Uniwersytet Yale’a

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Yale University)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Uniwersytet Yale’a
Universitas Yalensis
Yale University
Ilustracja
Logo uniwersytetu
Dewiza Lux et Veritas (Światłość i prawda)
Data założenia 1701
Typ uniwersytet niepubliczny
Patron Elihu Yale
Państwo  Stany Zjednoczone
Adres New Haven
Liczba pracowników
• naukowych
9 357 (2014)[1]
4 410 (2014)[1]
Liczba studentów 12 336 (2014)[1]
Rektor Peter Salovey
Członkostwo Liga Bluszczowa
Położenie na mapie Connecticut
Mapa lokalizacyjna Connecticut
Uniwersytet Yale
Uniwersytet Yale
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Uniwersytet Yale
Uniwersytet Yale
Ziemia41°18′40″N 72°55′36″W/41,311111 -72,926667
Strona internetowa

Uniwersytet Yale’a[2][3][4][5][6][7][8][9][10], Uniwersytet Yale[11][a] (ang. Yale University) – amerykański uniwersytet niepubliczny w mieście New Haven, w stanie Connecticut, jeden z najbardziej prestiżowych, należący do Ligi Bluszczowej, przodujący w rankingach kierunków prawniczych[potrzebny przypis].

Mottem uczelni, umieszczonym w jej herbie, jest Światłość i prawda, pisane po hebrajsku (אורים ותמים, Urim i Tummim) i po łacinie (Lux et Veritas)[potrzebny przypis].

Założony w 1701, jest trzecim pod względem wieku uniwersytetem amerykańskim (po Uniwersytecie Harvarda oraz College of William & Mary). Początkowo nosił nazwę Collegiate School of Connecticut. Aktualna nazwa instytucji pochodzi od nazwiska Elihu Yale'a, który w 1718 podarował uczelni towary o wartości 560 funtów szterlingów, co było na początku XVIII wieku pokaźną sumą[potrzebny przypis].

Uczelnia w momencie powstania znajdowała się w Killingsworth, w 1716 została przeniesiono do New Haven[potrzebny przypis].

Ma około 11 tysięcy studentów oraz 5200 słuchaczy czteroletniego college’u.[potrzebny przypis]

Uniwersytet Yale'a jest drugą pod względem kapitału żelaznego (endowment) instytucją akademicką w Stanach Zjednoczonych, dysponując majątkiem równym około 20 mld dolarów[potrzebny przypis].

Ponad tuzin bibliotek i oddziałów bibliotecznych zawiera 12,1 mln woluminów (drugi co do wielkości zespół bibliotek akademickich na świecie[potrzebny przypis]).

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Studenci czteroletniego kolegium, znanego jako Yale College, są podzieleni, na wzór uniwersytetów w Cambridge i Oksfordzie, na dwanaście mniejszych kolegiów, zwanych residential colleges, w celu stworzenia mniejszych wspólnot administracyjno-społecznych. Każde z nich ma oddzielny budynek, swojego administratora (Master) i dziekana do spraw studenckich (Dean), rzesze stowarzyszonych profesorów, drużyny sportowe oraz herb. Kolegia te mają zwykle nazwy sławnych lub hojnych absolwentów.

Oprócz czteroletniego Yale College w skład uniwersytetu wchodzą także uczelnie magisterskie, tzw. graduate schools:

Szkoły te są oddzielnymi jednostkami administracyjnymi i tworzą one wspólnie Uniwersytet Yale’a. Podział ten wynika ze struktury wyższego nauczania w Stanach Zjednoczonych, które zwykle dzieli się na czteroletni bachelor’s degree (więcej niż licencjat, lecz mniej niż magister), 2- lub 3-letni master's degree (magister) oraz kilkuletni doktorat.

Renoma[edytuj | edytuj kod]

Uniwersytet jest zaliczany do najlepszych placówek edukacyjnych na świecie, zawsze zajmuje miejsca w pierwszej dwudziestce wszelakich rankingów wyższych uczelni, zarówno w skali amerykańskiej jak i globalnej, tak w klasyfikacjach ogólnych, jak i w poszczególnych dziedzinach nauki.

