331. PMCID: PMC4496429. 

Linki zewnętrzne[edytuj]