Szczawne (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szczawne
Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Bogurodzicy
Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Bogurodzicy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Liczba ludności (2006) 400
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-541
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0354471
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Szczawne
Szczawne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczawne
Szczawne
Ziemia 49°24′10″N 22°08′47″E/49,402778 22,146389
Serpentyny koło Szczawnego

Szczawnewieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza nad rzeką Osławą. Wieś lokowana w I poł. XV wieku, na prawie wołoskim, na wschodnim skraju pasma Bukowicy.

Wieś znajduje się na skrzyżowaniu dróg 889 z Sieniawy, przez Bukowsko z drogą 892 prowadzącą do przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację. Przez wieś przechodzi także linia kolejowa nr 107 z Nowego Zagórza do Łupkowa z przystankiem Szczawne Kulaszne.

Historia[edytuj]

Za czasów starożytnych przebiegał tędy szlak handlowy, o czym świadczą znalezione w Szczawnem monety z epoki cesarzy Trajana i Hadriana (100-138 n.e.).

Wieś lokowana na prawie wołoskim w 1437. Szczawne było siedzibą wołoskiego krajnika czyli zwierzchnika wszystkich osad wołoskich znajdujących się na terenie starostwa sanockiego, tworzyły one tzw. krainę. Miejscowość znacznie zniszczona w czasie napaści wojsk Rakoczego w 1657.

Do rozbiorów Polski, czyli do 1772 województwo ruskie, ziemia sanocka. Od 1772 należał do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego w Galicji nazwie narzuconej przez zaborców. Do I wojny w 1914 starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy w m. Bukowsko.

W 1898 wieś liczyła 772 mieszkańców oraz 120 domów, pow. wsi wynosiła 9,78 km². We wsi funkcjonowała również szkoła, telefon, telegraf oraz linia kolejowa.

Siedziba parafii greckokatolickiej dekanatu sanockiego do ok. 1870, do której należały wsie: Kulaszne, Mokre, Wysoczany, Wysoczany i Kożuszne. Od listopada 1918 do stycznia 1919 Republika Komańczańska. Stacja kolejowa w Szczawnem była jednym z ważniejszych miejsc podczas walk polsko-ukraińskich w listopadzie 1918. Od października 1939 do 1945 siedziba zarządu Gminy Szczawne w powiecie sanockim.

Po 1944 miejscowa ludność rusińsko-ukraińska zastała przesiedlona na Ukrainę oraz tzw. Ziemie Odzyskane. Parafia łacińska w Bukowsku do roku 1947, obecnie w Komańczy.

Do 1954 istniała gmina Szczawne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Ze Szczawnego pochodzili:

Związki i organizacje wyznaniowe[edytuj]

Prawosławna kapliczka Matki Bożej

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny[edytuj]

Turystyka[edytuj]

Wieś leży na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.

Mieszkańcy[edytuj]

Nazwiska mieszkańców XIX wiek : Adamek, Aleksa, Anuszkiewicz, Babiak, Baran, Brandt, Ceban, Chałupa, Chomczak, Chwostiak, Czaban, Czerniański, Dewczur, Dziama, Dzydzyk, Grumet, Guza, Hałuszczak, Harbist, Harchaj, Harwiek, Horun, Hrecko, Hryszko, Januk, Jaszyn, Jasin, Kicak, Kirek, Koral, Kołyk, Kowal, Krawczyszyn, Krupa, Maksimek, Melnik, Michalisko, Michalski, Midjak, Motko, Nestor, Oleksa, Onciszkanycz, Onyszkanycz, Onuszkowicz, Paliński, Papza, Paraszczak, Pengryn, Pepiak, Perun, Pituch, Siedlarski, Sawka, Solan, Słapaj, Stec, Tymczyszyn, Uhryn, Wach, Weis, Wernejowski.

Zabytki[edytuj]

  • Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Zaśnięcia Matki Boskiej (ob. cerkiew filialna prawosławna) wzniesiona w latach 1888-1889. Równocześnie z cerkwią wzniesiona została drewniana dzwonnica. W 1925 we wnętrzu świątyni wykonano polichromię. Do 1947 posiadała kościół filialny w Kulasznem. W 1968 dokonano naprawy dachu cerkwi, a w 1973 remontowano dzwonnicę.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • metryki greckokatolickie z lat 1784-1836
  • metryki józefińskie z roku 1785.

Linki zewnętrzne[edytuj]