Akademicki Ranking Uniwersytetów Świata, opracowywany corocznie przez Uniwersytet Jiao Tong w Szanghaju, jest jednym z najpopularniejszych globalnych rankingów akademickich na świecie. Uniwersytet Yale'a został w 2005 sklasyfikowany na 11. miejscu (łącznie notowano 500 uczelni wyższych ze wszystkich kontynentów).

Times Higher Education–QS World University Ranking, sporządzany przez Times Higher Education i Quacquarelli Symonds, w 2005 umieścił Uniwersytet Yale'a na 7. miejscu w zestawieniu globalnym, na 5. w Stanach Zjednoczonych, a w naukach humanistycznych i sztuki na światowym 5. miejscu, w naukach społecznych na 6.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Uniwersytet należy do NCAA Division I i wraz z innymi uczelniami z Ligi Bluszczowej tworzy odrębną konferencję w ramach tych rozgrywek. Posiada łącznie 35 zespołów w różnych dyscyplinach. Wszystkie one występują pod nazwą Yale Bulldogs, a ich kolorem jest niebieski. Jako jedne z bardzo nielicznych w Dywizji I, uczelnie Ligi Bluszczowej nie oferują stypendiów sportowych. Tym samym wszyscy reprezentanci uczelni są jednocześnie normalnymi studentami, którzy musieli przejść taki sam ostry proces selekcji, jak ich koledzy spoza drużyn.

Największym obiektem sportowym należącym do uczelni jest stadion Yale Bowl, mieszczący ponad 64 tysiące widzów i używany głównie do meczów futbolu amerykańskiego.

Absolwenci[edytuj | edytuj kod]

Uniwersytet Yale'a kształci i przyciąga wybitnych naukowców i artystów. Wśród swych tzw. alumni, czyli ludzi z nim związanych- absolwentów, wykładowców, stypendystów ma wielu noblistów. Ludzie Uniwersytetu są nazywani „Yalies”. Do najwybitniejszych należą:

Laureaci Nagrody Nobla (absolwenci)
Laureaci Nagrody Nobla (wykładowcy)
Laureaci Nagrody Pulitzera (absolwenci)
  • Anne Applebaum (B.A. 1986) – Nagroda Pulitzera w kategorii literatura faktu w 2004
  • Stephen Vincent Benét (B.A. 1919, M.A. 1920)
  • Linda Greenhouse (M.A. 1978) – korespondentka New York Times z Sądu Najwyższego, Pulitzer w 1998
  • John Hersey (B.A. 1936)
  • David M. Kennedy (M.A. 1964, Ph.D. 1968) – profesor Uniwersytetu Stanforda. Zwyciężył w 2000 w kategorii Pulitzer in History za „Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–45”.
  • David McCullough (B.A. 1955) – sławny historyk, zdobywca dwóch Pulitzerów, najlepiej znany ze swych książek o prezydentach Harrym Trumanie i Johnie Adamsie
  • J.R. Moehringer (B.A. 1986) – reporter Los Angeles Times, zdobył Pulitzera w 2000 for Feature Writing
  • Samantha Power (B.A. 1992) – zdobywca Pulitzera za książkę „A Problem from Hell: America and the Age of Genocide"
  • Mark Schoofs (B.A. 1985) – reporter, zdobywca Pulitzera z roku 2000 for international reporting
  • Lewis Spratlan (B.A. 1962, M.M. 1965) – kompozytor, zdobywca Pulitzera 2000 in Music za „Life is a Dream, Opera in Three Acts: Act II, Concert Version”
  • Wendy Wasserstein, (M.F.A. 1976) – pisze sztuki teatralne, zdobyła Pulitzer dramatist za „The Heidi Chronicles”
  • Thornton Wilder (B.A. 1920) – pisarz, twórca sztuk teatralnych, zdobywca dwóch Pulitzerów, pierwszego w 1928 z „The Bridge of San Luis Rey”, z 2. w 1938 z „Our Town”; w 1963 r. odebrał the Presidential Medal of Freedom
  • Bob Woodward (B.A. 1965) – dziennikarz, współautor „All the President’s Men”, za którą otrzymał 1. Pulitzera, drugą nagrodę zdobył w 2002 for National Reporting
  • Doug Wright (B.A. 1986) – scenarzysta, zdobywca nagrody w 2004 for drama, zdobywca Tony Award
  • Yehudi Wyner (B.A. 1950, B. Mus. 1951, M. Mus. 1953) – kompozytor, zdobył the Pulitzer Price for Music w 2006 za koncert fortepianowy 'Chiavi in Mano'; emerytowany profesor komponowania na Brandeis University
  • Daniel Yergin (B.A. 1968)
Politycy, głowy państw, szefowie rządów

Uniwersytet Yale’a ma wśród swych absolwentów 16 sędziów Sądu Najwyższego, 41 senatorów, 22 gubernatorów, 18 członków najwyższej centralnej administracji, 3 amerykańskich dyplomatów i wielu innych sławnych ludzi, aktywistów, ideologów, którzy odcisnęli piętno na światowej i amerykańskiej polityce i życiu.

Od lat siedemdziesiątych absolwenci tej uczelni zajmowali najwyższe stanowiska polityczne. Od 1981 do 2009 jej absolwent był w fotelu prezydenta lub wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. Na Uniwersytet Yale’a uczęszczali:

Na Uniwersytecie Yale’a studiował także kandydat Partii Demokratycznej na prezydenta John Kerry oraz sekretarz stanu Hillary Clinton.

Oprócz tego studiowali tam: prezydent Meksyku Ernesto Zedillo, premier Turcji Tansu Çiller, prezydent Niemiec Karl Carstens i premier Włoch Mario Monti.

Inne znane osoby

Innymi znanymi osobami związanymi z tą uczelnią jako absolwenci są John Ashbery (poeta), Lukas Foss (kompozytor, dyrygent) Jeffrey Hamburger (historyk sztuki), Stanley Milgram (psycholog społeczny), Tomas Venclova (poeta, literaturoznawca), jak również zdobywczynie dwóch Oscarów, amerykańskie aktorki Meryl Streep i Jodie Foster.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Absolwenci Uniwersytetu Yale.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Wykładowcy Uniwersytetu Yale.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W analogicznej kwestii – dotyczącej pisowni nazwy „Uniwersytet Rice’a” – dr Jan Grzenia pisze: Tak [Uniwersytet Rice] jednak być nie powinno, ponieważ Rice to nazwisko założyciela, a więc Uniwersytet Rice’a[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Yale „Factsheet” (ang.). Office of Institutional Research, Yale University. [dostęp 2015-04-24].
  2. Dlaczego nie Uniwersytet Yale'a?, 4 października 2008 [dostęp 2018-06-09]
  3. Dlaczego nie Uniwersytet Yale'a? – cd., 12 października 2008 [dostęp 2018-11-16]
  4. Janusz Tremer: Leksykon prozaików. Dla szkół i miłośników literatury. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2001, s. 764
  5. Jarosław Piasecki: Fizyka statystyczna w pracach Einsteina do roku 1905, „Postępy Fizyki”, 2005, t. 56, zesz. 6, s. 244 [dostęp 2019-01-12]
  6. Andrzej Woszczyk: Kosmiczne neutrina i źródła promieniowania X, serwis edukacyjny PTA, [dostęp 2019-01-04]
  7. Wojciech Pastuszka: Tyranozaur kanibal, Archeowieści, 16 października 2010, [dostęp 2019-01-12]
  8. Litwa. Najlepszy model leśnictwa w Europie?, Las Polski, 20/2013, 31 października 2013 [dostęp 2019-01-12]
  9. Kornel Wydro: Uczelnie do naprawy. Niezależne Forum Akademickie [dostęp 2018-06-09]
  10. Raymond Khoury: Decydująca rozgrywka, Katowice: Sonia Draga, 2016
  11. Uniwersytet Yale, Encyklopedia PWN
  12. Jan Grzenia: O problemach z polonizacją nazw uniwersytetów amerykańskich. [dostęp 2018-11-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Strony uniwersyteckie
Czasopisma